Vergi Uzlaşma Müessesesi — VUK Ek m.1 ve m.11 2026

213 sayılı Vergi Usul Kanunu Ek m.1 ve Ek m.11, vergi/ceza ihtilaflarının idari yoldan çözüme kavuşturulması için uzlaşma müessesesini düzenler. Bu rehberde tarhiyat öncesi/sonrası uzlaşma, kapsam, başvuru ve sonuçları açıklanmaktadır.

Uzlaşmanın Türleri

• Tarhiyat Öncesi Uzlaşma — VUK Ek m.11: Vergi incelemesi sonucunda tarhiyat yapılmadan önce yürütülen uzlaşma
• Tarhiyat Sonrası Uzlaşma — VUK Ek m.1: Vergi tarhı yapılıp ihbarname tebliğinden sonra başvurulabilen uzlaşma

Tarhiyat Öncesi Uzlaşma — Ek m.11

Kapsam

• Vergi inceleme raporları
• Re’sen, ikmalen veya idarece tarhı düşünülen vergi ve cezalar
• Asıl vergi alacağı ile vergi cezaları (vergi ziyaı cezası, usulsüzlük, özel usulsüzlük)
• Hapis cezası gerektiren kaçakçılık fiilleri uzlaşmaya konu edilmez (VUK m.359)

Başvuru ve Süreç

• Mükellef, inceleme tutanağının imzalanması veya tebliği üzerine uzlaşma talebinde bulunabilir
• İnceleme sonuçlarının kendisine bildirilmesinden itibaren 30 gün içinde yazılı başvuru
• Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Komisyonu görev yapar
• Komisyon yetkisi tutar bazında değişir (mahalli/merkezi/koordinasyon komisyonları)

Uzlaşmanın Etkileri

• Uzlaşma sağlanırsa tarhiyat uzlaşılan tutar üzerinden yapılır
• Uzlaşılan tutar ödenirse, dava açma hakkı kullanılamaz
• Uzlaşma sağlanamazsa olağan tarhiyat yapılır; mükellef sonrasında dava açabilir veya tarhiyat sonrası uzlaşmaya başvurabilir (yalnızca cezalar için)

Tarhiyat Sonrası Uzlaşma — Ek m.1

Kapsam

• İhbarname tebliğ edilen vergi alacakları (gelir, kurumlar, KDV, ÖTV, damga vb.)
• Vergi ziyaı cezaları
• Usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları (sınırlı)
• VUK m.359 kaçakçılık cezası tarhiyat sonrası uzlaşma kapsamı dışındadır

Başvuru Süresi

• İhbarname tebliğinden itibaren 30 gün içinde uzlaşma talebi
• Vergi mahkemesinde dava açma süresi de 30 gün olduğundan, mükellef tercih yapmalıdır
• Uzlaşma talep edilirse dava açma süresi durur

Uzlaşma Komisyonu

• Vergi Dairesi Başkanlığı’nda kurulu uzlaşma komisyonları
• Komisyonlar tutar bazında yetkili: il vergi dairesi başkanlığı uzlaşma komisyonu, merkezi uzlaşma komisyonu, koordinasyon uzlaşma komisyonu
• Tutarın yetki sınırını aşması halinde dosya üst komisyona aktarılır

Uzlaşma Görüşmeleri

• Mükellef veya temsilcisi (mali müşavir, hukuk bürosu) komisyon ile yüz yüze görüşür
• Tarafların önerileri sunulur ve müzakere edilir
• Uzlaşma tutanağı imzalanır
• Bir defa uzlaşma sağlanmazsa aynı işlem için tekrar uzlaşma talep edilemez

Uzlaşmanın Sonuçları

• Sağlanırsa:
  • Üzerinde uzlaşılan tutar üzerinden tarh yapılır/düzeltme uygulanır
  • Mükellef, ilgili tutarı ödemekle yükümlü olur
  • Bu tutar üzerinden dava açma hakkı son bulur
  • Erken ödeme indirimi mümkün (VUK Ek m.5)
• Sağlanamazsa:
  • Tutanak düzenlenir ve mükellefe bildirilir
  • Tarhiyat sonrası ise dava açma süresi tutanak tarihinden itibaren işler (kalan süre)
  • Tarhiyat öncesi ise tarhiyat normal şekilde yapılır

Uzlaşmanın Avantajları

• Vergi ziyaı cezasında önemli indirim imkanı (genelde %50-90 oranında)
• Asıl vergi tutarında sınırlı indirim — temelde gecikme faizi ve ceza üzerinde olur
• Hızlı çözüm (dava süreci 1-3 yıl alabilirken uzlaşma birkaç ay)
• Yargı maliyetlerinden tasarruf
• Belirsizliğin ortadan kalkması

Uzlaşmanın Dezavantajları

• Uzlaşma sonrası dava açılamaz — hatalı tarhiyat dahi olsa bağlayıcıdır
• Asıl vergi miktarında genelde sınırlı indirim
• Komisyonun takdir yetkisi geniş — sonuç önceden öngörülemez

İndirim Müessesesi — VUK m.376 (Alternatif)

Vergi cezasının indirimi için ayrı bir alternatif yol VUK m.376’da yer alır:

• İhbarname tebliğinden itibaren 30 gün içinde başvuru
• Cezanın yarısı oranında indirim (vergi ziyaı cezası için)
• Ek olarak ödeme süresinde ödenmesi şartı
• Uzlaşma talep edenler aynı zamanda m.376’dan yararlanamaz

Mahsuben Ödeme — Ek m.13

Uzlaşılan vergi ve ceza tutarı, mükellefin başkaca vergi alacaklarından mahsuben ödenebilir. Bu durumda gecikme faizi mahsup tarihine kadar hesaplanır.

Cezalı Tarhiyatta İhtirazi Kayıt

Uzlaşma yerine ihtirazi kayıt ile beyan ve dava da seçilebilir. Bu durumda mükellef beyan eder, ödemekle birlikte ihtirazi kaydını koruyarak iade davası açabilir. Uzlaşma seçilmediği için yargı yolu açık kalır.

Vergi Davasının Açılması

• Vergi Mahkemesi (İYUK m.6, m.7)
• İhbarname tebliğinden itibaren 30 gün
• Yürütmenin durdurulması talep edilebilir (İYUK m.27)
• Karar istinaf, gerektiğinde Danıştay incelemesine tabi

İlgili Mevzuat

• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu Ek m.1, Ek m.5, Ek m.11, Ek m.13
• 213 sayılı VUK m.359, m.376
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7, m.27
• Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Yönetmeliği
• Uzlaşma Yönetmeliği
• 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu

Vergi hukuku, vergi davası, vergi cezaları ve uzlaşma süreçlerine ilişkin genel çerçeve için ana rehberimiz Vergi Hukuku Rehberi sayfasını inceleyebilirsiniz.