Dijital Cüzdan Dolandırıcılığında Hukuki Süreç
“Dijital cüzdan” ifadesi günlük dilde iki farklı şey için kullanılır: Türkiye’de izinli bir ödeme kuruluşu veya elektronik para kuruluşu nezdinde açılan, Türk lirası ya da döviz tutulan ödeme hesabı ve elektronik para cüzdanı ile kripto varlıkların saklandığı kripto varlık cüzdanı. Bu iki yapı farklı kanunlara tabidir; sağlayıcının yükümlülükleri, başvurulacak merci ve paranın izlenme biçimi de buna göre değişir. Bu sayfa, dolandırıcılıkta kullanılan cüzdanın hangi rejime girdiğini ayırt etmek ve ceza, askı ve tazminat yollarını resmî mevzuat metnine dayanarak özetlemek amacıyla hazırlanmıştır; somut dosya hakkında görüş yerine geçmez.
Dijital cüzdan iki ayrı hukuki rejime işaret eder
Elektronik para ve ödeme hesabı cüzdanı
6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun m.3, elektronik parayı elektronik para ihraç eden kuruluş tarafından kabul edilen fon karşılığı ihraç edilen, elektronik olarak saklanan ve ödeme işlemlerinde kullanılan parasal değer olarak tanımlar; ödeme hesabı ise ödeme hizmeti kullanıcısı adına açılan ve ödeme işleminin yürütülmesinde kullanılan hesaptır. Uygulamada “cüzdan” diye anılan TL bakiyeli mobil hesaplar bu tanımlara girer. Kanunun 12. maddesi ödeme hesabının işletilmesini, hesaptaki fonun aktarımını, ödeme aracının ihraç veya kabulünü ve para havalesini ödeme hizmeti sayar. Elektronik para kuruluşu aldığı fon kadar elektronik para ihraç eder ve bu fonları bankalar nezdinde açılacak ayrı bir hesaba aktarmak zorundadır (6493 sayılı Kanun m.20/1 ve 3).
Kripto varlık cüzdanı
Kripto varlık cüzdanı ise 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu kapsamındaki kripto varlık hizmet sağlayıcıları rejimine bağlanır. Kanunun 35/B maddesi, kripto varlık hizmet sağlayıcılarının kurulabilmesi ve faaliyete başlaması için Sermaye Piyasası Kurulundan izin alınmasını zorunlu tutar. 35/C maddesinin altıncı fıkrasına göre platformların müşterilerine ait kripto varlıkların müşterilerin kendi cüzdanlarında bulundurulması esastır; müşterinin kendi cüzdanında tutmayı tercih etmediği varlıklar için saklama hizmeti yalnız yetkilendirilmiş kuruluşlarca sunulabilir. Kişinin anahtarlarını kendisinin tuttuğu bir cüzdanda ise araya giren bir aracı kurum bulunmayabilir; bu fark, askı ve tazminat yollarının kime yöneltileceğini doğrudan etkiler.
| Ölçüt | Elektronik para veya ödeme hesabı cüzdanı | Kripto varlık cüzdanı |
|---|---|---|
| Temel kanun | 6493 sayılı Kanun | 6362 sayılı Kanun m.35/B ve 35/C |
| Tutulan değer | Türk lirası veya döviz karşılığı elektronik para, ödeme hesabı bakiyesi | Kripto varlık |
| Fonların korunması | Fonlar bankada ayrı hesapta tutulur (m.20/3); koruma usulü ve izinsiz işlem kuralları yönetmeliğe bırakılmıştır (m.22/1, m.12/3) | Müşteri varlıkları sağlayıcının malvarlığından ayrıdır (m.35/C/7) |
| Aracı kurum | Her zaman izinli bir ödeme veya elektronik para kuruluşu | Platform veya saklama kuruluşu; kişisel cüzdanda aracı olmayabilir |
Elektronik para cüzdanında sağlayıcının yükümlülükleri ve yönetmeliğe bırakılan alan
6493 sayılı Kanun, kullanıcının onaylamadığı bir işlemden doğan kaybın kullanıcı ile ödeme hizmeti sağlayıcısı arasında nasıl paylaşılacağını kanun metninde düzenlemez. Kanunun 12. maddesinin üçüncü fıkrası, ödeme hizmetleri kapsamında tarafların hak ve yükümlülüklerinin, sağlanacak bilgi ve koşulların ve çerçeve sözleşmeye ilişkin usul ve esasların Mali Suçları Araştırma Kurulunun görüşü alınarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca çıkarılacak yönetmelikle belirleneceğini öngörür. Bu yetkiye dayanılarak çıkarılan Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 01.12.2021, sayı 31676) m.54 bu alanı düzenler. Buna göre müşteri, yetkilendirmediği veya hatalı gerçekleştirilmiş ödeme işlemini öğrendiği