Ceza Davasında Uzlaşma: Adım Adım Süreç

Son güncelleme: 25.10.2026

Uzlaştırma, kanunda sayılan suçlarda şüpheli veya sanık ile mağdur ya da suçtan zarar görenin, tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşma imkânı bulduğu ceza muhakemesi kurumudur. Süreç soruşturma evresinde 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m.253, kovuşturma evresinde m.254 hükümlerine göre yürür. Uzlaşmanın gerçekleşip gerçekleşmeyeceği tarafların özgür iradesine bağlıdır; hiçbir dosyada sonuç önceden kesin olarak söylenemez.

Yasal Dayanak

Temel hükümler 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253 (soruşturma evresinde uzlaştırma), m.254 (mahkeme tarafından uzlaştırma) ve m.255 (birden çok fail bulunması hâlinde uzlaşma) maddeleridir. Uygulamanın ayrıntıları 05.08.2017 tarihli ve 30145 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Güncel madde metnindeki değişiklik notlarına göre m.253 ve m.254’te son değişiklikler 7531 sayılı Kanun (7/11/2024), 7571 sayılı Kanun (24/12/2025) ve 7593 sayılı Kanun (8/8/2026) ile yapılmıştır; 7499 sayılı ve 7589 sayılı Kanunlar bu iki maddeye dokunmamıştır. Yönetmelik ile Kanun arasında fark bulunan noktalarda Kanun’un güncel metni esas alınır.

Adım Adım Süreç

Adım 1: Suçun uzlaştırma kapsamında olup olmadığının belirlenmesi

CMK m.253/1’e göre uzlaştırma üç grup suçta uygulanır: soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar; şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın Türk Ceza Kanunu’nda sayılan katalog suçlar; mağdurun veya suçtan zarar görenin gerçek ya da özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, adli süreçteki çocuklar bakımından üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar. Son bentteki “adli süreçteki” ifadesi 7593 sayılı Kanun ile “suça sürüklenen” ifadesinin yerine getirilmiştir. Katalogdaki suçlar şunlardır:

• Kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç, m.86; m.88) ve taksirle yaralama (m.89)
• Tehdit (m.106, birinci fıkra) ve konut dokunulmazlığının ihlali (m.116)
• İş ve çalışma hürriyetinin ihlali (m.117, birinci fıkra; m.119, birinci fıkra (c) bendi)
• Hırsızlık (m.141), güveni kötüye kullanma (üçüncü fıkra hariç, m.155) ve dolandırıcılık (m.157)
• Suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi (m.165)
• Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (m.234)
• Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması (dördüncü fıkra hariç, m.239)

Diğer kanunlardaki şikâyete bağlı olmayan suçlarda uzlaştırma için kanunda açık hüküm gerekir (m.253/2). Şikâyete bağlı olsa bile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takip (TCK m.123/A) ve hakaret (TCK m.125) suçlarında uzlaştırma yoluna gidilemez. Uzlaştırma kapsamındaki bir suç, kapsam dışındaki başka bir suçla aynı mağdura karşı birlikte işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz; 7571 sayılı Kanun ile eklenen cümleye göre ise önödeme kapsamındaki bir suç ile uzlaştırma kapsamındaki bir suçun aynı mağdura karşı birlikte işlenmesi hâlinde, uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır (m.253/3). Katalogda yalnız TCK m.157’deki basit dolandırıcılık yer alır; nitelikli dolandırıcılık (TCK m.158) sayılmamıştır.

Adım 2: Dosyanın uzlaştırma bürosuna gönderilmesi

Soruşturma konusu suç uzlaşmaya tabi ve kamu davası açılması için yeterli şüphe varsa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir (m.253/4). Her Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde bir uzlaştırma bürosu bulunur; uzlaştırmacılar hukuk fakültesi mezunlarının yer aldığı, Adalet Bakanlığınca belirlenen listelerden görevlendirilir (m.253/24). Uzlaştırmacıya dosyadaki ve Cumhuriyet savcısınca uygun görülen belgelerin örnekleri verilir; büro, soruşturmanın gizliliğine uyma yükümlülüğünü hatırlatır (m.253/11).

