İhtiyati haciz kararının nasıl alındığına ilişkin ayrıntılar için İİK m.257 İhtiyati Haciz Kararı Rehberi yazımıza bakabilirsiniz.
İhtiyati Haciz İptali Davası: İİK m.265 ve İtiraz Yolları 2026
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.265, alacaklı tarafından alınan ihtiyati haciz kararına karşı borçlu tarafından başvurulabilen itiraz yolunu düzenler. İhtiyati haciz, alacağın güvence altına alınması için verilen geçici tedbir niteliğindedir; ancak haksız çıkarsa borçlunun zararına yol açabileceğinden etkili bir itiraz mekanizması öngörülmüştür.
İhtiyati Haczin Mahiyeti (İİK m.257)
“Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun yedinde veya üçüncü şahıs yedinde olan taşınır ve taşınmaz mallarını ve alacaklarıyla diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir.” Bu hüküm, alacaklının dava açmadan önce dahi mal güvencesi kurabileceği etkili bir koruma sağlar.
İhtiyati Haciz Şartları
Alacaklı tarafından şu şartların yaklaşık ispatı aranır:
- Para borcuna ilişkin bir alacağın varlığı
- Alacağın vadesi gelmiş olması (vadesiz alacaklar için kanunda öngörülen istisnalar dışında)
- Alacağın rehinle temin edilmemiş olması
- Alacaklının haklılığını yaklaşık olarak ispat etmesi (İİK m.258)
Vadesi gelmemiş alacaklar için ihtiyati haciz, ancak borçlunun belirli bir yerleşim yeri olmaması, kaçma şüphesi veya mallarını saklayıp kaçırma teşebbüsü gibi olağanüstü hallerde verilebilir (İİK m.257/2).
İhtiyati Haciz Kararını Veren Mahkeme (İİK m.258)
İhtiyati haciz, alacağın bulunduğu yerin asliye hukuk mahkemesi veya borçlunun yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesi tarafından verilir. Ticari uyuşmazlıklarda asliye ticaret mahkemesi yetkilidir. Alacaklı haklılığını yaklaşık ispat ederse mahkeme; karşı tarafı dinlemeden veya dinleyerek karar verir.
Teminat Yükümlülüğü (İİK m.259)
“İhtiyati haciz, alacaklının haksız çıkması halinde borçlunun ve üçüncü kişinin zararından mesul olabilmesi için teminat alınır.” Mahkeme, somut olayın özelliklerine ve alacağın niteliğine göre teminat tutarını belirler. Adli makamlardan alınan ilamlar, kambiyo senedi ve yetkili sözleşmelerde teminat aranmayabilir; ancak teminatsız ihtiyati haciz halinde haksız çıkma riskine karşı borçlunun tazminat hakkı korunur.
İhtiyati Haczin İcrası (İİK m.261)
İhtiyati haciz kararının verildiği tarihten itibaren 10 gün içinde alacaklı, kararın icrası için kararın verildiği yer veya borçlunun yerleşim yeri icra dairesinden talepte bulunmak zorundadır. Süre içinde icra talep edilmezse karar kendiliğinden kalkar (İİK m.261/2). İcra dairesi, ihtiyati haciz tutanağını düzenler ve borçlunun mallarını fiilen haczeder.
Borçlunun İtiraz Hakkı (İİK m.265)
“Borçlu, kararın gıyabında verilmesi halinde haczin icrasından, dinlendiği hallerde ise kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde, ihtiyati haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata karşı, itirazda bulunabilir.” Bu yedi günlük süre hak düşürücüdür; süresinde itiraz edilmezse karar kesinleşir.
İtiraz Sebepleri
Borçlu itirazını şu sebeplere dayandırabilir:
- Alacaklının ihtiyati haciz şartlarını yerine getirmediği (alacağın yokluğu, vadesi gelmediği, rehinle temin edildiği)
- Mahkemenin yetkisiz olduğu
- Teminatın yetersiz veya orantısız olduğu
- Borçlunun savunmaya uygun şekilde dinlenmemesi
- İhtiyati haciz kararının dayanağı olan yaklaşık ispatın gerçeği yansıtmadığı
Üçüncü Kişilerin İtirazı (İİK m.265/2)
Üçüncü kişi, ihtiyati haczin kendi haklarını etkilediği iddiasıyla; öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir. Üçüncü kişinin itirazı, esas itibariyle istihkak iddiası niteliğinde olabilir; bu durumda İİK m.96-99 hükümleri devreye girer.
İtiraz Hakkında Mahkeme Kararı (İİK m.265/3)
İtiraz, ihtiyati haciz kararını veren mahkemeye yapılır. Mahkeme, tarafları dinlemek üzere duruşmaya çağırır ve gerekiyorsa delil toplar. İnceleme sonucu mahkeme; itirazı reddedebilir, kabul edebilir veya kısmen kabul edebilir. İhtiyati haczin kaldırılması veya teminatın değiştirilmesi yönünde karar verebilir.
İstinaf Yolu
İtiraz hakkında verilen karara karşı, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir (HMK m.341). İstinafta verilen karar kesindir; temyize tabi değildir.
İhtiyati Haczin Kaldırılması (İİK m.266)
“Borçlu para veya mahkemece kabul edilecek teminat verirse ihtiyati haciz kaldırılır. Talep, haczi koyan mahkemeye, dava açıldıktan sonra ise davayı görmekte olan mahkemeye yapılır.” Bu hüküm, borçlunun teminat göstererek mallarını ihtiyati hacizden kurtarmasına olanak verir.
Esas Davanın Açılması (İİK m.264)
“İhtiyati haciz dava açılmadan veya icra takibine başlanmadan evvel yapılmış ise, alacaklı; haczin tatbikinden, haciz gıyabında yapılmışsa haciz tutanağının kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde ya takip talebinde bulunmaya veya dava açmaya mecburdur.” Süre içinde dava/takip yapılmazsa karar kendiliğinden kalkar.
Haksız İhtiyati Haciz Tazminatı (İİK m.259/2, TBK m.49)
İhtiyati haciz kararının haksız olduğu davanın esasında ortaya çıkarsa, haksız haciz nedeniyle uğranılan zararlar borçlu veya üçüncü kişi tarafından alacaklıdan talep edilebilir. Tazminat davası, esas davanın kesinleşmesinden itibaren bir yıl ve her halde haksız ihtiyati haczin uygulandığı tarihten itibaren beş yıl içinde açılır (İİK m.259/2). Teminat olarak gösterilen değerlerden öncelikle tazminat tahsil edilir.
İhtiyati Tedbir (HMK m.389) ile Karşılaştırma
İhtiyati haciz yalnızca para alacağı için, ihtiyati tedbir ise her türlü hak ve menfaat için uygulanır. İhtiyati haczin icrası için 10 gün, tedbir için 1 hafta süre tanınmıştır. İki kurum amaç ve uygulama yönünden ayrı olduğundan, somut olaya göre uygun olanın seçilmesi gerekir.
İlgili Mevzuat
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.257-268 (ihtiyati haciz)
- 2004 sayılı İİK m.265 (itiraz)
- 2004 sayılı İİK m.266 (haczin kaldırılması)
- 2004 sayılı İİK m.259 (teminat ve tazminat)
- 6100 sayılı HMK m.341, m.389-399 (istinaf, ihtiyati tedbir)
- 6098 sayılı TBK m.49 (haksız fiil sorumluluğu)