Arsa Payı Hesaplama 2026: Kat Mülkiyeti, Düzeltme Davası ve Kentsel Dönüşüm
Kısa Cevap: Arsa payı, KMK m.3 uyarınca bağımsız bölümün konum ve büyüklüğüne göre hesaplanan değeriyle oranlı belirlenir; salt metrekare oranı değildir. Kuruluştaki orantısızlık için sulh hukuk mahkemesinden düzeltme istenebilir, dava öncesi arabuluculuk zorunludur; sonradan değer değişimi payı değiştirmez.
Arsa payı, bir dairenin metrekaresinin binanın toplam metrekaresine bölünmesinden ibaret değildir. 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m.3, bağımsız bölümlerin konum ve büyüklüklerine göre hesaplanan değerleriyle oranlı pay tahsisini esas alır. Tapudaki oranın düzeltilmesi, yeni bağımsız bölüm eklenmesi ve kentsel dönüşümde çoğunluk hesabı ise ayrı işlemlerdir. İlk incelemede kat mülkiyeti veya kat irtifakının bulunup bulunmadığı ve payın hangi tarihte oluşturulduğu belirlenmelidir.
Arsa payının değerle orantılı belirlenmesi
KMK m.3 uyarınca kat mülkiyeti, arsa payı ve ortak yerlerle bağlantılı özel bir mülkiyettir. Kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulurken her bağımsız bölüme, konum ve büyüklüğüne göre hesaplanan değeriyle oranlı arsa payı projede tahsis edilir. Payın ortak mülkiyet esaslarına göre açıkça gösterilmesi gerekir. Aynı büyüklükte iki bölümün konumlarının farklı olması, değer ve pay değerlendirmesinde önem taşıyabilir.
Oranlamanın mantığı, bir bölümün değerinin bütün bağımsız bölümlerin toplam değeri içindeki ağırlığını bulmaktır. Örneğin yalnız hesap ilişkisini göstermek için, dört bölümün esas alınacak değerleri 20, 25, 25 ve 30 birim kabul edilirse toplam 100 birimdir. Son bölümün oranı 30/100 olur. Bu örnek gerçek bir taşınmazın değerlemesi veya mahkemenin vereceği pay değildir; birimlerin ve değerleme tarihinin somut dosyada belirlenmesi gerekir.
Binanın bütün bölümleriyle ilgili karşılaştırma yapılmadan yalnız bir dairenin bugünkü satış fiyatını kullanmak farklı sonuç verebilir. Payın başlangıçta orantılı kurulup kurulmadığı araştırılırken proje, kuruluş tarihi ve o tarihteki nitelikler önemlidir. Sonraki tadilatın veya bölgenin değer kazanmasının başlangıçtaki hatayla aynı olay olmadığı unutulmamalıdır.
Sonradan değer değişmesi ve düzeltme istemi
KMK m.3, payların oranlı tahsis edilmediği hâllerde her kat maliki veya kat irtifakı sahibinin yeniden düzenleme için mahkemeye başvurabilmesini düzenler. Aynı hüküm, bağımsız bölümün değerinde sonradan meydana gelen artış veya azalma nedeniyle tahsis edilen arsa payının değiştirilemeyeceğini belirtir; m.44 hükmünü saklı tutar. Dolayısıyla yenilenmiş bir mutfak veya güncel satış bedeli, tek başına arsa payını artıran bir sonuç doğurmaz.
Düzeltme incelemesinde orantısızlığın somut nedenleri ortaya konulmalıdır. İncelemeyi kolaylaştırmak için tapu kayıtları, ilk kuruluş belgeleri, onaylı proje, yönetim planı ve mevcut değerleme belgeleri birlikte hazırlanabilir. Bunlar her dosyada bulunması zorunlu tek tip ek listesi değildir. Hangi belgenin mevcut olduğu ve hangi iddiayı desteklediği açıklanmalıdır.
Görevli mahkeme ve arabuluculuk
KMK Ek m.1, Kanunun uygulanmasından doğan uyuşmazlıkların sulh mahkemelerinde çözümleneceğini düzenler. KMK m.3 kapsamında arsa paylarının yeniden düzenlenmesine ilişkin uyuşmazlık için görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Tapuyla ilgili olması gerekçe gösterilerek her arsa payı düzeltme isteminin asliye hukukta görüleceği söylenemez.
