Yapay Zeka Eseri Sahipliği — FSEK ve İnsan Yaratıcılığı 2026

Yapay zeka tarafından üretilen metin, görsel ve müzik eserlerinin telif sahibi kim? 5846 sayılı FSEK eseri “sahibinin hususiyetini taşıyan ürün” olarak tanımlar (m.1/B). Yapay zekanın üretkenlik kapasitesi geleneksel telif çerçevesini sınamaktadır.

FSEK m.1/B — Eser Tanımı

FSEK m.1/B’ye göre eser, “sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan her nevi fikir ve sanat mahsulleri”dir. Hususiyet (özgünlük), insan yaratıcılığını ima eder.

Yapay Zeka Çıktısının Telif Durumu

• Saf yapay zeka çıktısı: İnsan müdahalesi olmayan, yalnızca metin promptuyla üretilmiş çıktı için klasik öğretiye göre eser sahipliği doğmaz
• İnsan-AI ortak yaratım: İnsan, prompt mühendisliği, seçim, düzenleme, kompozisyon ile yeterli yaratıcı katkı sağlamışsa insan eser sahibi sayılabilir
• Eğitim verisi sorumluluğu: Telifli eserlerin izinsiz eğitimde kullanılması FSEK m.71 tecavüz tartışmasına yol açar; FSEK m.38 fair use Türk hukukunda dar kapsamlıdır

Karşılaştırmalı Hukuk

• ABD (Copyright Office, 2023): Saf yapay zeka çıktısına telif tescil verilmemekte; insan yaratıcı katkı tescil için aranmakta
• İngiltere (CDPA s.9(3)): Bilgisayar tarafından üretilen eserler için “düzenlemeyi yapan kişi” eser sahibi sayılır — istisnai düzenleme
• AB: CJEU içtihadı (Painer, Infopaq) “yazarın kendi entelektüel yaratımı” testini insan-merkezli yorumlamakta

İşveren ve Eser İlişkisi

FSEK m.18/2 işveren-çalışan ilişkisinde mali hakların işverende doğmasını öngörür. Yapay zeka aracın çalışan olarak nitelendirilmesi mümkün değildir. Ancak çalışanın yapay zeka aracını kullanarak ürettiği eserlerde insan yaratıcı katkı varsa hak işverene geçer.

Manevi Haklar

FSEK m.14-17 manevi haklar (umuma arz, adın belirtilmesi, eserde değişiklik yapılmasını yasaklama, eseri dolaşıma sokma) kişiye sıkı sıkıya bağlıdır. Yapay zeka manevi hak sahibi olamaz; ortak yaratımda yalnızca insan tarafa atfedilir.

Sözleşmesel Düzenleme

Yapay zeka aracı sağlayıcısı (OpenAI, Anthropic, Google) ile kullanıcı arasındaki kullanım şartları çıktının sahipliğini düzenler. Tipik klozlar:

• Çıktıyı kullanıcıya devir taahhüdü (kullanıcının ürettiği için)
• İndirgeme garanti reddi (telifli kaynaklara karışım riski)
• Tazminat klozları

Türkiye’de KVKK m.9 yurt dışı veri aktarım çerçevesi ek inceleme gerektirebilir.

Eğitim Verisi ve Telif Tecavüzü

• FSEK m.21-22 çoğaltma hakkı — telifli eserlerin model eğitimine kaynak edilmesi izinsiz çoğaltma sayılabilir
• m.71 cezai sorumluluk; m.66-70 hukuki taleplerde 3 katına kadar tazminat (m.68/1)
• Web kazıma (scraping) ile veri toplanması ayrıca KVKK m.5 ihlali
• Robots.txt ve telif uyarısı (notice) ihlali — ihtilafta delil değeri yüksek

İlgili Mevzuat

• 5846 sayılı FSEK m.1/B, m.14-17, m.18, m.21-22, m.38, m.66-71
• 6698 sayılı KVKK m.5, m.9
• 6098 sayılı TBK m.20-25 (genel işlem koşulları denetimi)
• WIPO Telif Anlaşması (referans)
• Berne Sözleşmesi m.2