Tuzla’da Denizcilik, Tersane ve Sanayi Sözleşmeleri

Tuzla, tersane alanları, denizcilik hizmetleri ve organize sanayi bölgeleriyle İstanbul’un deniz ve sanayi ticaretinin yoğunlaştığı ilçelerinden biridir. Burada gemi inşa ve onarım, makine imalatı, kimya ve metal ürünleri tedariki, taşeron çalışma ve liman hizmetleri gibi alanlarda yapılan sözleşmeler, hem Türk Ticaret Kanunu’nun deniz ticareti hükümlerini hem de Borçlar Kanunu’ndaki eser sözleşmesi kurallarını gündeme getirir. Av. Bilal Alyar bu sayfada, Tuzla’daki işletmelerin karşılaşabileceği başlıca ticari uyuşmazlıkları anlatır.

Gemi inşa, onarım ve eser sözleşmesi

Gemi inşa ve onarım işlerinde sözleşmeler çoğu zaman eser sözleşmesi niteliği taşır (TBK m.470 vd.). Yüklenici, eseri sözleşmeye uygun yapmak; iş sahibi ise teslim aldığı eseri gecikmeksizin gözden geçirip ayıpları bildirmek zorundadır. Gizli ayıplarda ise ayıp ortaya çıkar çıkmaz ihbar gerekir. Ayıba bağlı hakların zamanaşımı, eserin türüne göre farklılaşır; taşınmaz yapılarda beş yıl, ağır kusurda yirmi yıl olarak belirlenmiştir (TBK m.478). Gemi gibi taşınır eserlerde ise iki yıllık genel süre uygulanır.

Teknik şartnamenin ve çizimlerin sözleşmeye ek olarak yazılması
Ara teslim ve ödeme aşamalarının net tanımlanması
Gecikme cezası ve mücbir sebep hükümleri
Alt yüklenici ile ana yüklenici arasındaki sorumluluk dağılımı

Gemi alacakları ve gemi ipoteği

Denizcilik alacaklarında özel bir hukuki rejim vardır. Gemi alacaklıları, belirli alacakları için geminin kendisi üzerinde rüçhan hakkına sahip olabilir (TTK m.1320 vd.); gemi adamlarının ücret alacakları bu sıralamada öne çıkan alacaklardandır. Gemi ipoteği ise sicile tescille kurulur (TTK m.1015 vd.). Alacaklıların hangi sırayla ödeme alacağı, sicil kayıtları ve alacağın niteliğine göre belirlenir; bu nedenle gemi üzerinde işlem yapılmadan önce sicil incelemesi gerekir.

Sanayi tedarik ilişkileri

Sanayi bölgelerinde üretim girdilerinin zamanında ve belirlenen kalitede teslimi esastır. Teslimde gecikme veya kalite sorunu, zincirleme biçimde sonraki sözleşmelere de yansıdığından, tedarik sözleşmelerine ayıp, gecikme ve cezai şart hükümleri açıkça yazılmalıdır. Tacirler arasındaki cezai şart, fahiş olsa dahi hâkim tarafından indirilemez (TTK m.22/2). Tedarik zincirindeki bir halkanın ödeme güçlüğü, alacaklı işletme için konkordato ve iflas risklerini de gündeme getirir; ayrıntı için konkordato sayfasına bakılabilir.

Taşeron ve alt yüklenici ilişkisi

Ana işveren ile alt yüklenici arasındaki ilişki, iş hukuku ve ticaret hukuku boyutlarını birlikte taşır. Ticari yönüyle, alt yüklenicinin hakedişinin zamanında ödenmemesi ve ana yüklenicinin teslim edilen işi kabul etmemesi sık yaşanan sorunlardır. Hakediş raporları, ara kabul tutanakları ve ek iş talepleri yazılı kayda bağlanmalıdır.

Süreç

Sözleşme ve eklerinin, teknik belgelerin ve yazışmaların toplanması
Hata, gecikme veya ödeme sorununun hangi hukuki rejime girdiğinin belirlenmesi
İhtar ve gerekiyorsa delil tespiti
Para alacağı veya tazminat taleplerinde arabuluculuk (TTK m.5/A)
Mahkemede dava; teknik konularda bilirkişi incelemesi

Liman, depolama ve gümrük süreçleri

Deniz yoluyla yapılan taşımalarda yükün gümrüklenmesi, limanda beklemesi ve konşimento düzenlenmesi aşamalarının her biri ayrı sorumluluk ilişkisi doğurur. Konşimento, taşıyıcının yükü teslim aldığını gösteren ve malı temsil eden bir belgedir; alıcının malın teslimini istemesi bu belgeye dayanır. Yükün hasarlı çıkması hâlinde, boşaltma sırasında yapılan tespit, sigortacıya ve taşıyıcıya karşı talebin dayanağıdır. Hasar tespit raporunun gecikmeden alınması gerekir.

Kimya ve metal sanayinde sözleşme riski

Hammadde fiyatlarının dalgalandığı sektörlerde uzun vadeli tedarik sözleşmeleri, olağanüstü değişiklik hâlinde uyarlama talebini gündeme getirebilir. Türk Borçlar Kanunu m.138, sözleşme kurulduktan sonra öngörülemeyen olağanüstü değişiklik nedeniyle ifanın aşırı güçleştiği hâllerde hâkimden uyarlama veya sözleşmeden dönme talep edilmesine imkân verir. Şartları dar yorumlanır; fiyat artışı tek başına yeterli sayılmaz, tarafın bunu öngörememiş ve borçlunun temerrüde düşmemiş olması gerekir.

Yabancı unsurlu sözleşmeler

Yurt dışı müşteri veya tedarikçi ile yapılan sözleşmelerde uygulanacak hukuk, tahkim şartı ve hakem kararının tenfizi önem taşır. Taraflar uygulanacak hukuku seçebilir; seçim yoksa Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un belirlediği bağlama kuralları devreye girer. Yabancı mahkeme veya hakem kararlarının Türkiye’de icra edilebilmesi için ayrıca tenfiz veya tanıma kararı gerekir; bu dava ayrı sürelere ve belgelere tabidir.

Tuzla için kısa sorular

Teslim edilen geminin ayıbı sonradan çıkarsa ne yapılır?

Ayıp ortaya çıktıktan sonra gecikmeksizin yazılı ihbar yapılmalı, ardından onarım, bedel indirimi veya sözleşmeden dönme gibi seçimlik haklardan biri kullanılmalıdır.

Alt yüklenici hakedişini alamıyorsa ne yapabilir?

Hakediş onaylanmışsa alacak muaccel hale gelir ve icra takibi başlatılabilir; onaylanmamışsa itiraz gerekçelerinin teknik raporlarla desteklenmesi gerekir.

Yurt dışı müşteriyle yapılan sözleşmede hangi mahkeme yetkilidir?

Sözleşmede tahkim veya yabancı mahkeme şartı varsa bu geçerli olabilir; yoksa milletlerarası özel hukuk kuralları ve genel yetki hükümleri uygulanır.

Sanayi kuruluşunda marka ve ticari sır nasıl korunur?

Gizlilik sözleşmesi, erişim kayıtları ve tescilli marka bu korumanın temelini oluşturur. Ayrıca marka tescili sayfasına bakılabilir.

Şirket yapısına ilişkin konular için Tuzla şirket avukatı, vergi tarafı için Tuzla vergi avukatı sayfaları bulunmaktadır.

Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.