Smart Contract Hukuku — TBK Yorumu ve Geçerlilik 2026

Akıllı sözleşme (smart contract), blockchain üzerinde otomatik yürütülen, koşullu kod parçalarıdır. Türk hukukunda akıllı sözleşmenin sözleşme niteliği, irade beyanının oluşumu ve hukuki sonucu 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde değerlendirilmektedir.

Sözleşme Niteliği

TBK m.1 çerçevesinde sözleşmenin kurulması için karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanları aranır. Akıllı sözleşmede:

Tarafların cüzdan adresleri ile blockchain’e işlem göndermesi kabul beyanı oluşturur
Akıllı sözleşmenin yayınlanması icap sayılabilir (özellikle DeFi havuzlarında)
İrade beyanının ehliyetli kişiden geldiği ve gerçek iradeyi yansıttığı varsayılır — aksi ispat yükü iddia edene aittir

Geçerlilik Şartları

Ehliyet (TBK m.9): Cüzdan sahibinin gerçek kişi/temsil yetkili olduğu kanıtlanmalı
Konu (TBK m.27): Hukuka, kamu düzenine, ahlaka aykırılık yokluğu
Şekil (TBK m.12): Kural olarak şekle bağlı değildir; ancak tapu, taşınmaz, evlilik gibi resmi şekil aranan işlemlerde akıllı sözleşme tek başına yeterli değildir
Sebep: Hukuki sebep mevcut olmalı

Akıllı Sözleşme Hatası ve Yanılma

TBK m.30-35 yanılma hükümleri akıllı sözleşmede de uygulanır. Hata türleri:

Beyan hatası: Yanlış cüzdana gönderim, yanlış miktar (TBK m.31)
Saik hatası: Yanlış bilgi nedeniyle işleme girişme (TBK m.32)
Kod hatası: Akıllı sözleşmede güvenlik açığı veya bug — TBK m.42 illet altında ifa konusu olabilir
Hile (TBK m.36): Rug pull, oracle manipülasyonu — sözleşme iptali ve tazminat

İfa İmkânsızlığı

Blockchain’in fork olması veya ağın çökmesi kusursuz imkânsızlık sayılabilir (TBK m.136)
Smart contract bug’ı borçluya yüklenebilen kusur ise TBK m.112 ifa imkânsızlığında kusurlu sorumluluk
DAO governance kararıyla sözleşmenin geri alınması — taraflar arasındaki ilişki bakımından TBK m.27/2 hükümsüzlük tartışması

İspat ve Yetkili Mahkeme

Blockchain işlem kayıtları HMK m.199 belge niteliğinde
Bilirkişi incelemesi ile zincir bütünlüğü, hash doğrulama, gas fee verisi tespit edilir
Yetkili mahkeme: TBK m.2 ve HMK m.6, m.10 — taraflardan birinin Türkiye’de yerleşik olması veya borcun ifa yerinin Türkiye olması halinde Türk mahkemeleri yetkili
5718 sayılı MÖHUK m.24 hukuk seçimi — taraflar yabancı hukuk seçebilir, kamu düzeni saklı (m.5)

Tüketici İşleminde Akıllı Sözleşme

DeFi hizmetlerinin Türk tüketicilere sunulması halinde 6502 sayılı TKHK uygulanabilir. Tüketicinin cayma hakkı (TKHK m.48) ve aydınlatma yükümlülüğü (m.4) akıllı sözleşmenin tek taraflı kod yapısı ile çelişebilir; bu durumda TKHK lehine yorum esastır.

İlgili Mevzuat

6098 sayılı TBK m.1-2, m.9, m.12, m.27, m.30-36, m.42, m.112, m.136
6100 sayılı HMK m.6, m.10, m.199, m.205
5718 sayılı MÖHUK m.5, m.24
6502 sayılı TKHK m.4, m.48
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu m.5

Pratik Hukuki Strateji ve Mütalaa

Smart Contract Hukuku — TBK Yorumu ve Geçerlilik 2026 kapsamında müvekkil odaklı stratejik yaklaşım, dosya tipine göre üç boyutlu değerlendirme gerektirir: maddi olayın hukuki nitelendirmesi, delil kalitesi haritası ve karşı tarafın kuvvetli/zayıf cephelerinin tespiti. Türk Borçlar Kanunu m.4 ile gösterilen özen yükümlülüğü ve Türk Medeni Kanunu m.2 dürüstlük ilkesi, hukuki müzakere stratejisinin temelini oluşturur. Müvekkilin gerçek menfaati üzerinden yapılan analiz, dosyaya konu olabilecek karşı iddiaları ön taraması yapar ve savunma mimarisini önceden kurar.