Adım 3: Uzlaşma teklifi ve yedi günlük cevap süresi

Uzlaştırmacı, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görene uzlaşma teklifinde bulunur; taraf reşit değilse teklif kanuni temsilcisine yapılır, teklif açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla da yapılabilir. Teklif yapılan kişi yedi gün içinde kararını bildirmezse teklifi reddetmiş sayılır (m.253/4); bu süre 7531 sayılı Kanun ile üç günden yedi güne çıkarılmıştır. Teklif sırasında uzlaşmanın mahiyeti ile kabul ve reddin hukuki sonuçları anlatılır (m.253/5). Taraflara beyan edilen adreste bulunmama, yurt dışında olma gibi nedenlerle ulaşılamazsa uzlaştırma yoluna gidilmeksizin soruşturma sonuçlandırılır (m.253/6). Birden fazla mağdur varsa hepsinin kabulü gerekir (m.253/7).

Adım 4: Müzakere ve otuz günlük süre

Uzlaştırmacı, belge örnekleri kendisine verildikten itibaren en geç otuz gün içinde işlemleri sonuçlandırır; büro bu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir (m.253/12). Müzakereler gizlidir; şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören, kanuni temsilci, müdafi ve vekil katılabilir. Taraf veya temsilcisinin müzakereye katılmaktan kaçınması uzlaşmayı kabul etmemek sayılır (m.253/13). Müzakere sırasındaki açıklamalar hiçbir soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamaz (m.253/20). İlk teklif tarihinden uzlaştırmacının raporunu büroya verdiği tarihe kadar dava zamanaşımı ile kovuşturma koşulu olan dava süresi işlemez (m.253/21).

Adım 5: Rapor ve Cumhuriyet savcısının denetimi

Müzakere sonunda uzlaştırmacı rapor hazırlar; uzlaşma gerçekleşmişse tarafların imzasını taşıyan raporda ne suretle uzlaşıldığı ayrıntılı olarak yazılır ve büro dosyayı, raporu ve varsa yazılı anlaşmayı Cumhuriyet savcısına gönderir (m.253/15). Savcı, uzlaşmanın özgür iradeye dayandığını ve edimin hukuka uygun olduğunu belirlerse raporu veya belgeyi mühür ve imza altına alır (m.253/17). Teklif reddedilmiş olsa bile taraflar, uzlaştıklarını gösteren belgeyle en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar savcıya başvurabilir (m.253/16).

Adım 6: Edimin yerine getirilmesi ve sonuç

Şüpheli edimini defaten yerine getirirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Edim ileri tarihe bırakılmış, takside bağlanmış veya sürekli nitelikteyse CMK m.171’deki şartlar aranmaksızın kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir; erteleme süresince zamanaşımı işlemez. Uzlaşmanın gerekleri yerine getirilmezse m.171/4’teki şart aranmaksızın kamu davası açılır. Uzlaşma sağlanırsa, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar hariç, suç nedeniyle tazminat davası açılamaz ve açılmış dava feragat edilmiş sayılır. Edim yerine getirilmezse uzlaşma raporu veya belgesi, İcra ve İflas Kanunu m.38’deki ilam niteliğindeki belgelerden sayılır (m.253/19). Uzlaşma gerçekleşirse uzlaştırma giderleri Hazine tarafından karşılanır (m.253/22).

Uzlaşma Sağlanamazsa Süreç

Uzlaştırma sonuçsuz kalırsa aynı suç için tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez (m.253/18); soruşturma dosyası büroda görevli Cumhuriyet savcısı tarafından sonuçlandırılır (m.253/24). Yönetmelik m.7/9’a göre uzlaştırmaya tabi suçlarda uzlaştırma girişiminde bulunulmadan kamu davasının açılmasının ertelenmesi veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilemez. Bu iki kurumun farkları için HAGB ve erteleme karşılaştırması rehberine bakılabilir; uzlaşmanın gerçekleşmediği dosyada savunmanın nasıl kurulacağı ise ceza savunma stratejisi sayfasında anlatılmıştır.