andan itibaren sağlayıcıya gecikmeksizin bildirerek düzeltme isteyebilir; talep her hâlükârda işlemden itibaren on üç ay içinde yapılır. Müşteri işlemi yetkilendirmediğini iddia ederse, işlemin müşteri tarafından onaylandığını, doğru kaydedildiğini ve teknik bir arızadan etkilenmediğini ispat yükü sağlayıcıdadır; işlemin yetkilendirilmeden gerçekleştiği ispat edilirse tutar derhal iade edilir veya hesap eski durumuna getirilir. Kayıp veya çalıntı ödeme aracının kullanılması ya da güvenlik bilgilerinin gereği gibi korunmaması hâlinde gönderen, bildirimden önceki yirmidört saat içinde gerçekleşen yetkilendirmediği işlemlerden doğan zararın ikiyüzelli Türk lirasına kadar olan bölümünden sorumludur; bildirimden sonraki işlemlerden sorumlu tutulamaz. Ödeme aracını hileli kullanan veya yükümlülüklerini kasten ya da ağır ihmalle yerine getirmeyen gönderen ise zararın tamamından sorumludur (Yönetmelik m.54/5). Bu kurallar kullanıcının onaylamadığı işlemler içindir; dolandırıcının yönlendirmesiyle kullanıcının bizzat onayladığı transferlerde hangi hükmün uygulanacağı olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilir. Kanun düzeyinde ise ödeme ve elektronik para kuruluşlarınca kabul edilen fonların, kuruluşun tasfiyesi veya faaliyet izninin iptali hâlinde fon sahiplerinin haklarının tazmini için kullanılacağı ve kuruluşların bu tazminden sorumlu olduğu düzenlenmiştir (m.22/3). Kanun ayrıca şifre, son kullanma tarihi ve güvenlik numarası gibi bilgileri “kişisel güvenlik bilgileri” olarak tanımlar (m.3/1-ğ).
Kripto varlık cüzdanında platform ve saklama sorumluluğu
Kripto varlık hizmet sağlayıcıları ile müşterileri arasındaki sözleşmelerde sağlayıcının müşterisine karşı sorumluluğunu ortadan kaldıran veya sınırlandıran her türlü şart geçersizdir; platformlar müşteri itiraz ve şikâyetlerini çözecek dâhili mekanizmalar kurmakla yükümlüdür (6362 sayılı Kanun m.35/C/1). Platformlar ile müşterileri arasındaki uyuşmazlıklar genel hükümlere tabidir ve faaliyet izni verilmiş olması işlemlerin kamunun güvencesi altında olduğu anlamına gelmez (m.35/C/4). Müşterilere ait nakit ve kripto varlıklar sağlayıcının borçları nedeniyle haczedilemez ve iflas masasına dâhil edilemez (m.35/C/7). Sağlayıcılar, müşterilerin kripto varlık transferlerinin gerçekleştirildiği cüzdanlara ve fon transferlerinin yapıldığı hesaplara ilişkin kayıtları güvenli, erişilebilir ve takip edilebilir şekilde tutmak zorundadır (m.35/C/5); bu kayıtlar, paranın izlenmesinde savcılığın talep edeceği temel belgelerdir.
Ceza hukuku nitelendirmesi
Dolandırıcılık bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenmişse 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.158/1-f uygulanır. Nitelikli dolandırıcılığın cezası üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezasıdır; (f) bendinde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezasının miktarı suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde bir kat artırılır (m.158/3). 16/7/2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla eklenen m.158/4’e göre iştirak, kendisine veya başkasına haksız bir menfaat sağlamak amacıyla kendisine veya başkasına ait ödeme araçlarını ya da banka, aracı kurum, ödeme hizmeti sağlayıcıları veya kripto varlık hizmet sağlayıcıları nezdindeki hesabın kullanılmasını sağlayan zorunlu bilgi veya araçları başkasına vermekle sınırlıysa ceza yarı oranında indirilir; cüzdanını veya hesabını kiraya veren kişilerin durumu bu hükümle birlikte değerlendirilir. Başkasına ait bir banka veya kredi kartının rızası dışında kullanılması ise ayrıca TCK m.245/1 kapsamında üç yıldan altı yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezasıyla yaptırıma bağlanmıştır; cüzdana bağlı kartın bu hükümdeki banka veya kredi kartı niteliğini taşıyıp taşımadığı somut olayda ayrıca incelenir.
