WCAG 2.2 AA Compliance for Legal Information Websites
- Türk hukukunda WCAG 2.2 AA’yı doğrudan zorunlu kılan bir kanun yoktur — WCAG, W3C’nin yayımladığı uluslararası bir teknik standarttır, Türkiye’de kanunla değil gönüllü/idari yolla benimsenir.
- Genel yasal dayanak 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun m. 7‘dir: “bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisinin engelliler için erişilebilir olması sağlanır” der, ama teknik standardı (WCAG dâhil) belirtmez.
- 5378 m. 3/g, “erişilebilirlik standartları”nı Türk Standardları Enstitüsü’nün (TSE) yayımladığı standartlar olarak tanımlar — WCAG’a doğrudan atıf yoktur.
- 5378 m. 7 öncelikle yapılı çevre ve toplu taşıma için somut yaptırım öngörür; bilgi/iletişim teknolojisi kısmı daha genel bir ilke niteliğindedir, özel bir idari para cezası maddesine bağlanmamıştır.
- Sonuç: bir hukuk bürosu sitesinin WCAG 2.2 AA’ya uyması iyi pratiktir ve erişilebilirliği artırır, ama bunu yapmamak Türkiye’de doğrudan bir yaptırıma bağlı değildir — kamu kurumları için durum farklı olabilir (bkz. aşağıda).
Dürüstlük notu: Bu konu Türk hukukunda ayrıntılı ve yerleşik bir düzenleme alanı değildir. WCAG 2.2 AA bir teknik standarttır; Türkiye’de onu doğrudan kanuni zorunluluk hâline getiren, ihlalinde idari para cezası öngören özel bir düzenleme tespit edilememiştir. Aşağıdaki metin, gerçekten var olan genel erişilebilirlik yükümlülüğünü — abartmadan — anlatır.
Legal Çerçeve — 5378 Sayılı Kanunun Sınırları
Türk hukukunda erişilebilirliğin genel kaynağı 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’dur. Kanun m. 3/f, erişilebilirliği “binaların, açık alanların, ulaşım ve bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisinin, engelliler tarafından güvenli ve bağımsız olarak ulaşılabilir ve kullanılabilir olması” şeklinde tanımlar. m. 7 ise — 6518 sayılı Kanun’la değişik hâliyle — üç ayrı yükümlülük alanı kurar: yapılı çevrede erişilebilirlik standartlarına uygunluk, toplu taşıma araçlarının erişilebilirliği ve “bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisinin engelliler için erişilebilir olması.” Kanun metninde WCAG’a, herhangi bir W3C standardına veya somut bir teknik ölçüte atıf yapılmaz; m. 3/g yalnızca “Türk Standardları Enstitüsünün erişilebilirlikle ilgili yayımladığı standartları” işaret eder. Bu, WCAG’ın Türkiye’de “yasaklı” veya “geçersiz” olduğu anlamına gelmez — sadece kanunun kendisinin bir teknik standardı zorunlu kılmadığı, konuyu ilke düzeyinde bıraktığı anlamına gelir.
Temel Kavramlar — Özel Sektör ile Kamu Kurumu Farkı
5378 m. 7’nin yapılı çevre ve toplu taşımaya ilişkin fıkraları somut ve yaptırıma bağlanabilir niteliktedir; bilgi/iletişim teknolojisi fıkrası ise daha genel bir ilke cümlesidir. Kamu kurumlarının internet siteleri için ayrıca idari düzenlemeler ve e-Devlet standartları söz konusu olabilir, ancak bunlar özel hukuk kişisi olan bir avukatlık bürosunun web sitesini doğrudan bağlamaz. Dolayısıyla ALYAR gibi özel bir hukuk bürosu için WCAG 2.2 AA uyumu, kanunla dayatılan bir zorunluluktan çok, erişilebilirlik ilkesine (5378 m. 7) hizmet eden ve aynı zamanda daha geniş bir kullanıcı kitlesine ulaşmayı sağlayan gönüllü bir iyi pratiktir.
Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar
Bu alanda pratikte karşılaşılan asıl sorun, “WCAG uyumsuzluğu” ile “hukuka aykırılık” kavramlarının birbirine karıştırılmasıdır. Bir web sitesinin WCAG 2.2 AA kriterlerini karşılamaması, tek başına 5378’in ihlali anlamına gelmez — çünkü kanun WCAG’ı referans standart olarak benimsememiştir. Ayrı bir sorun, erişilebilirlik iddiasıyla açılan davaların (varsa) hangi hukuki temele oturacağının belirsizliğidir; Türk hukukunda bu konuda yerleşmiş bir içtihat bulunmamaktadır. Üçüncü olarak, “erişilebilirlik” kavramı bazen KVKK’daki açık rıza/aydınlatma yükümlülükleriyle karıştırılmaktadır — bunlar farklı konulardır; erişilebilirlik fiziksel/duyusal erişimle, KVKK veri işlemeyle ilgilidir.
