Coğrafi işaret tescili, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.34 vd. uyarınca, belirli bir yöre, bölge veya ülkeyle özdeşleşmiş ürünlerin bu bağlantısının hukuken korunmasıdır. SMK, coğrafi işaretleri “menşe adı” ve “mahreç işareti” olmak üzere iki türde düzenler.
30 Saniyede Özet
- Menşe adı: ürünün tüm veya esas özellikleri o coğrafi alana özgüdür ve üretimin tamamı o alanda gerçekleşir.
- Mahreç işareti: ürün o yöreyle ünü/niteliği bakımından özdeşleşmiştir, ancak üretim aşamalarından en az biri o alanda gerçekleşmesi yeterlidir.
- Başvuru Türk Patent ve Marka Kurumu’na yapılır.
- Marka tescilinden farklı olarak, coğrafi işaret koruması süresizdir — 10 yılda bir yenileme gerekmez.
- Coğrafi işaretler devredilemez, lisans konusu yapılamaz, haczedilemez ve teminat olarak gösterilemez.
Bilgilendirme: Coğrafi işaret, o yöredeki üreticilerin ortak kullanımına açık bir işarettir; marka gibi tek bir kişiye münhasır kullanım hakkı vermez.
Son güncelleme: 08.09.2026
Kanuni Dayanak
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.34 (tanımlar), m.35 (tescil başvurusu), m.44 (devredilemezlik, haczedilemezlik).
Menşe Adı ile Mahreç İşareti Arasındaki Fark
SMK m.34 uyarınca menşe adı, coğrafi sınırları belirlenmiş bir yöre, bölge veya istisnai hallerde ülkeden kaynaklanan, tüm veya esas özelliklerini o coğrafi alana özgü doğal ve beşerî unsurlardan alan ve üretimi, işlenmesi ile diğer işlemlerinin tamamı o alanın sınırları içinde gerçekleşen ürünleri tanımlar. Mahreç işareti ise, belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından o coğrafi alanla özdeşleşmiş, ancak üretim/işleme aşamalarından en az biri o alanda gerçekleşen ürünleri tanımlar. Bu ayrım, hammaddenin veya bazı üretim aşamalarının başka bir yerden gelip gelemeyeceğini belirler.
Tescilin Sağladığı Koruma Ne Kadar Sürer?
Marka tescilinden farklı olarak, coğrafi işaret tescili süresiz koruma sağlar; 10 yılda bir yenileme yükümlülüğü yoktur. Ancak koruma, tescilde belirtilen ürün özellikleri ve üretim yöntemine uygun kullanımla sınırlıdır.
Coğrafi İşaret Devredilebilir mi?
Hayır. SMK uyarınca coğrafi işaretler devredilemez, lisans konusu yapılamaz, rehnedilemez, haczedilemez ve teminat olarak gösterilemez. Bunun nedeni, coğrafi işaretin tek bir kişiye değil, o coğrafi alanda üretim şartlarını sağlayan tüm üreticilere ait ortak bir değeri temsil etmesidir.
Tescilin Faydası Nedir?
Tescilli bir coğrafi işaret, o yöredeki üreticilere ürünün gerçek kaynağını ve kalite standardını koruma imkanı sağlar; taklit veya yanıltıcı kullanımlara karşı hukuki koruma sağlanır ve ürünün pazarlama değeri artabilir.
Hızlı Hukuki Destek
Coğrafi işaret başvurunuz veya taklit/yanıltıcı kullanıma karşı hukuki süreçlerinizde iletişime geçebilirsiniz.
Mahreç İşareti Tescili Ürünün Öz Adı Olmadığını Gösterir mi? (Yargıtay Örneği)
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin “Maraş Dondurması” coğrafi işaretine ilişkin bir kararında (E.2023/1337, K.2024/4604, 03.06.2024, ONAMA, oybirliği) SMK m.34/1-b uyarınca mahreç işareti ile menşe adı ayrımı ve tescilin öz ad itirazına karşı korunması netleştirilmiştir: mahreç işaretinde, üretimin sadece belirli aşamalarının (örneğin hammaddenin) belirlenen coğrafi alanda gerçekleşmesi yeterlidir; ürünün her aşamasının o yörede üretilmesi şartı aranan menşe adından farklıdır.
Karar, bir ibarenin resmi tebliğ/mevzuat metinlerinde teknik bir üretim yöntemine atıfla geçmesinin (somut olayda “Maraş dondurması tekniğine göre” ifadesi) onu ürünün öz adı haline getirmediğini; aksine coğrafi işaret tescilinin tam da bu üretim yönteminin standartlarını korumaya hizmet ettiğini vurgulamıştır (SMK m.33, m.37, m.50).
Sıkça Sorulan Sorular
Coğrafi işaret nedir?
Belirli bir yöreyle özdeşleşmiş ürünlerin bu bağlantısını koruyan bir sınai mülkiyet hakkıdır (SMK m.34).
Menşe adı ile mahreç işareti farkı nedir?
Menşe adında üretimin tamamı o yörede gerçekleşmelidir; mahreç işaretinde üretim aşamalarından en az biri yeterlidir.
Coğrafi işaret koruması ne kadar sürer?
Süresizdir; marka gibi periyodik yenileme gerektirmez.
Coğrafi işaret devredilebilir mi?
Hayır, devredilemez, lisanslanamaz, haczedilemez ve teminat gösterilemez.
Coğrafi işaret başvurusu nereye yapılır?
Türk Patent ve Marka Kurumu’na yapılır.
Coğrafi işaret bir markadan farklı mıdır?
Evet; marka tek bir kişiye münhasır kullanım hakkı verirken, coğrafi işaret o yöredeki tüm uygun üreticilerin ortak kullanımına açıktır.
Resmî Kaynaklar
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu: mevzuat.gov.tr.
Hazırlayan
Av. Bilal Alyar, İstanbul Barosu — fikri mülkiyet hukuku süreçlerinde dosya takibi yapmaktadır.
Yasal Uyarı: Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaya özgü hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Başvurunuz için bir avukata danışınız.