Bu süreçte, 6100 sayılı HMK m.119 dilekçenin asgari unsurları, m.190 ispat yükü ve m.293 elektronik delil hükümleri çerçevesinde delil paketinin şekillendirilmesi kritik aşamadır. Blockchain işlem geçmişi, etherscan/bscscan çıktıları, borsa hesap özetleri, KYC kayıtları, MASAK bildirimleri, banka EFT dekontları ve karşılıklı yazışmalar tek bir kronolojik delil dosyası halinde birleştirilir. Yargıtay yerleşik içtihadında HMK m.199 elektronik delil ile birlikte teknik bilirkişi raporu birleştirilerek değerlendirilir.

Risk Değerlendirmesi ve Dosya Haritası

Risk değerlendirmesi üç katmanda yapılır. Birinci katman hukuki risk: ilgili mevzuat hükümlerinin dosya olgularına uygulanabilirliği, zamanaşımı süreleri, hak düşürücü süreler ve usul hatası ihtimalleri. İkinci katman delil riski: blockchain işlemlerinin geri döndürülemez nitelikte olması, anonim cüzdan adreslerinin gerçek kişi tespiti zorluğu, yurt dışı borsa kayıtlarının elde edilebilirlik düzeyi ve şahit beyanlarının güvenilirliği. Üçüncü katman icra riski: kazanılan davanın fiilen sonuca ulaştırılma kabiliyeti, borçlunun mal varlığı durumu, sınır ötesi takip ihtiyacı ve uluslararası MLAT mekanizmaları.

Dosya haritası çıkarılırken her bir delil unsurunun delil değeri, ispat ağırlığı ve karşı kanıtla çürütülme ihtimali tek tek puanlanır. 5237 sayılı TCK kapsamında ceza yargılaması paralel yürütülecek ise CMK m.158 suç duyurusu ve m.234-237 katılma süreçleri eş zamanlı planlanır. Hukuk davası ile ceza davasının birleşmesi durumunda HMK m.165 bekletici sorun değerlendirilir; ceza yargılamasının hukuk davasını etkileyeceği durumlarda hukuk davası bekletilebilir.

Uluslararası Boyut ve Sınır Ötesi Takip

Kripto varlık uyuşmazlıkları doğası gereği sınır ötesi nitelik taşır. Yurt dışı borsalar (Binance, OKX, Bybit, Coinbase, Kraken, MEXC), VASP (Virtual Asset Service Provider) statüsünde kayıt olduğu ülkelerin yargı yetkisine tabidir. Türk hukuku bakımından MÖHUK m.40 kapsamında zarar görenin Türkiye’de bulunması veya zararlı eylemin etkilerinin Türkiye’de doğması yetki sağlayabilir. 6706 sayılı Adli Yardım Kanunu ile MLAT (Mutual Legal Assistance Treaty) mekanizması yurt dışı delil temini ve karar tanıma süreçlerinde kullanılır.

FATF Travel Rule (R.16) çerçevesinde 1.000 USD üzeri transferlerde alıcı/gönderici kimlik bilgisinin VASP’lar arası paylaşımı zorunludur. OECD Crypto Asset Reporting Framework (CARF), 2026 itibarıyla yurt dışı kripto varlık servis sağlayıcılarının yıllık otomatik bilgi paylaşımını başlatmıştır. AB MiCA Tüzüğü 2023/1114, Avrupa pazarında faaliyet gösteren işleten için uyum çerçevesini belirler ve MASAK ile koordineli bilgi paylaşımı yapar. New York Tahkim Sözleşmesi 1958 ile yabancı tahkim kararlarının Türkiye’de tanınması mümkündür.

Özel Yargılama Usulü ve İhtisas Mahkemeleri

Akıllı kontrat ve DeFi uyuşmazlıkları için tahkim klozu içeren protokol sözleşmelerinde LCIA, ICC veya SIAC tahkimi uygulanır. New York Sözleşmesi 1958 kapsamında yabancı tahkim kararı Türkiye’de tanınır.

