Sözleşmenin Devri ve Sözleşmeye Katılma — TBK m.205-206 — 2026 Rehberi

Sözleşmenin Devri ve Sözleşmeye Katılma — TBK m.205-206

Sözleşmenin devri, mevcut bir sözleşmedeki taraf konumunun başkasına geçirilmesini; sözleşmeye katılma ise mevcut bir sözleşmeye yeni bir tarafın eklenmesini ifade eder. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.205 ve 206 hükümleriyle bu iki kurumu düzenlemiş ve borç devri (m.195-204) ve alacak temliki (m.183-194) ile birlikte sözleşme dinamizmini sağlayan önemli araçları tamamlamıştır. Bu rehber, sözleşmenin devri ile sözleşmeye katılma kavramlarını, koşullarını ve sonuçlarını ele almaktadır.

Sözleşmenin Devri (TBK m.205)

TBK m.205/1: “Sözleşmenin devri, sözleşmeyi devralan ile devreden ve sözleşmede kalan taraf arasında yapılan ve devredenin bu sözleşmeden doğan taraf olma sıfatı ile birlikte bütün hak ve borçlarını devralana geçiren bir anlaşmadır.”

TBK m.205/2: “Sözleşmeyi devralan ile devreden arasında yapılan ve sözleşmede kalan diğer tarafça önceden verilen izne dayanan veya sonradan onanan anlaşma da, sözleşmenin devri hükümlerine tabidir.”

TBK m.205/3: “Sözleşmenin devrinin geçerliliği, devredilen sözleşmenin şekline bağlıdır.”

Sözleşmenin Devrinin Tarafları

Sözleşmenin devri üç taraflı bir hukuki işlemdir:

(1) Devreden: Sözleşmedeki taraf konumundan ayrılan kişi.

(2) Devralan: Devredenin yerine sözleşmeye giren yeni taraf.

(3) Sözleşmede kalan taraf: Devirden önce ve sonra sözleşmede taraf konumunu koruyan kişi. Bu kişinin rızası, önceden verilmiş izin veya sonradan onama yoluyla sağlanmalıdır.

Sözleşmeyi Devralan Karşı Tarafın Rıza Şartı

Sözleşmenin devri için sözleşmede kalan tarafın rızası zorunludur. Bu rıza:

(a) Önceden verilmiş izin: Sözleşmede “tarafımızdan herhangi birinin sözleşmeyi devretme hakkı saklıdır” gibi açık bir hüküm bulunması.

(b) Eş zamanlı izin: Devir anlaşmasına sözleşmede kalan tarafın da iştirak etmesi.

(c) Sonradan onama (icazet): Devir anlaşmasından sonra sözleşmede kalan tarafın bunu kabul etmesi.

Rıza yoksa, devir anlaşması taraflar arasında geçerli olabilir, ancak sözleşmede kalan tarafa karşı hüküm doğurmaz.

Sözleşmenin Devrinin Hukuki Sonuçları

(1) Devralan, devredenin yerine sözleşmenin tarafı olur ve sözleşmeden doğan tüm hak ve borçları üstlenir.

(2) Devreden, sözleşmeden ayrılır ve kural olarak müteakip dönemdeki borç ve haklarla ilgisi kalmaz.

(3) Devir öncesi muaccel olup ödenmemiş alacaklar ve mevcut savunmalar (defi’ler) devir ile birlikte geçer; aksi kararlaştırılabilir.

(4) Devir, ileriye etkilidir (ex nunc); kural olarak geriye etkili değildir.

Şekil Şartı (TBK m.205/3)

Sözleşmenin devri, devredilen sözleşmenin şekline tabidir. Yani gayrimenkul satış vaadi sözleşmesinin devri resmi şekilde, kira sözleşmesinin devri yazılı şekilde yapılmalıdır. Bu hüküm, asıl sözleşmenin geçerliliğini koruyan bir şekil disiplini sağlar.

Sözleşmeye Katılma (TBK m.206)

TBK m.206/1: “Sözleşmeye katılma, mevcut bir sözleşmeye taraflardan birinin yanında yer almak üzere, katılan ile bu sözleşmenin tarafları arasında yapılan ve katılanın, yanında yer aldığı tarafla birlikte, onun hak ve borçlarına sahip olmasını sağlayan bir anlaşmadır.”

TBK m.206/2: “Aksi anlaşmada kararlaştırılmamışsa, katılan ile yanında yer aldığı taraf, alacaklılara karşı müteselsilen alacaklı veya borçlulara karşı müteselsilen borçlu olurlar.”

Sözleşmeye Katılma ile Devrin Farkı

Sözleşmeye katılmada eski taraf çıkmaz; yeni taraf, mevcut taraflardan birinin yanına eklenir ve onunla birlikte hak ve borçlara sahip olur. Aksi kararlaştırılmamışsa, eski taraf ile yeni taraf müteselsil alacaklı veya borçlu konumundadır. Bu, sözleşmenin devrinden farklı bir mekanizmadır; eski taraf çıkmaz, sadece pozisyon paylaşılır.

Müteselsil Sorumluluk (TBK m.206/2)

Sözleşmeye katılma sonrası, aksi kararlaştırılmadıkça, katılan ile mevcut taraf müteselsilen sorumlu olur. Yani alacaklı, ikisinden istediğine başvurabilir; borcun tamamını her ikisinden de talep edebilir. İçten ilişki için TBK m.61-62 hükümleri uygulanır.

Tarafların İptal Hakkı

Sözleşmenin devri ve sözleşmeye katılma anlaşmaları, irade sakatlıkları (TBK m.30-39) hâlinde iptal edilebilir. Hata, hile, korkutma ile veya aşırı yararlanma (gabin — m.28) ile yapılan devir, ilgili tarafça iptal edilebilir.

İcra Takibinde Sözleşme Devri

İcra takibi devam ederken sözleşmenin devri yapılırsa, icra dosyası taraf ehliyeti açısından düzenleme gerektirir. İİK genel hükümleri ve HMK m.50-79 (taraf ehliyeti, taraf değişikliği) çerçevesinde dosya, devralan adına işlem görmeye devam eder.

Tipik Uygulama Örnekleri

(1) Kira sözleşmesinin devri: Kiracının, kiraya verenin yazılı izniyle kira sözleşmesini başkasına devretmesi. TBK m.323 özel hükmüyle sıkı sıkıya düzenlenmiştir.

(2) Distribütörlük sözleşmesinin devri: Şirket birleşmelerinde mevcut distribütörlük sözleşmelerinin yeni şirkete devri.

(3) Sigorta sözleşmesine katılma: Aile hayat sigortasına yeni bir lehtarın eklenmesi.

(4) Şirket bölünmesinde sözleşme devri: 6102 sayılı TTK m.158 vd. uyarınca kısmi bölünmede aktif/pasif paylaşımıyla birlikte sözleşmelerin devri.

İlgili Mevzuat

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.205 (Sözleşmenin devri)
• TBK m.206 (Sözleşmeye katılma)
• TBK m.183-194 (Alacak temliki)
• TBK m.195-204 (Borcun nakli)
• TBK m.323 (Kira ilişkisinin devri)
• 6102 sayılı TTK m.158 vd. (Bölünme)
• 6100 sayılı HMK m.50-79 (Taraf ehliyeti, taraf değişikliği)

Hukuki Destek

Sözleşmenin devri ve sözleşmeye katılma süreçleri, doğru şekil ve karşı tarafın rızası bakımından teknik bir disiplin gerektirir. Devir sözleşmesinin hazırlığı veya uyuşmazlığı için iletişim.