Tedarik Zinciri Due Diligence ve CSDDD

AB Kurumsal Sürdürülebilirlik Due Diligence Direktifi (CSDDD), büyük şirketlerin tedarik zincirlerindeki insan hakları ve çevre risklerini yönetmesini zorunlu kılan kapsamlı bir düzenlemedir. Türkiye’deki ihracatçı şirketler için CSDDD önemli uyum yükümlülükleri doğurmaktadır.

CSDDD Kapsamı

CSDDD, AB’de belirli ciro ve çalışan sayısı eşiklerini aşan AB ve üçüncü ülke şirketlerini kapsamaktadır. Tekstil, gıda, ham madde ve enerji yoğun sektörler öncelikli kapsam alanlarıdır. Tedarik zinciri tüm yukarı ve aşağı değer zinciri faaliyetlerini içerir.

Due Diligence Süreci

OECD Çok Uluslu İşletmeler Rehberi’ne paralel altı aşamalı bir due diligence süreci tasarlanmıştır: politika oluşturma, risk tespiti, önleme ve azaltma, izleme, raporlama ve etkili çözüm sağlama.

Risk Alanları

İnsan hakları kapsamında çocuk işçiliği, zorla çalıştırma, ayrımcılık ve sendika hakları öne çıkar. Çevresel riskler arasında biyoçeşitlik kaybı, sera gazı emisyonları, su kirliliği ve atık yönetimi sorunları yer alır.

İklim Geçiş Planı

CSDDD kapsamındaki şirketler Paris Anlaşması ile uyumlu iklim geçiş planı hazırlamak ve uygulamakla yükümlüdür. Net sıfır hedefleri ve ara hedefler bilimsel temellere dayalı belirlenmelidir.

Sözleşmesel Klauzüller

Tedarikçi sözleşmelerine due diligence yükümlülüklerine uyum klauzülleri eklenmesi zorunludur. İhlal halinde sözleşmenin feshi, indirim ve diğer yaptırım mekanizmaları sözleşme metninde yer almalıdır.

Sorumluluk Rejimi

CSDDD ihlalleri nedeniyle ortaya çıkan zararlardan şirketler hukuki sorumluluk taşır. Mağdurların ulusal mahkemelerde tazminat talep etme hakkı düzenlenmiştir.

Türk Şirketler İçin Etkiler

AB pazarına ihracat yapan Türk şirketleri AB’li alıcılarının due diligence taleplerine uyum sağlamak zorundadır. Tier 1, 2 ve 3 tedarikçilerin değerlendirmesi kapsamlı bir altyapı gerektirir.

Yargısal Yaklaşım

Tedarik zinciri sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda Yargıtay sözleşme yorumunda dürüstlük kuralını ve ticari örfü ön planda tutar. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 15.12.2025 tarih ve 2025/7536 K. sayılı kararı ticari sözleşmelerin yorumlanmasında önemli içtihat sağlamaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

CSDDD Türk şirketlere doğrudan uygulanır mı?

AB’de eşik aşan iştiraki olan veya AB pazarında belirli ciroya ulaşan Türk şirketleri kapsama girmektedir.

Due diligence ne kadar derin olmalıdır?

Doğrudan tedarikçilerin yanı sıra dolaylı tedarikçileri de kapsayan risk bazlı bir yaklaşım uygulanır.

İhlal halinde ne tür yaptırımlar uygulanır?

İdari para cezaları, sözleşmesel cezalar ve sivil sorumluluk gündeme gelebilir.

Sonuç

CSDDD küresel tedarik zinciri yönetiminin paradigmasını değiştirmektedir. Türk ihracatçıların proaktif uyum stratejileri geliştirmesi rekabet gücünün korunması için zorunludur.