Kovuşturma Evresinde Uzlaştırma

Kamu davası açıldıktan sonra suçun uzlaşma kapsamında olduğu anlaşılırsa dosya, m.253’teki usule göre işlem yapılmak üzere uzlaştırma bürosuna gönderilir (m.254/1). 7531 sayılı Kanun ile değişik m.254/2’ye göre uzlaşma gerçekleşir ve sanık edimini defaten yerine getirirse mahkeme davanın düşmesine karar verir; edim ileri tarihe bırakılmış, takside bağlanmış veya sürekli nitelikteyse durma kararı verilir ve bu sürede zamanaşımı işlemez. Uzlaşmanın gerekleri yerine getirilmezse yargılamaya kaldığı yerden devam olunur.

Birden Çok Fail ve Mağdurun Ölümü

Aralarında iştirak ilişkisi olsun veya olmasın birden çok kişi tarafından işlenen suçlarda yalnız uzlaşan kişi uzlaşmadan yararlanır (m.255). Yönetmelik m.7/7’ye göre soruşturma evresinde mağdur veya suçtan zarar görenin ölümü hâlinde uzlaştırma işlemi sonlandırılır; kovuşturma evresi için CMK m.243 saklıdır. Yargıtay 11. Ceza Dairesi, Esas 2021/30343, Karar 2026/5320 sayılı ve 11.05.2026 tarihli kararında, yargılamada katılan sıfatını kazanmamış ve hükümden sonra vefat etmiş şikâyetçinin yasal mirasçıları ile sanık arasında uzlaştırma işlemi yapmanın mümkün olmadığını bu hükümlere dayanarak değerlendirmiştir.

Uzlaşma, Önödeme ve Şikâyetten Vazgeçme Farkı

Önödeme, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.75’te düzenlenir ve madde açıkça “uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç” olmak üzere uygulanır; failin kanunda belirlenen miktarı ödemesiyle kamu davası açılmaz, mağdurla anlaşma aranmaz. Şikâyetten vazgeçme ise TCK m.73/4 uyarınca kovuşturması şikâyete bağlı suçlarda davayı düşüren ayrı bir kurumdur. Kavramların kısa tanımları için ceza hukuku sözlüğü, sürecin başlangıcı için suç duyurusu süreci rehberi incelenebilir. Ceza hukukundaki diğer rehberler İstanbul ceza avukatı sayfasında toplanmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

Uzlaşma teklifine ne kadar sürede cevap verilmelidir?

CMK m.253/4’e göre teklif yapılan kişi yedi gün içinde kararını bildirmezse teklifi reddetmiş sayılır. Ret sonrasında bile taraflar, uzlaştıklarını gösteren belgeyle en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar Cumhuriyet savcısına başvurabilir.

Uzlaştırma süreci ne kadar sürer?

Uzlaştırmacı, belge örnekleri kendisine verildikten itibaren en geç otuz gün içinde işlemleri sonuçlandırır. Uzlaştırma bürosu bu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir (m.253/12).

Uzlaşmada kararlaştırılan tutar taksitle ödenebilir mi?

Evet. Edimin ileri tarihe bırakılması veya takside bağlanması hâlinde soruşturmada kamu davasının açılmasının ertelenmesine, kovuşturmada durma kararına hükmedilir. Edim yerine getirilmezse soruşturmada kamu davası açılır, kovuşturmada yargılamaya devam olunur.

Nitelikli dolandırıcılık uzlaştırmaya tabi midir?

CMK m.253/1-b kataloğunda yalnız TCK m.157’deki dolandırıcılık suçu sayılmıştır; TCK m.158’deki nitelikli dolandırıcılık katalogda yer almaz. Bu nedenle nitelikli hâllerde uzlaştırma yoluna gidilmez.

Uzlaşma sağlanırsa ayrıca tazminat davası açılabilir mi?

CMK m.253/19’a göre uzlaşma sağlanırsa suç nedeniyle tazminat davası açılamaz ve açılmış dava feragat edilmiş sayılır. Uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlar bu yasağın dışındadır.

Yazar: Av. Bilal Alyar, İstanbul Barosu
ALYAR LAW & CONSULTANCY
İletişim