Marka İptal ve Hükümsüzlük Davaları

Marka hükümsüzlüğü ve marka iptali, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nda (SMK) düzenlenen ama farklı organlar tarafından karara bağlanan iki ayrı müessesedir. Hükümsüzlük, markanın tescil anındaki bir sakatlıktan (önceki hak sahibiyle karıştırılma ihtimali, kötü niyetli tescil gibi) kaynaklanır ve mahkeme tarafından karara bağlanır; iptal ise markanın sonradan ortaya çıkan bir durumdan (kullanılmama, jenerikleşme, halkı yanıltma) kaynaklanır ve 2024’ten itibaren Türk Patent ve Marka Kurumu’nun (Kurum) yetkisindedir. Bu rehberde iki müessesenin farkını, şartlarını ve sonuçlarını anlatıyoruz.

Son güncelleme: Eylül 2026 — SMK m.24-27 madde metinleri işlenerek içerik yenilendi.

İçindekiler

• Hükümsüzlük: mahkeme yetkisi
• İptal: Kurum yetkisi
• Kullanılmamaya dayalı iptalde ispat yükü
• Karşılaştırma tablosu
• Sıkça Sorulan Sorular

Hükümsüzlük: mahkeme yetkisi

SMK m.25/1: “5 inci veya 6 ncı maddede sayılan hâllerden birinin mevcut olması hâlinde mahkeme tarafından markanın hükümsüzlüğüne karar verilir.” Hükümsüzlük, markanın tescil edildiği tarihte zaten var olan bir sakatlığa dayanır: ayırt edici nitelikten yoksunluk, tanımlayıcı işaret, önceki tarihli aynı/benzer bir markayla karıştırılma ihtimali, tanınmış markadan haksız yararlanma, kötü niyetli başvuru gibi. SMK m.25/2 uyarınca menfaati olanlar, Cumhuriyet savcıları veya ilgili kamu kurum ve kuruluşları hükümsüzlüğü mahkemeden isteyebilir; dava, dava tarihinde sicilde marka sahibi olarak kayıtlı kişiye veya hukuki haleflerine karşı açılır.

İptal: Kurum yetkisi

SMK m.26/1’e göre şu hâllerde talep üzerine Kurum tarafından markanın iptaline karar verilir: (a) SMK m.9/1’deki kullanma zorunluluğuna aykırılık (markanın tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde ciddi biçimde kullanılmaması veya kullanıma kesintisiz beş yıl ara verilmesi), (b) marka sahibinin fiilleri veya önlem almaması sonucu markanın jenerik bir ad hâline gelmesi, (c) marka sahibinin kullanımı sonucu markanın niteliği, kalitesi veya coğrafi kaynağı konusunda halkı yanıltması, (ç) SMK m.32’ye aykırı kullanım (garanti/ortak marka teknik yönetmeliğine aykırılık). Bu yetki 2024 yılına kadar mahkemelerdeydi; Kurum’a devredilmesiyle süreç idari bir başvuru hâline gelmiş, daha hızlı ve teknik bir inceleme mekanizması kurulmuştur.

Kullanılmamaya dayalı iptalde ispat yükü

Uygulamada en sık başvurulan iptal sebebi kullanılmamadır. SMK m.26/4 marka sahibine önemli bir savunma imkânı tanır: “Markanın, beş yıllık sürenin dolması ile iptal talebinin Kuruma sunulduğu tarih arasında tescil edildiği mal veya hizmetler bakımından ciddi biçimde kullanılmış olması hâlinde, birinci fıkranın (a) bendine ilişkin iptal talepleri reddedilir.” Ancak kanun koyucu kötüye kullanımı önlemek için bir sınır da koymuştur: iptal talebinde bulunulacağı düşünülerek kullanım gerçekleştirilmişse, talebin Kuruma sunulmasından önceki üç ay içindeki kullanım dikkate alınmaz. Bu nedenle marka sahiplerinin “ciddi kullanım” delillerini (fatura, katalog, reklam, e-ticaret kaydı) düzenli ve sürekli olarak biriktirmesi büyük önem taşır.

Sıkça Sorulan Sorular

Markamı beş yıldır kullanmıyorum, iptal edilebilir mi?

Evet, SMK m.26/1-a uyarınca kullanılmama iptal sebebidir; ancak iptal talebinden önce ciddi biçimde kullanmaya başlarsanız (talep tarihinden en az üç ay önce) bu savunma bazı hâllerde işe yarayabilir.

Hükümsüzlük davasını kim açabilir?

SMK m.25/2 uyarınca menfaati olan herkes (örneğin karıştırılma ihtimali bulunan önceki marka sahibi), Cumhuriyet savcıları veya ilgili kamu kurum ve kuruluşları hükümsüzlük davası açabilir.

İptal talebine karşı nasıl savunma yaparım?

Marka sahibi, kullanma zorunluluğuna dayalı taleplerde markayı tescilli olduğu mal/hizmetler için ciddi biçimde kullandığını gösteren somut deliller (fatura, katalog, reklam kayıtları) sunarak talebi reddettirebilir.

Hükümsüzlük kararı geçmişe etkili midir?

Genel ilke olarak hükümsüzlük kararı markanın tescil tarihinden itibaren etkili sayılır; ancak bu durumun üçüncü kişiler bakımından bazı istisnaları (iyiniyetle kurulan sözleşmeler gibi) olabilir.

İptal talebimi reddettirirsem tekrar talepte bulunulabilir mi?

Ret kararı kesinleştiyse, aynı sebep ve dönem için tekrar talepte bulunulması genellikle mümkün değildir; ancak yeni bir beş yıllık dönem veya farklı bir iptal sebebi ortaya çıkarsa yeniden başvuru yapılabilir.

Markam yalnızca bazı mal/hizmet sınıflarında mı iptal edilebilir?

Evet, SMK m.26/5 uyarınca iptal hâlleri markanın yalnızca bir kısım mal/hizmetine ilişkinse, sadece o mal/hizmet yönünden kısmi iptale karar verilir.

Kurum kararına karşı itiraz yolu var mı?

Evet, Kurum kararlarına karşı SMK’daki genel itiraz ve dava yolları (Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu’na itiraz, ardından ihtisas mahkemesinde iptal davası) işletilebilir.

Kötü niyetli marka tescili hükümsüzlük sebebi midir?

Evet, kötü niyetli başvuru, SMK m.6 kapsamında değerlendirilen ve hükümsüzlük davasına konu edilebilen bir hâldir.

Hükümsüzlük davası hangi mahkemede açılır?

Fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi bulunan yerlerde bu mahkemeler, bulunmayan yerlerde görevlendirilen asliye hukuk mahkemeleri görevlidir.

Marka lisans sözleşmem varsa hükümsüzlük/iptal beni de etkiler mi?

Evet, markanın hükümsüz kılınması veya iptali, o markaya dayalı lisans sözleşmesinin konusunu ortadan kaldırdığından lisans alanın haklarını da doğrudan etkiler.

İlgili Hizmet Alanlarımız

• Marka hukuku ve fikri mülkiyet davaları danışmanlığı

Resmî Kaynaklar

• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu

Hazırlayan

Av. Bilal Alyar — İstanbul Barosu