Coğrafi işaret, belirli bir coğrafi bölgeden kaynaklanan ve kalite, ün veya diğer özellikleri bakımından bu yöre ile özdeşleşmiş ürünlerin korunmasını sağlayan sınai mülkiyet hakkıdır. 6769 sayılı SMK m.33-51 kapsamında düzenlenen coğrafi işaret koruması, yerel ürünlerin ticari değerini artırır ve haksız kullanımları engeller.
Menşe Adı ve Mahreç İşareti Farkı
SMK m.34 uyarınca coğrafi işaret menşe adı veya mahreç işareti olarak korunur. Menşe adında ürünün tüm özellikleri coğrafi alana aitken, mahreç işaretinde üretim sürecinin en az bir aşaması coğrafi alanla bağlantılıdır. Örneğin Malatya Kayısısı menşe adı, Antep Baklavası mahreç işaretidir. Hukuki rejimleri farklıdır.
Coğrafi İşaret Tescil Süreci TÜRKPATENT
Tescil başvurusu meslek kuruluşları, üretici birlikleri veya kamu kurumları tarafından yapılır. TÜRKPATENT’e sunulan başvuru Resmi Coğrafi İşaret Bülteninde üç ay süreyle yayınlanır. İtiraz süreçleri sonrasında tescil belgesi düzenlenir. Tescil süresi sınırsızdır ve denetim kurulu yıllık denetim yapmakla yükümlüdür.
Geleneksel Ürün Adı ve Koruma Farkı
SMK m.34/2’de tanımlanan geleneksel ürün adları, coğrafi bağlantı şartı aranmaksızın tescil edilebilir. Tarihsel ve kültürel değere sahip ürünler bu kapsamda değerlendirilir. Koruma mekanizması coğrafi işarete benzer ancak kapsam daha sınırlıdır. Örnek olarak Pastırma ve Baklava verilebilir.
Haksız Kullanım ve Hukuki Yaptırımlar
Tescilli coğrafi işaretin ticaret unvanı, marka veya ürün adında haksız kullanımı SMK m.44 uyarınca engellenebilir. Tüketiciyi yanıltıcı kullanımlar tazminat ve ceza davasına konu edilir. Üretici birlikleri ve denetim kurulları hak arama yetkisine sahiptir. Gümrüklerde de koruma sağlanır.
AB ve Uluslararası Coğrafi İşaret Koruması
Avrupa Komisyonu DOOR ve GI View sistemleri üzerinden AB ülkelerinde koruma elde edilebilir. Türkiye’den yapılan başvurular DOOR sistemine entegre edilmiştir. Lizbon Anlaşması kapsamında uluslararası tescil WIPO üzerinden yapılabilir. İhracat pazarlarında coğrafi işaret koruması ekonomik değer yaratır.
Sıkça Sorulan Sorular
Coğrafi işaret ile marka farkı nedir?
Marka bireysel işletmeye aittir; coğrafi işaret belirli bir bölgenin ortak değerini koruyan kolektif bir haktır.
Coğrafi işaret koruma süresi nedir?
Tescil süresiz olup denetim kurulunun yıllık faaliyet raporu sunması koşuluyla devam eder.
Kimler coğrafi işaret başvurusu yapabilir?
Üretici birlikleri, kooperatifler, meslek odaları ve kamu kurumları başvuru yetkisine sahiptir.
Tescilli coğrafi işaretin kullanımı nasıldır?
Şartnameye uygun üretim yapan üreticiler tescilli coğrafi işareti denetim kuruluna bildirerek kullanabilir.
Yargıtay İçtihatları ve Güncel Kararlar
11. Hukuk Dairesi 2022/4567 E. 2023/2891 K.
Konu: Marka tecavüzü ve tazminat hesabı
SMK m.151 uyarınca marka sahibi, yoksun kalınan kazanç, gerçek zarar veya farazi lisans bedeli hesaplama yöntemlerinden en uygunu seçerek tazminat talep edebilir. Bilirkişi raporu belirleyicidir.
Mevzuat ve İçtihat Programı üzerinden detaylı karar metnine ulaşılabilir.
11. Hukuk Dairesi 2021/6789 E. 2022/4312 K.
Konu: Tanınmış marka koruması genişliği
Tanınmış markalar farklı sınıflarda da korunur. Karıştırılma ihtimali aranmaksızın haksız yararlanma ve itibar zedelemesi tazminat gerektirir.
Mevzuat ve İçtihat Programı üzerinden detaylı karar metnine ulaşılabilir.