48 saatlik askı ve elkoyma: CMK m.128/A
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.128/A (Ek: 24/12/2025-7571/22), TCK m.142/2-e, m.158/1-f ve l ile m.245 suçlarının işlendiği hususunda makul şüphe bulunması hâlinde banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısının suçta kullanılan her türlü hesabı kırksekiz saate kadar askıya almasına imkân verir. Bu hüküm hem elektronik para kuruluşları ve ödeme kuruluşları hem de kripto varlık platformları için geçerlidir. Askı ve hesap hareketleri derhal Cumhuriyet başsavcılığına ve hesap sahibine bildirilir; hesap sahibi askının kaldırılması için başsavcılığa başvurabilir ve savcı yirmidört saat içinde karar verir. Askı süresi içinde hâkim kararıyla veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının yazılı emriyle suça konu menfaate elkonulabilir; savcı emriyle yapılan elkoyma yirmidört saat içinde hâkim onayına sunulur, hâkim kırksekiz saat içinde kararını açıklamazsa elkoyma kendiliğinden kalkar. Elkonulan menfaatin mağdura ait olduğu anlaşılırsa soruşturma veya kovuşturma evresinde sahibine iade edilir (m.128/A/5). Askıya alma kararı veren kurum hukuken sorumlu tutulmaz (m.128/A/6). Paranın aracı kurum bulunmayan kişisel bir kripto cüzdanına geçmesi hâlinde bu yol ancak varlığın daha sonra ulaştığı banka, ödeme kuruluşu veya platform nezdinde işletilebilir; bu nedenle transferin hangi kuruma ulaştığının hızla tespiti belirleyicidir.
Soruşturmanın kapsamı ve eksik soruşturma
Kripto cüzdanlarına yönlendirilen yatırım dolandırıcılığına ilişkin bir dosyada Yargıtay 11. Ceza Dairesi, E. 2026/529, K. 2026/6491, 15.06.2026 kararı, mağdurun kendi rızasıyla para gönderdiği ve hukuk mahkemesine başvurabileceği gerekçesiyle verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karara yapılan itirazın reddini kanun yararına bozmuştur. Daire, platformda mağdur adına üyelik bulunup bulunmadığının sorulmasını, hesap hareketleri ile hesaba giriş yapan IP bilgilerinin temin edilmesini ve yabancı kodlu telefon numaralarının kullanıcılarının tespitine çalışılmasını gerekli görmüş; bunlar yapılmadan verilen kararın eksik soruşturmaya dayandığını kabul etmiştir. Karar, cüzdan ve platform kayıtlarının soruşturmada araştırılması gereken deliller olduğunu göstermesi bakımından önemlidir; somut dosyada hangi araştırmanın gerektiği olaya göre değişir.
Tazminat yolu: Türk Borçlar Kanunu sorumluluk hükümleri
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.49’a göre kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren bu zararı gidermekle yükümlüdür; dolandırıcılara ve paranın geçtiği hesapların sahiplerine karşı haksız fiil davası bu hükme dayanır. Birden çok kişi birlikte zarara sebebiyet vermişse veya aynı zarardan çeşitli sebeplerle sorumluysa müteselsil sorumluluk hükümleri uygulanır (TBK m.61). Cüzdan sağlayıcısına karşı ileri sürülecek talepler ise sözleşme ilişkisine dayanır: borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe alacaklının zararını gidermekle yükümlüdür (TBK m.112). Kripto varlık hizmet sağlayıcısı bakımından sorumluluğu sınırlayan sözleşme şartlarının geçersizliği (6362 sayılı Kanun m.35/C/1), elektronik para veya ödeme kuruluşu bakımından ise Yönetmelik m.54 hükümleri bu değerlendirmede ayrıca dikkate alınır. Haksız fiilden doğan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar; tazminat ceza kanunlarının daha uzun zamanaşımı öngördüğü bir fiilden doğmuşsa o süre uygulanır (TBK m.72).