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/B/1-c uyarınca KMK’dan kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Arabuluculukta anlaşmaya varılması ile taşınmaz kaydındaki işlemin tamamlanması da ayrı aşamalardır. Aynı maddenin taşınmazla ilgili anlaşmalarda sınırlamalar, usul ve icra edilebilirlik şerhi hakkındaki hükümleri ayrıca gözetilmelidir.
Kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmamış bir taşınmazda ise uyuşmazlığın niteliği önce ayrılmalıdır. Satış vaadi, tapudaki mülkiyet payı veya başka sözleşmesel istem, KMK m.3’teki arsa payı yeniden düzenlemesiyle aynı dava değildir. Başka bir dosyada asliye hukuk mahkemesinin bulunması, KMK uyuşmazlığındaki açık görev hükmünü ortadan kaldırmaz.
Kuruluş durumuna ilişkin Yargıtay kararı
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 05.05.2026, E.2026/2002, K.2026/3673: Satış vaadine dayanan işlem sonrasında tapuda devralınan 1/12 payın 1/4 olarak düzeltilmesi istenmiştir. Kat mülkiyeti veya kat irtifakı bulunmayan paylı taşınmazda, bölge adliye mahkemesi davayı reddetmiştir. Yargıtay önce temyiz dilekçesinin parasal kesinlik nedeniyle reddine ilişkin ek kararı kaldırmış, ardından asıl ret kararını onamıştır. Bu karar, kurulu kat mülkiyetindeki bütün düzeltme davaları için asliye hukuk görevli olduğu şeklinde okunamaz. Resmî tam karar.
Kuruluş tarihindeki orantısızlığın ispatı
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 07.09.2026, E.2026/6289, K.2026/12220: Arsa paylarının yeniden düzenlenmesi isteminde sulh hukuk mahkemesinin kabul kararına karşı yapılan inceleme sonunda bölge adliye mahkemesi davayı reddetmiştir. Kuruluş tarihindeki değerler bakımından düzeltilmesi gereken yanlışlık ve orantısızlığa yol açan somut nedenlerin ortaya konulmaması, incelenen gerekçeler arasındadır. Yargıtay ret kararını onamıştır. Karar, her uzun süre sonra açılan davanın otomatik reddedileceği şeklinde genellenmemelidir; dosyanın delilleri ve gerekçeleri birlikte değerlendirilmiştir. Resmî tam karar.
Bir bilirkişi raporunda hangi dönemin esas alındığı, bütün bağımsız bölümlerin karşılaştırılıp karşılaştırılmadığı ve değere etki eden niteliklerin nasıl değerlendirildiği açıklanmalıdır. Raporun varlığı, istemin mutlaka kabul edileceğini göstermez. Her olayda zorunlu olarak aynı üç meslekten oluşan bir heyet bulunacağına ilişkin genel sonuç da bu kararlardan çıkarılamaz.
Yeni bağımsız bölüm eklenmesi
KMK m.44, kat ilavesi, çekme katın tam kata çevrilmesi veya maddede belirtilen diğer yeni bölüm yapımı ve ilavesi için özel şartlar düzenler. Kat malikleri kurulunun oybirliğiyle karar vermesi; yeni ilaveler dâhil bütün bağımsız bölümlerin arsa paylarının yeni duruma göre usulünce ve oybirliğiyle yeniden belirlenmesi gerekir. Yeni bölüme ayrılan pay üzerinde resmî senetle kat irtifakı kurulması ve tescil işlemleri de düzenlemenin parçalarıdır.
İlaveye rıza göstermekle birlikte yapımına katılmak istemeyen malik bakımından azalan arsa payının tahsisi ve bedeli ayrıca düzenlenir. Bu nedenle yalnız bir toplantı kararı veya yalnız müteahhitle anlaşma, m.44’teki bütün aşamaların tamamlandığı anlamına gelmez. İmar ve yapılaşma koşulları da ayrıca incelenmelidir; pay tahsisi tek başına ruhsat yerine geçmez.