Yetkili mahkemenin tespitinde HMK m.5-19 yetki kuralları, MÖHUK m.40-46 milletlerarası yetki kuralları ve sözleşme klozları birlikte değerlendirilir. Bilişim suçlarında 5651 sayılı Kanun m.8/A erişim engeli kararı ile Sulh Ceza Hakimliği müdahalesi, ihtiyati tedbir niteliğinde hızlı sonuç sağlar. CMK m.135 iletişim tespiti, m.140 teknik araçlarla izleme ve m.134 bilgisayar incelemesi, dijital delil toplama yöntemleridir.

Bilirkişi İncelemesi ve Teknik Rapor

6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu ve HMK m.266-287 kapsamında atanacak bilirkişinin nitelikleri, blockchain forensics çalışma alanı, yazılım mühendisliği ve mali analiz alanlarında yeterlilik içermelidir. Bilirkişi raporunun üç temel unsuru: (1) inceleme yöntemi (Chainalysis, Elliptic, TRM Labs gibi araçlar), (2) bulgu tablosu ve zincir analizi grafiği, (3) mütalaa ve hukuki nitelendirme önerisi.

Bilirkişi raporuna itiraz CMK m.62-67 (ceza) ve HMK m.281 (hukuk) kapsamında yapılır. İtiraz dilekçesinde teknik metod hatası, eksik incelenen veri, hatalı sonuç çıkarımı ve önyargılı yaklaşım iddiaları somut gerekçelerle desteklenmelidir. Mahkeme, ek rapor istenebileceği gibi yeni bir bilirkişi heyeti de atayabilir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihadına göre teknik konularda bilirkişi raporu olmadan karar verilemez; bu nedenle rapor kalitesi davanın seyrini doğrudan etkiler.

İhtiyati Tedbir Stratejisi

Kripto varlıkların hızlı transfer edilebilirliği nedeniyle ihtiyati tedbir, dosyanın can damarıdır. HMK m.389 kapsamında talep edilebilecek ihtiyati tedbirler: (a) borsa hesabına bloke konulması, (b) banka EFT işlemlerinin durdurulması, (c) cüzdan adreslerine işlem yasağı (smart contract düzeyinde uygulanabilirlik teknik incelemeye tabidir), (d) MASAK bildirimi tetiklenmesi. Tedbir kararı için yaklaşık ispat (HMK m.390/3) yeterli olup teminat (HMK m.392) genelde alacağın yüzde 10-20’si oranında belirlenir.

2004 sayılı İİK m.257 ihtiyati haciz, alacağın varlığını gösteren belge bulunması koşuluyla talep edilir. Acil durum istisnaı (m.257/2) varsa teminatsız tedbir mümkündür. Tedbir kararı 1 hafta içinde infaz edilmeli; aksi halde HMK m.397/2 düşer. Karşı taraf HMK m.394 kapsamında tedbir kararına itiraz edebilir; bu süreçte alacağın gerçek dayanağı ve teminat miktarı tartışmaya açılır.

Tazminat Hesabı ve Faiz

Kripto varlık değerinin volatilitesi tazminat hesabını karmaşıklaştırır. TBK m.50 maddi tazminat çerçevesinde fiili zarar (damnum emergens) ve yoksun kalınan kar (lucrum cessans) ayrı kalemlerde hesaplanır. Hesap tarihi olarak; (1) işlem tarihi, (2) öğrenme tarihi, (3) dava tarihi, (4) karar tarihi alternatiflerinden müvekkil lehine olan seçilir; Yargıtay HGK içtihadında “zararın gerçek değeri” ilkesine göre hareket edilir.

Faiz hesabı için TBK m.117 kapsamında temerrüt tarihinden itibaren yasal faiz uygulanır. Yabancı para alacağı (USDT, USDC stablecoin) için TCMB döviz kuru ile çevirme zorunluluğu MK m.99/3 kapsamında değerlendirilir. Manevi tazminat (TBK m.58) kişilik haklarının ihlali halinde ayrı kalem olarak talep edilir. Mahrum kalınan menfaat (TBK m.49 fıkra 2) ekonomik durum analizi ile hesaplanır.