Evlilik Sözleşmesi ve Mal Ayrılığı — TMK m.203-209

Tanım: Evlilik sözleşmesi; eşlerin yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma yerine mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığından birini seçerek kararlaştırdıkları ve TMK m.203-209 kapsamında noter düzenleme/onaylama ile geçerlilik kazanan sözleşmedir.

Evlilik sözleşmesi türleri: mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı, mal ortaklığı ve edinilmiş mallara katılma; seçim, şekil ve içerik TMK m.203-209 2026 rehberi.

Mal Rejimi Sözleşmesi ve Serbestlik

Türk hukukunda eşler yasal mal rejimi olarak edinilmiş mallara katılma rejimine tabidir (TMK m.202); ancak bu zorunlu değildir. TMK m.203 eşlerin mal rejimi sözleşmesi yaparak kanunda belirtilen diğer rejimlerden birini (mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı, mal ortaklığı) seçebileceklerini düzenler. Sözleşme evlenmeden önce veya evlendikten sonra herhangi bir zamanda yapılabilir. Evlilik süresince rejim değişikliği mümkün olup TMK m.204 eşlerin herhangi bir zamanda mal rejimi sözleşmesi yaparak yeni bir rejim seçebileceklerini belirtir. Mal rejimi sözleşmesi taraflarca sonradan da değiştirilebilir. Yapılan sözleşme ileriye etkili olup geçmişe yürümez; mevcut mal rejimi sona erer, yeni rejim yürürlüğe girer ve sona eren rejim için tasfiye yapılır.

Mal Ayrılığı Rejimi (TMK m.242-243)

Mal ayrılığı en basit mal rejimidir; her eş kendi mal varlığı üzerinde bağımsız mülkiyet, yönetim ve tasarruf yetkisine sahiptir. Evlilik süresince edinilen mallar edinen eşin mülkiyetindedir ve diğer eşin bu mal üzerinde hak iddiası yoktur. Mal ayrılığında tasfiye basittir: rejim sona erdiğinde her eş kendi mallarını alır, herhangi bir katılma alacağı söz konusu olmaz. Ancak TMK m.242 kapsamında her eş diğerinin zilyetliğinde olan kendi mallarını geri isteyebilir. Mal ayrılığında borçlar da kişiseldir; eş diğerinin borcundan sorumlu değildir. Eşlerden birinin diğerinin iş yerine katkısı varsa bu katkı haksız iktisap hükümlerine göre (TBK m.77) ileri sürülebilir ancak mal rejimi hükümlerinden bağımsız değerlendirilir. Mal ayrılığı ekonomik bağımsızlığa önem veren ve genelde ticari faaliyeti aktif olan eşler arasında tercih edilir.

Paylaşmalı Mal Ayrılığı (TMK m.244-255)

Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi, mal ayrılığına benzer şekilde evlilik süresince her eşin malları üzerinde bağımsız mülkiyet taşır; ancak rejim sona erdiğinde belirli malları eşler arasında paylaşma yükümlülüğü doğurur. TMK m.250 uyarınca paylaşıma dahil olan mallar; evlilik süresince eşlerden biri tarafından aileye tahsis edilmiş ev eşyası, aile konutu için alınan taşınmaz (hangi eş adına olursa olsun) ve birlikte yaşam için edinilmiş diğer değerlerdir. Her eş bu mallar üzerindeki katkısı oranında paylaşıma hak kazanır. Paylaşma nakden veya malın aynen verilmesi şeklinde yapılabilir. Bu rejim, aile birliğinin korunmasıyla ekonomik bağımsızlığın dengelenmesi amacıyla tasarlanmıştır. Uygulamada çok tercih edilen bir rejim değildir ancak aileye özel mallarda adaletli bir tasfiye sağlar.

Mal Ortaklığı Rejimleri (TMK m.256-281)

Mal ortaklığı rejimi üç alt türe ayrılır: genel mal ortaklığı, edinilmiş mallarda mal ortaklığı ve diğer mal ortaklığı. TMK m.256-257 genel mal ortaklığında eşlerin tüm mallarının (evlilik öncesi ve sonrası) ortak mülkiyette toplanacağını düzenler; kişisel mal sadece sınırlı istisnalardır (kişisel kullanıma özgülenmiş eşyalar, manevi tazminat alacakları). Edinilmiş mallarda mal ortaklığı ise yalnızca evlilik süresince edinilen malların ortak mülkiyette sayıldığı, evlilik öncesi malların ve mirasın kişisel mal kalmaya devam ettiği bir sistemdir. Mal ortaklığı rejiminde ortak mallar üzerinde tasarruf için her iki eşin birlikte karar vermesi gerekir; bu sebeple günlük işletme zorluğu yaratabilir. Rejim sona erdiğinde ortak mallar eşler arasında eşit paylaşılır (TMK m.274).

