Eser Sahibinin Manevi Hakları Rehberi

Manevi haklar, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK) eser sahibine tanıdığı, devredilemez ve eserin ekonomik değerinden bağımsız kişisel nitelikli haklardır. Bir fotoğrafın imzasız yayımlanması, bir yazının izinsiz değiştirilmesi veya henüz tamamlanmamış bir eserin sahibinin rızası dışında kamuya sunulması, mali hak devredilmiş olsa dahi manevi hakları ihlal edebilir. Bu rehberde FSEK’in dört temel manevi hakkını (umuma arz, adın belirtilmesi, eserde değişiklik yapılmasını men, malik ve zilyetlere karşı haklar) ve ihlal hâlinde açılabilecek davaları anlatıyoruz.

Son güncelleme: Eylül 2026 — FSEK m.14, 66, 67, 69, 70 madde metinleri işlenerek içerik yenilendi.

İçindekiler

• Manevi hakların dört türü
• Devredilemezlik ve mali haklardan bağımsızlık
• İhlal hâlinde açılabilecek davalar
• Dava türleri tablosu
• Sıkça Sorulan Sorular

Manevi hakların dört türü

FSEK, eser sahibine dört ana manevi hak tanır. Umuma arz hakkı (m.14): eserin ne zaman, nasıl ve arz edilip edilmeyeceğine yalnız eser sahibi karar verir; kanun bu yetkiyi güçlü biçimde korur — “eserin umuma arzedilmesi veya yayımlanma tarzı, sahibinin şeref ve itibarını zedeleyecek mahiyette ise eser sahibi, başkasına yazılı izin vermiş olsa bile… umuma tanıtılmasını veya yayımlanmasını menedebilir. Menetme yetkisinden sözleşme ile vazgeçmek hükümsüzdür.” Adın belirtilmesi hakkı: eser sahibinin adının eser üzerinde doğru biçimde gösterilmesini isteme hakkıdır. Eserde değişiklik yapılmasını men hakkı: eser sahibinin izni olmadan eserde ekleme, çıkarma veya başka bir değişiklik yapılamaz. Malik ve zilyetlere karşı haklar: eserin fiziki nüshasının başkasına ait olması hâlinde bile eser sahibinin belirli manevi yetkileri (örneğin eseri inceleme, sergileme hakkı) korunmaya devam eder.

Devredilemezlik ve mali haklardan bağımsızlık

Manevi haklar, kişiye sıkı sıkıya bağlı haklardandır ve devredilemez; miras yoluyla intikali de sınırlıdır (kullanım yetkisi eser sahibinin ölümünden sonra belirli kişilere geçebilir, ama hakkın özü eser sahibine bağlı kalır). Bu nokta uygulamada en çok karıştırılan konudur: bir fotoğrafçı, tasarımcı veya yazılımcı mali haklarını (çoğaltma, yayma, işleme) bir şirkete devretse dahi, “bu eseri ben yaptım” deme hakkını (adın belirtilmesi) veya eserin itibarını zedeleyecek biçimde değiştirilmesine karşı çıkma hakkını kaybetmez — aksi yönde bir sözleşme hükmü dahi FSEK m.14 uyarınca hükümsüzdür.

İhlal hâlinde açılabilecek davalar

FSEK üç temel dava türü öngörür. Tecavüzün ref’i davası (m.66): tecavüze uğrayan eser sahibi, tecavüz edene karşı ihlalin ortadan kaldırılmasını dava edebilir; tecavüz edenin kusurlu olması şart değildir. Tecavüzün men’i davası (m.69): henüz gerçekleşmemiş ama muhtemel görülen bir tecavüzün önlenmesi istenebilir — örneğin bir eserin izinsiz yayımlanacağının önceden öğrenilmesi hâlinde. Tazminat davası (m.70): manevi hakları ihlal edilen kişi manevi tazminat isteyebilir; mahkeme bu para yerine veya buna ek olarak başka bir manevi tazminat şekline (örneğin özür/düzeltme yayımlanması) de hükmedebilir. Mali hakları ihlal edilen ve tecavüz edenin kusuru bulunan kişi, haksız fiil hükümlerine göre ayrıca maddi tazminat talep edebilir. Ağır ihlallerde FSEK m.71 uyarınca ayrıca cezai sorumluluk da gündeme gelebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Mali haklarımı devrettim, manevi haklarımı da kaybettim mi?

Hayır. Manevi haklar devredilemez; mali hakları devretmiş olsanız bile adınızın belirtilmesini isteme ve eserin itibarınızı zedeleyecek değişikliklere karşı çıkma hakkınız devam eder.

İşvereniçin hazırladığım bir eserde manevi haklarım var mı?

Evet, çalışan/hizmet ilişkisi mali hakların işverene ait sayılmasını sağlayabilir (FSEK’teki özel hükümler çerçevesinde), ancak manevi haklar yine eseri fiilen yaratan kişide kalır.

Fotoğrafımı kaynak göstermeden kullanan birine ne yapabilirim?

Adın belirtilmesi hakkının ihlali söz konusudur; tecavüzün ref’i davası açabilir, düzeltme/kaynak gösterilmesi talep edebilir ve manevi tazminat isteyebilirsiniz.

Eserimde izinsiz değişiklik yapıldı, ne yapmalıyım?

Eserde değişiklik yapılmasını men hakkınız ihlal edilmiştir; öncelikle ihtarname ile değişikliğin geri alınmasını/düzeltilmesini isteyebilir, sonuç alınamazsa dava açabilirsiniz.

Manevi hak ihlali için kusur ispatlamam gerekir mi?

Tecavüzün ref’i davasında hayır; FSEK m.66 açıkça “tecavüz edenin kusuru şart değildir” der. Tazminat davasında ise kusurun varlığı, tazminatın kapsamını etkileyebilir.

Eserimi hiç yayımlamama kararı verirsem bu hakkım korunur mu?

Evet, FSEK m.14 umuma arz kararını tamamen eser sahibine bırakır; sözleşmeyle bile bu haktan feragat geçersizdir, sadece tazminat sorumluluğu doğabilir.

Ölümümden sonra manevi haklarımı kim kullanır?

FSEK’te manevi hakların kullanım yetkisinin eser sahibinin ölümünden sonra belirli yakınlarına (vasiyet edilen kişi, mirasçılar) geçebileceğine ilişkin özel hükümler bulunur; somut olaya göre değerlendirilmelidir.

Yazılım da manevi hak korumasından yararlanır mı?

Evet, FSEK bilgisayar programlarını da eser olarak korur; ancak yazılımlarda manevi hakların kullanımı bazı noktalarda (özellikle işlenme/değiştirme serbestisi bakımından) diğer eser türlerine göre daha sınırlı yorumlanabilir.

Sosyal medyada paylaşılan bir içeriği kullanmak manevi hak ihlali sayılır mı?

Paylaşılmış olması, eserin serbestçe kullanılabileceği anlamına gelmez; kaynak gösterilmeden veya izin alınmadan kullanım hem mali hem manevi hak ihlaline yol açabilir.

Manevi tazminat davasında zamanaşımı nedir?

FSEK özel bir süre öngörmediğinden, tecavüzün haksız fiil niteliği taşıdığı hâllerde TBK m.72’deki genel zamanaşımı süreleri (öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde 10 yıl) kıyasen dikkate alınır.

İlgili Hizmet Alanlarımız

• Fikri mülkiyet hukuku ve telif davaları danışmanlığı

Resmî Kaynaklar

• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu

Hazırlayan

Av. Bilal Alyar — İstanbul Barosu