Kentsel dönüşümde çoğunluk ve pay satışı
6306 sayılı Kanun m.6/1, kendi kapsamındaki riskli alan, rezerv yapı alanı ve riskli yapı uygulamalarında hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğunu esas alır. Baş sayısıyla çoğunluk ile pay çoğunluğu farklı olabilir. Bu özel kural bütün binalardaki her değişiklik için KMK m.44’teki oybirliğinin yerine geçen genel bir kural değildir.
Karara katılmayanların paylarının satışı da yalnız “çoğunluk karar verdi” ifadesiyle açıklanamaz. M.6/1, karar ve teklifin bildirilmesini, teklifin incelenmesi veya kabulü için on beş günlük süreye ilişkin bildirimi ve satış usulünü düzenler. Rayiç değer tespit ettirilerek bunun altında olmamak üzere anlaşan paydaşlara açık artırma yoluyla satış öngörülür.
Bu satış gerçekleşmezse sonraki yol uygulama türüne göre ayrılır: riskli alan ve rezerv yapı alanında kanunda belirtilen kuruluşların satın alma düzenlemesi bulunur. Riskli yapılarda ise anlaşan diğer paydaşlara veya karara uyma şartıyla üçüncü kişilere satış yapılıncaya kadar işlemin tekrarı düzenlenir. Her durumda alıcı çıkmayınca payın otomatik olarak TOKİ tarafından alınacağı genellemesi doğru değildir.
KMK kapsamında payın düzeltilmesini istemek ile 6306 kapsamındaki idari satış işlemini tartışmak da ayrı hukuki konulardır. Kanunun m.6/9 hükmü, bu Kanun uyarınca tesis edilen idari işlemlere karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde İYUK uyarınca dava açılabilmesini düzenler. Bir işleme ilişkin süre ve başvuru yolu diğer işleme otomatik aktarılmamalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Arsa payı yalnız dairenin metrekaresine göre mi hesaplanır?
Hayır. KMK m.3, konum ve büyüklüğe göre hesaplanan değerle oranlı tahsisi esas alır. Salt metrekare oranı her taşınmaz için aynı sonucu vermez.
Dairemin bugünkü değeri arttığında arsa payım da artar mı?
KMK m.3 uyarınca sonradan meydana gelen değer artışı veya azalışı bu nedenle pay değişikliği yapılmasını sağlamaz. Yeni bölüm ilavesine ilişkin m.44 ayrıca saklıdır.
KMK kapsamında arsa payı düzeltme davasında hangi mahkeme görevlidir?
KMK Ek m.1 uyarınca sulh hukuk mahkemesi görevlidir. KMK’dan kaynaklanan uyuşmazlıkta dava öncesi arabuluculuk şartı da gözetilir.
Kat irtifakı veya kat mülkiyeti yoksa aynı dava açılır mı?
Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin aktarılan kararında kurulu olmayan paylı taşınmaz için düzeltme isteminin reddi onanmıştır. Tapu payı ve sözleşmeye ilişkin başka istemlerin niteliği ayrıca belirlenir.
Yeni bir kat eklemek için pay çoğunluğu yeterli midir?
KMK m.44 kapsamındaki ilavede oybirliği ve diğer resmî işlem şartları vardır. 6306 kapsamındaki özel uygulamaların çoğunluk kuralı bütün binalara genellenemez.
Kentsel dönüşüm kararına katılmazsam payım mutlaka idareye mi satılır?
Hayır. M.6/1’de bildirim, değerleme, açık artırma ve uygulamanın riskli alan, rezerv yapı alanı veya riskli yapı olmasına göre farklı sonraki aşamalar düzenlenir.
Kaynaklar ve ilgili konular
KMK m.3, m.44 ve Ek m.1; 6306 sayılı Kanun m.6; 6325 sayılı Kanun m.18/B.
İlgili okuma: Gayrimenkul hukuku. Tapu payı, proje ve kuruluş belgeleri birlikte incelenmeden somut bir taşınmaz için doğru pay veya dava sonucu belirlenemez; somut dosyanın incelenmesi gerekir.
Son güncelleme: 13 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme içindir; somut mülkiyet ve dönüşüm işlemlerinin kapsamı ayrıca değerlendirilir.
Yazar: Av. Bilal Alyar, İstanbul Barosu
ALYAR LAW & CONSULTANCY
İletişim
