HMK m.240 — Tanık Beyanı: Çağrılma, Yemin ve Çekinme 2026

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.240-265, hukuk yargılamasında tanık delilini düzenler. Tanık, davanın taraflarından farklı olarak yargılama konusu olayla ilgili bilgi sahibi olan üçüncü kişidir. Bu rehberde tanık çağrılması, yemin, çekinme hakkı ve beyan değerlendirmesi açıklanmaktadır.

Tanık Tanımı ve Niteliği

Tanık, dava taraflarından bağımsız üçüncü kişi olmalıdır
Tarafların kendileri tanık olarak dinlenemez (ikrar veya yemin yoluyla beyan vermek farklı)
Tanıklık zorunlu bir kamusal görevdir (m.245)
Tanıklığın reddi sebepleri kanunda sınırlı olarak sayılmıştır

Tanık Listesinin Verilmesi — m.240

Tanık göstermek isteyen taraf, tanıkların adı, soyadı ve adresleri ile tanıklığın hangi konuda yapılacağını tanık listesi ile birlikte mahkemeye bildirir
Liste, dilekçeler aşamasında veya mahkemenin verdiği süre içinde verilir
Süresinde verilmeyen tanık listesi kabul edilmez (m.240/3) — istisnai sebepler dışında
Tanığın delili neyi ispatlayacağı belirtilmelidir

Tanığın Davete Çağrılması — m.243

Mahkeme, tanığa duruşma günü ve saatini bildiren davetiye gönderir
Davetiyede tanığın gelmemesi halinde uygulanacak yaptırımlar belirtilir
UYAP üzerinden elektronik tebliğ mümkün
Tanığın sosyal güvenlik primi/ücret kaybı tarafından karşılanır (m.265)

Davete Uymayan Tanık — m.245

Geçerli mazereti olmaksızın gelmeyen tanık zorla getirilir
Yargılama gideri ve tanıklığa gelmeme nedeniyle ortaya çıkan masraflar tanığa yükletilir
Disiplin para cezası uygulanır (m.245/2)
Mazeret bildirilirse mahkeme değerlendirir; uygun bulursa yeni gün verilir

Tanıklıktan Çekinme Sebepleri — m.247-249

1. Mutlak Çekinme — m.249 (Yasak)

Aşağıdakiler tanık olarak dinlenemez:

Hâkim suç teşkil eden eylem konusunda eski hâkim olarak tanıklık yapamaz
Hukuk Bürosu, müvekkilinin sırrı hakkında tanıklık yapamaz (TBB m.36)
Hekim, hastasının sırrı hakkında — ilgilinin izni olmadan
Noter, görevi gereği öğrendiği sırlar hakkında

2. Tanıklıktan Çekinme Hakkı — m.247-248

(a) Akrabalık Sebebi — m.247

Tarafın aşağıdaki yakınları tanıklıktan çekinme hakkına sahiptir:

Tarafın eşi (boşanmış eş dahi)
Üçüncü dereceye kadar (bu derece dahil) kan ve ikinci dereceye kadar kayın hısımları
Evlat edinen ve evlatlık ilişkisi olanlar

(b) Mesleki Sır — m.248

Sır saklama yükümlülüğü olan kişiler — meslekleri gereği öğrendikleri konularda
Hukuk Büroları, hekimler, eczacılar, dini görevliler, danışmanlar (yetkilinin izni olmadan)
Bankacılık sırrı, ticari sır
Devlet sırrı (m.250)
İlgilinin sırrı serbest bırakması ile çekinme hakkı düşer

(c) Kendini İtham — m.247/2

Tanık, kendisini veya çekinme hakkına sahip yakınlarını cezai veya hukuki sorumluluğa düşürecek beyanlardan kaçınma hakkına sahiptir.

