KVKK’da Açık Rıza vs Meşru Menfaat: Karşılaştırma — Av. Bilal Alyar 2026
Açık rıza (KVKK m.5/1) ve meşru menfaat (m.5/2-f) KVKK’nın en çok karıştırılan hukuki sebepleridir. Açık rıza özgür iradeye dayalı, geri alınabilir; meşru menfaat ise veri sorumlusunun haklı çıkarı + veri sahibi haklarına orantılı olma testine tabidir. Açık rıza son çare olmalı — başka hukuki sebep varsa onun kullanılması Kurul tarafından önerilir.
| Kriter | Açık Rıza (m.5/1) | Meşru Menfaat (m.5/2-f) |
|---|---|---|
| Hukuki sebep türü | İlgili kişi rızası | Veri sorumlusu haklı çıkarı |
| Şartlar | Özgür + Belirli + Bilgilendirilmiş | Haklı çıkar + Orantılılık + Veri sahibi haklarına aykırı olmama |
| Geri alınabilir mi | Evet, her zaman | Veri sahibi itiraz edebilir |
| Sözleşme şartı haline getirilebilir mi | HAYIR — hizmet için ön koşul yapılamaz | Sözleşmesel ilişki ile kullanılabilir |
| Yaygın kullanım | Pazarlama, çerez, yurt dışı aktarım, özel nitelikli veri | Sahtekarlık önleme, ağ güvenliği, müşteri ilişkisi |
| İspat yükü | Veri sorumlusu — rıza belgesi | Veri sorumlusu — orantılılık testi |
| Özel nitelikli veri | Açık rıza tek başına yeterli olmayabilir (m.6 ek şartlar) | Bazı kategoriler için kullanılamaz |
Pratik: Sadece açık rıza ile veri işleme kırılgan bir stratejidir; geri alma riski büyük. Mümkün olduğunda meşru menfaat / sözleşmesel ifa hukuki sebebi tercih edilmeli.