Delil ve ilk adımlar
İlk iş, kullanılan cüzdanın türünü belirlemektir: uygulama içindeki hesap bilgileri, IBAN veya hesap numarası, işlem dekontları ve sağlayıcının unvanı elektronik para cüzdanını; işlem kimlikleri (TxID), gönderen ve alıcı adresleri, platform hesap ekstresi ise kripto cüzdanını gösterir. Bu kayıtlar, yazışmalar ve yönlendirilen internet adresleriyle birlikte tarih ve saat bilgisi korunarak saklanır. Suç duyurusu Cumhuriyet başsavcılığına yapılır; bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının ya da banka veya kredi kartlarının araç olarak kullanılmasıyla işlenen suçlarda mağdurun yerleşim yeri mahkemeleri de yetkilidir (CMK m.12/6). Aynı anda cüzdan sağlayıcısına işlem itirazı yöneltilmesi, CMK m.128/A kapsamındaki askı imkânının süre içinde değerlendirilmesine yardımcı olur.
Sıkça Sorulan Sorular
Elektronik para cüzdanı ile kripto cüzdanı arasındaki hukuki fark nedir?
Elektronik para veya ödeme hesabı cüzdanı 6493 sayılı Kanuna tabi olup her zaman izinli bir ödeme veya elektronik para kuruluşu nezdinde tutulur. Kripto varlık cüzdanı 6362 sayılı Kanunun 35/B ve 35/C maddelerindeki kripto varlık hizmet sağlayıcıları rejimine bağlıdır; kişisel cüzdanlarda ise araya giren bir aracı kurum bulunmayabilir.
İzinsiz işlemde kaybı kim üstlenir?
6493 sayılı Kanun m.12/3 bu alanı Merkez Bankası yönetmeliğine bırakır. Yönetmelik m.54’e göre işlemin müşteri tarafından onaylandığını ispat yükü sağlayıcıdadır; kayıp veya çalıntı araçta gönderen bildirimden önceki yirmidört saatteki zararın ikiyüzelli Türk lirasına kadar olan kısmından, hile, kast veya ağır ihmalde ise zararın tamamından sorumludur. Kullanıcının kendisinin onayladığı transferlerde sonuç olaya göre ayrıca değerlendirilir.
Cüzdandaki para 48 saat içinde durdurulabilir mi?
CMK m.128/A, TCK m.158/1-f ve l ile m.245 suçlarında makul şüphe varsa banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısının suçta kullanılan hesabı kırksekiz saate kadar askıya almasına imkân verir. Askı süresi içinde hâkim kararıyla veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının yazılı emriyle elkoyma yapılabilir.
Cüzdanını başkasına kullandıran kişi sorumlu olur mu?
TCK m.158/4’teki indirim, dolandırıcılık suçlarına iştirakin, kendisine veya başkasına haksız bir menfaat sağlamak amacıyla kendisine veya başkasına ait banka ya da kredi kartı gibi ödeme araçlarını veya banka, aracı kurum, ödeme hizmeti sağlayıcısı ya da kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdindeki hesabın kullanılmasını sağlayan zorunlu bilgi veya araçları başkasına vermekle sınırlı olduğu hâller için düzenlenmiştir; bu hâlde verilecek ceza yarı oranında indirilir. Ayrıca TBK m.49 ve 61 kapsamında hukuki sorumluluk gündeme gelebilir.
Tazminat davası için süre ne kadardır?
TBK m.72’ye göre zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmeden itibaren iki yıl, her hâlde fiilden itibaren on yıl içinde dava açılmalıdır. Fiil ceza kanunlarında daha uzun zamanaşımı öngörülen bir suç oluşturuyorsa o süre uygulanır.
İlgili sayfalar
- Bitcoin dolandırıcılığında hukuki süreç
- Wallet drainer ile kripto cüzdanı boşaltma
- Arayüz dolandırıcılığı: taklit site ve sahte uygulama
- Kripto para hukuku
- MASAK blokesi ve 48 saatlik askı ayrımı
- P2P işlemlerinde banka blokesi
- Bilişim hukuku
- Yatırım vaadi dolandırıcılığı
- Yurt dışı yatırım dolandırıcılığı
- Forex dolandırıcılığı
Yasal uyarı: Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut bir uyuşmazlıkta sonuç, dosyadaki belge ve olgulara göre değişir.
Yazar: Av. Bilal Alyar, İstanbul Barosu
ALYAR LAW & CONSULTANCY
İletişim
Son güncelleme: 25.10.2026
