İlgili kaynaklar: katılma alacağı hesaplama aracı, kişisel mal – edinilmiş mal ayrımı, mal ayrılığı ile karşılaştırma.

Edinilmiş Mallara Katılma ve Mal Rejimi: TMK m.218-241 Rehberi 2026

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.218-241, eşler arasındaki yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimini düzenler. 1.1.2002 itibarıyla evlenenler için kanunen otomatik geçerli olan bu rejim, mal ayrılığı yerine ortak edinim mantığı taşıyan, modern bir aile mal rejimidir. Eşler isterse evlilik sözleşmesi ile başka rejim seçebilir.

Yasal Mal Rejimi (TMK m.202)

“Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır.” Eşler, evlenmeden önce veya evlilik sırasında mal rejimi sözleşmesi yaparak mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden birini seçebilir (TMK m.203, m.205-211). Sözleşmeyle seçilmedikçe, edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir.

Edinilmiş Mal ve Kişisel Mal Ayrımı

Rejim, eşlerin malvarlığını dört kategoriye ayırır:

Eşin edinilmiş malları (TMK m.219): Evlilik birliği içinde karşılıksız olmayan biçimde edinilen değerler. Çalışma karşılığı edinilen değerler, sosyal güvenlik kurumlarından sağlanan ödemeler, çalışma gücünün kaybı tazminatları, kişisel malların gelirleri, ikame değerleri
Eşin kişisel malları (TMK m.220): Yalnız kişisel kullanıma yarayan eşya, evliliğin başlamasında eşe ait olan veya sonradan miras yoluyla, karşılıksız kazandırma yoluyla edinilen değerler, manevi tazminat alacakları, kişisel malların yerine geçen değerler
Sözleşme ile kişisel sayılan mallar (TMK m.221): Bir meslek veya işletmeye ait olan edinilmiş mallar, kişisel malların gelirleri
İspat edilemeyen mallar: Hangi kategoriye ait olduğu ispat edilemeyen mal, kanunen edinilmiş mal sayılır (TMK m.222/2)

Eşlerin Mülkiyet Hakkı

Edinilmiş mallara katılma rejiminde her eş, kendi mallarının (gerek kişisel gerek edinilmiş) tek başına malikidir. Rejim sırasında her eş kendi mallarını yönetir, kullanır ve onlardan yararlanır. Mülkiyetin paylaşılması (yarı yarıya bölme) söz konusu değildir; rejimin sona ermesinde alacak hakları doğar.

Aile Konutu ve Ev Eşyası (TMK m.194)

Aile konutu üzerinde tasarrufta bulunma diğer eşin açık rızasına bağlıdır. Rıza alınmadan yapılan tasarruf işlemi (satış, ipotek, kira) hükümsüzdür. Aile konutu, evlilik birliğinin idamesini sağlayan ve eşlerin birlikte yaşadığı ortak konuttur. Tapu siciline aile konutu şerhi düşülmesi mümkündür ve üçüncü kişilere karşı koruma sağlar.

Rejimin Sona Ermesi (TMK m.225)

Edinilmiş mallara katılma rejimi şu sebeplerle sona erer:

Eşlerden birinin ölümü
Boşanma kararının kesinleşmesi
Mal ayrılığına geçişi öngören mal rejimi sözleşmesi
Mahkeme kararı (örn. iflas, evliliğin iptali)

Tasfiye ve Katılma Alacağı (TMK m.231-237)

Rejim sona erdiğinde tasfiye yapılır. Her eşin artık değeri hesaplanır ve diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde katılma alacağı doğar.

Artık Değer Formülü

Edinilmiş mallar – Edinilmiş mallar üzerindeki borçlar = Artık değer (m.231). Eklemeler ve denkleştirme uygulamaları (m.229-230) bu hesaba dahildir. Eklemeler şunlardır: Eşin diğerini kıskandırmak veya zarar vermek için elinde bulunmayan mallar (kötü niyetli devirler), evliliğin son bir yılı içinde yapılan, edinilmiş malların azalmasına yol açan karşılıksız kazandırmalar.

Katılma Alacağı Formülü

Her eş, diğerinin artık değerinin yarısı oranında alacaklıdır (TMK m.236). Aynı tarafta hem alacaklı hem borçlu olunduğunda ise iki alacak takas edilir; sadece fark kalır.

Değer Artış Payı (TMK m.227)

Eşlerden biri, diğerinin malvarlığının edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkı yaparsa, mal sahibi olmayan eş, malın değer artışından katkı oranında pay alır. Bu pay, malın tasfiye anındaki değeri üzerinden hesaplanır. Değer artış payı edinilmiş mal değil, ayrı bir kişisel alacaktır.

Denkleştirme (TMK m.230)

Bir mal kategorisinden diğerine yapılan değer transferi, denkleştirme suretiyle giderilir. Örneğin kişisel maldan edinilmiş mala katkı yapılmışsa, kişisel mal denkleştirme ister; veya tersi. Denkleştirme, tasfiye sırasında para olarak veya ayni şekilde yapılır.

Eşlerin Talep Hakkı (TMK m.241)

Boşanma davası ile birlikte mal rejiminin tasfiyesi davası açılabilir. Boşanma davası kesinleşmeden tasfiye kararı verilemez; ancak boşanma kararının kesinleşmesi tasfiye davasının ön şartıdır. Tasfiye davası, boşanma davasından ayrı bir dava olarak Aile Mahkemesi’nde görülür. Talep, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146 genel zamanaşımı uygulanır).

Mal Ortaklığı Rejimi (TMK m.256-281)

Eşlerin sözleşme ile seçebileceği mal ortaklığı rejiminde, ortaklık malları ve kişisel mallar olmak üzere iki kategori bulunur. Ortaklık mallarının yönetimi ve tasarrufu eşlerin birlikte iradesine bağlıdır. Genel mal ortaklığı, sınırlı mal ortaklığı (edinilmiş mallarda ortaklık veya belirli mal ortaklığı) gibi alt türleri vardır.

Mal Ayrılığı Rejimi (TMK m.242-243)

Eşlerin sözleşmeyle seçtiği mal ayrılığı rejiminde, her eş kendi mallarının maliki, alacaklısı ve borçlusudur; rejim sona erdiğinde tasfiye yapılmaz. Yasal rejim olmaktan 2002’de çıkarılmış, ancak istisnai durumlarda mahkeme kararıyla geçilebilir (TMK m.206).

İlgili Mevzuat

4721 sayılı TMK m.202-241 (mal rejimleri)
4721 sayılı TMK m.218-241 (edinilmiş mallara katılma rejimi)
4721 sayılı TMK m.194 (aile konutu)
4721 sayılı TMK m.227 (değer artış payı)
4721 sayılı TMK m.231-237 (tasfiye)
4722 sayılı TMK Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun m.10 (1.1.2002 öncesi evliliklere geçici hükümler)