Sözleşmenin Şekli, Noter ve İptali

TMK m.205 mal rejimi sözleşmesinin noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılmasını emreder; adi yazılı sözleşme geçersizdir. Evlenmeden önce yapılacak sözleşmede de noter şekli zorunludur. Sözleşmeyi yapan taraf ayırt etme gücüne sahip olmalı ve reşit olmalıdır; reşit olmayan kişinin rejim sözleşmesi yapabilmesi için yasal temsilcisinin rızası ve vesayet makamının onayı gerekir. Evlilik süresince yapılan rejim sözleşmesinde tarafların rızası dürüst olmalı, hile, tehdit veya aşırı yararlanma altında yapılan sözleşmeler TBK m.28-31 kapsamında iptal edilebilir. Rejim sözleşmesi ile mal ayrılığına geçilmiş olsa bile TMK m.194 aile konutu koruması uygulanmaya devam eder; bu hüküm emredici niteliktedir ve sözleşmeyle kaldırılamaz. Mal rejimi sözleşmesi üçüncü kişiler bakımından iyi niyeti etkilemez; eşin borçluluk durumu kamuya açık değildir.

Aile ve Boşanma Hukuku Genişletilmiş Mevzuat Tablosu

Mevzuat	Konu
TMK m.118-123 (Nişanlanma)	Nişanın bozulmasından doğan tazminat, hediyelerin iadesi
TMK m.161-165 (Özel Boşanma Sebepleri)	Zina, hayata kast, haysiyetsiz yaşam, terk, akıl hastalığı
TMK m.166 (Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması)	Genel boşanma sebebi, anlaşmalı/çekişmeli
TMK m.168, 169, 173 (Yetki, Tedbir, Soyadı)	Aile mahkemesi yetkisi, dava süresince tedbirler, soyadı
TMK m.174-178 (Tazminat, Nafaka, Zamanaşımı)	Maddi-manevi tazminat, yoksulluk nafakası, bir yıl zamanaşımı
TMK m.182-183 (Velayet)	Velayetin tayini, kişisel ilişki, velayet değişikliği
TMK m.194 (Aile Konutu)	Eş rızası olmadan tasarruf yasağı, tapu şerhi
TMK m.203-209 (Mal Rejimi Sözleşmesi)	Mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı, mal ortaklığı
TMK m.225-241 (Mal Rejimi Tasfiyesi)	Edinilmiş mal, kişisel mal, katılma alacağı, değer artış payı
TMK m.328 (İştirak Nafakası)	Çocuğa nafaka, ergin çocukta eğitim süresi
6284 sayılı Kanun	Koruma tedbiri, uzaklaştırma, elektronik kelepçe, tazyik hapsi
4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluşu Hakkında Kanun	Aile mahkemesi görev alanı, uzmanlar
6100 sayılı HMK m.118, 213, 247-251	Dilekçe, çocuğun dinlenmesi, tanık, çekinme hakkı
2004 sayılı İİK m.25/a, m.344	Çocuk teslimi icrası, nafaka tazyik hapsi
5718 sayılı MÖHUK m.14-16, m.50 vd.	Uluslararası aile hukuku, tenfiz
1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi	Uluslararası çocuk iadesi, merkezi makam
6698 sayılı KVKK m.5, 6, 28; TCK m.132-134	Elektronik delil, kişisel verilerin hukuka aykırı elde edilmesi

Sık Sorulan Sorular

Evlenmeden önce mal ayrılığı sözleşmesi yapabilir miyim?

Evet. TMK m.205 uyarınca evlenmeden önce noter düzenleme veya onaylaması şeklinde mal rejimi sözleşmesi yapılabilir. Sözleşme evlilik ile birlikte yürürlüğe girer.

Mal ayrılığında aile konutu koruması var mı?

Evet. TMK m.194 aile konutu koruması emredici olup mal rejimi sözleşmesiyle kaldırılamaz. Eşin rızası olmadan aile konutunda tasarruf yapılamaz.

Evlilik sırasında mal rejimi değiştirilebilir mi?

Evet. TMK m.204 uyarınca eşler herhangi bir zamanda noter kanalıyla yeni bir rejim sözleşmesi yaparak mal rejimlerini değiştirebilirler. Mevcut rejim için tasfiye yapılır.

Mal ortaklığı hangi durumlarda tercih edilir?

Aile birliğini ve dayanışmayı ön plana alan, eşler arasında ekonomik eşitlik arzulayan ve birlikte iş yapma niyetinde olan çiftler tercih edebilir. Ancak günlük işletme zorluğu vardır.

Noter onaylı olmayan evlilik sözleşmesi geçerli mi?

Hayır. TMK m.205 noter şeklini şart koşar. Adi yazılı veya sözlü sözleşme kesin hükümsüzdür ve yasal rejim (edinilmiş mallara katılma) uygulanır.