Tanığın Yemini — m.258

Tanık dinlenmeden önce yemin ettirilir
Yemin metni: “Bildiğimi dosdoğru söyleyeceğime, ne bir şey ekleyeceğime, ne de eksilteceğime namusum, şerefim ve kutsal saydığım bütün inanç ve değerlerim üzerine yemin ederim.”
15 yaşını tamamlamış tanıklar yemin eder; küçükler yemin etmez (m.257)
Yemin ettirilmemesi halinde dahi tanığın doğru söyleme yükümlülüğü vardır
Yalan tanıklık TCK m.272 suçunu oluşturur (4 yıla kadar hapis)

Tanığın Dinlenmesi — m.259

Tanıklar her biri ayrı ayrı dinlenir
Dinlenmeden önce diğer tanıkların ifadeleri tanığa söylenmez
Hâkim tarafından kimlik tespiti yapılır
Tanıklığın yapılacağı konu açıklanır
Tanık öncelikle bildiklerini serbestçe anlatır; ardından soru sorulur
Önce hâkim soru sorar; sonra başvuran tarafın vekili ve karşı tarafın vekili

Tanık Beyanının Tutanağa Geçirilmesi — m.262

Tanık beyanı duruşma tutanağına eksiksiz geçirilir
Tanığa tutanak okunur ve doğru olduğunu belirten imzası alınır
Tanık imzadan kaçınırsa nedeni tutanağa yazılır
Görüntü ve ses kaydı ile dinleme mümkündür (özellikle SEGBİS)

SEGBİS — Sesli ve Görüntülü Bilişim Sistemi

Tanık, başka şehirde veya yurt dışında ise SEGBİS ile dinlenebilir
UYAP entegrasyonu ile gerçek zamanlı görüntü ve ses iletimi
Mahkeme önündeymiş gibi sayılır
Çocuk ve mağdurlar için Adli Görüşme Odası benzeri uygulamalar

Görüş ve Kanaat Beyanı Yasağı — m.260

Tanık, sadece bildiklerini ifade eder
Kanaat ve değerlendirme beyanı yapamaz (bilirkişi görevi)
Hâkim bu sınırı aşan beyanları dikkate almayabilir
Tanığın olaylar arasındaki bağlantı ile ilgili görüşü değerlendirilebilir

Yalan Tanıklık — TCK m.272

Yargı önünde tanık olarak yemin ettikten sonra yalan söyleyen kişi 4 aydan 1 yıla kadar hapis
Yemin etmiş ve hukuk yargılamasında veya cezai yargılamada yalan söylemişse 1 yıldan 3 yıla kadar hapis
Sanık veya şüpheli aleyhine ise ceza artırılır (m.272/3)
İddiasının kanıtlanmaması halinde sanık beraat ederse — yalan tanıktan tazminat talep edilebilir

Tanığın Hakları

Tanıklık ücreti alma — yol giderleri, kayıp ücret (m.265)
İşten izinli sayılma — sigortalı çalışana izin verilmesi zorunlu
Korku duyduğunda mahkemeden koruma talep etme
Vekille temsil — özellikle çekinme sebebi tartışmalıysa

Tanık Beyanının Değerlendirilmesi

Hâkim tanık beyanını serbestçe takdir eder
Beyanın diğer delillerle uyumu önemlidir
Birbirine zıt tanık beyanları halinde — mahkemenin değerlendirmesi gerekçeli olmalıdır
Yakın akraba tanıklığı tek başına yeterli sayılmaz; destekleyici delil aranır

Yazılı Tanıklık ve İstifa

Kural olarak yazılı tanıklık geçerli değildir; tanık huzurda dinlenmelidir
Cumhurbaşkanı, milletvekilleri ve belirli üst düzey görevliler için yazılı tanıklık imkânı (m.246)
Hastalık veya yaşam tehlikesi nedeniyle yerinde dinleme
Yurt dışındaki tanık için istinabe veya SEGBİS

İlgili Mevzuat

6100 sayılı HMK m.240-265
5237 sayılı TCK m.272 (yalan tanıklık)
5271 sayılı CMK m.43-65 (ceza yargılamasında tanık)
1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.36 (hukuku alanının sır saklama)
1219 sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun m.5 (hekim sır saklama)
1512 sayılı Noterlik Kanunu (noter sır saklama)
SEGBİS Yönetmeliği