Risk Yönetimi ve Önleyici Yaklaşım
Doğrudan bir yaptırım riski düşük olmakla birlikte, erişilebilir bir site tasarlamak hem 5378 m. 7’deki ilkeye hizmet eder hem de daha geniş bir kitleye erişimi sağlar. Pratik öneri: yüksek kontrast, klavye ile gezinme, alt metin kullanımı gibi temel WCAG kriterlerini gönüllü olarak uygulamak, ama bunu “yasal zorunluluk” olarak değil “iyi pratik” olarak sunmak — aksi, TKHK m. 62 anlamında müşteriye yanlış bilgi verme riski (bkz. platform/pazarlama içerikli sayfalarımız) doğurabilir.
Yargısal Süreç ve Çözüm Yolları
Bu konuya doğrudan uygulanabilir yerleşmiş bir Yargıtay veya Danıştay kararı ya da Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK) kararı bulunmamaktadır. Bu, konunun önemsiz olduğu anlamına gelmez; sadece Türk yargı ve idari denetim organlarının önüne WCAG standardı temelinde henüz bağımsız bir uyuşmazlık gelmediğini gösterir. Engelli bir kullanıcının bir web sitesine erişememesi nedeniyle hak ihlali iddiası, somut olayda genel eşit muamele ilkeleri veya 5378’in genel hükümleri çerçevesinde değerlendirilebilir, ama bunun WCAG 2.2 AA’ya özgü, yerleşik bir dava tipi hâline geldiğini söylemek gerçeği yansıtmaz.
Hukuki Destek
ALYAR LAW & CONSULTANCY, dijital erişilebilirlik konusunda müvekkillerine bu alanın Türk hukukundaki gerçek — ve sınırlı — kapsamı hakkında dürüst bir değerlendirme sunar; abartılı “uyum zorunluluğu” iddiaları yerine 5378’in fiilen ne getirdiğini açıklar.
Sıkça Sorulan Sorular
WCAG 2.2 AA Türkiye’de yasal bir zorunluluk mudur?
Hayır, doğrudan değildir. 5378 sayılı Kanun genel bir erişilebilirlik ilkesi koyar ama WCAG’ı referans standart olarak belirlememiştir.
5378 sayılı Kanun web sitelerini kapsıyor mu?
m. 7’nin üçüncü fıkrası “bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisi”nden bahseder, bu web sitelerini de kapsayabilir; ancak somut bir teknik ölçüt veya yaptırım maddesi bu fıkraya bağlanmamıştır.
Kamu kurumu siteleri için durum farklı mı?
Kamu kurumlarının kendi idari düzenlemeleri ve e-Devlet standartları olabilir; bunlar özel hukuk kişilerini (avukatlık büroları dâhil) doğrudan bağlamaz.
WCAG uyumsuzluğu nedeniyle dava açılabilir mi?
Türk hukukunda bu konuda yerleşik bir dava tipi veya içtihat yoktur; böyle bir iddia genel eşitlik/ayrımcılık yasağı ilkeleri çerçevesinde ileri sürülebilir ama sonucu belirsizdir.
Erişilebilirlik ile KVKK aydınlatma yükümlülüğü aynı şey mi?
Hayır — erişilebilirlik fiziksel/duyusal erişimi, KVKK ise kişisel veri işlemeyi düzenler; ikisi ayrı konudur ve karıştırılmamalıdır.
TSE erişilebilirlik standartları ile WCAG aynı mı?
Hayır, farklı kaynaklardır. 5378 m. 3/g yalnızca TSE standartlarına atıf yapar; WCAG bir W3C (uluslararası) standardıdır ve Türk mevzuatında ayrıca benimsenmemiştir.
WCAG’a uymamanın hiç riski yok mu?
Doğrudan idari para cezası riski düşüktür, ama erişilebilir olmayan bir site daha az kullanıcıya ulaşır ve — reklam/pazarlama içeriğinde “erişilebilir site” iddiası varsa — bu iddianın gerçeği yansıtmaması TKHK m. 62 anlamında ayrı bir risk doğurabilir.
Bir hukuk bürosu sitesi WCAG 2.2 AA’ya uymalı mı?
Legal zorunluluk olmasa da önerilir; hem daha geniş bir kitleye ulaşmayı sağlar hem de 5378 m. 7’deki ilkeye hizmet eder.
Bu konuda hukuki destek almanın anlamı ne olur?
Büronun asıl ihtiyacı genellikle teknik (web geliştirme) bir konudur; hukuki destek burada abartılı uyum iddialarından kaçınma ve gerçek yükümlülük kapsamını doğru anlatma konusunda faydalı olur.
Sonuç
WCAG 2.2 AA, Türk hukukunda kanunla dayatılmış bir zorunluluk değil, 5378 sayılı Kanun’un genel erişilebilirlik ilkesine hizmet eden gönüllü bir teknik standarttır. Bunu “yasal zorunluluk” gibi sunmak yanıltıcı olur; gerçek durumu — ilke var, somut teknik standart mevzuatta yok — olduğu gibi anlatmak, hem doğru hem de daha savunulabilir bir yaklaşımdır.
