Aile İçi Psikolojik Şiddet ve Mobbing — 6284 Kanun Çerçevesi

Tanım: Aile içi psikolojik şiddet; duygusal baskı, aşağılama, izolasyon, gaslighting, ekonomik kontrol ve dijital takip gibi davranışların sürekli ve sistematik biçimde uygulanmasıdır. 6284 sayılı Kanun kapsamında fiziksel şiddetle aynı koruma rejimi uygulanır; uzaklaştırma ve iletişim yasağı tedbirleri alınır.

Aile içi psikolojik şiddet: gaslighting, izolasyon, ekonomik şiddet, dijital şiddet ve manevi baskı — 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma tedbirleri 2026 rehberi.

Psikolojik Şiddetin Türleri ve Kavramsal Çerçeve

Aile içi psikolojik şiddet, fiziksel şiddet kadar zarar verici bir şiddet biçimidir ancak görünürlüğü ve ispatı daha zordur. Türleri arasında sürekli aşağılama, hakaret, kötü söz, alaylar, tehdit, görmezden gelme, çocukların önünde eşi küçük düşürme, yoğun kıskançlık, arkadaş ve aile üyeleriyle görüşmeyi engelleme (izolasyon), ‘gaslighting’ (gerçekliği çarpıtıp diğer eşin algılarını sorgulamaya yönlendirme), ekonomik baskı, ortak hesap üzerinden tek taraflı kontrol, belirli miktardan fazla harcamaya izin vermeme, iş yaşamına izin vermeme, para vermeme, çocuğun nafakasını kesme tehdidi yer alır. Dijital şiddet; telefon ve sosyal medya hesaplarını takip etme, casus yazılım kurma, şifreleri zorla alma, mesajları kontrol etme, konum takip cihazı kullanma olarak kendini gösterir. İstanbul Sözleşmesi ve 6284 sayılı Kanun psikolojik şiddeti fiziksel şiddetle eş tutmuş ve aynı koruma tedbirlerini öngörmüştür.

6284 sayılı Kanun ve Psikolojik Şiddet

6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun m.2 şiddeti; kişinin fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik açıdan zarar görmesine ya da acı çekmesine yol açan her türlü tutum ve davranış olarak tanımlamıştır. Bu tanım psikolojik ve ekonomik şiddeti açıkça koruma kapsamına alır. Kanun kapsamında alınacak tedbirler (m.5) arasında şiddet uygulayanın mağdura yaklaşmaması, mesaj/telefon/sosyal medya yoluyla rahatsızlık vermemesi, mağdurun iş yerine yaklaşmaması, silahlarını kolluğa teslim etmesi, alkol/uyuşturucu tedavisi görmesi ve elektronik kelepçe takılması yer alır. Psikolojik şiddet durumlarında özellikle iletişim yasağı ve yaklaşmama tedbirleri etkilidir. Tedbir kararları en fazla altı ay süreyle verilir ancak sınırsız sayıda uzatılabilir. Şiddet mağdurunun beyanı esas alınır; kapsamlı delil şartı aranmaz.

Ekonomik Şiddet ve Boşanmadaki Etkisi

Ekonomik şiddet; eşin ekonomik kaynaklarını kontrol etme, işe girmesini engelleme, parasını ve banka hesaplarını ele geçirme, kredi kartı ve birikimlerini tek taraflı harcama, nafaka ve aile bakım giderlerini sistematik olarak kesme şeklinde ortaya çıkar. TMK m.185 eşlerin birliği temsil yetkisini düzenler; bir eşin diğerinin ekonomik bağımsızlığını engellemesi bu yükümlülüğün ihlalidir. Boşanma davasında ekonomik şiddet; evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebi (TMK m.166/1), pek kötü davranış (TMK m.162) veya haysiyetsiz hayat sürme (TMK m.163) kapsamında değerlendirilebilir. Uygulamada eşin ekonomik baskısı nedeniyle manevi tazminat (TMK m.174/2) talep edilebilir. Yargıtay yerleşik içtihadında ekonomik şiddetin kadının çalışmasını engellemek, maaşına el koymak, ortak mallarda tek taraflı tasarruf yapmak şeklinde ortaya çıkan haller boşanma sebebi ve manevi tazminat nedeni olarak kabul edilmektedir.

Dijital Şiddet ve Teknolojik Takip

Dijital şiddet 21. yüzyılda artan bir şiddet türüdür. Türleri; eşin telefonuna casus yazılım (spyware) yükleme, GPS tracker ile konum takibi, sosyal medya hesaplarını sürekli kontrol etme, şifre zorla alma, intim görüntüleri rıza dışı saklama ve tehdit aracı olarak kullanma (revenge porn), sahte profil kurma ve mağdurun ismini/görüntüsünü kullanma, sürekli arama ve mesaj bombardımanı (cyberstalking), online gruplar üzerinden mağduru aşağılama. Bu eylemler 6284 kapsamında şiddet olarak değerlendirilir ve yaklaşmama/iletişim yasağı tedbirleriyle korunur. Ayrıca TCK m.132-134 özel hayatın gizliliğini ihlal, m.124 haberleşmenin engellenmesi, m.123 kişilerin huzur ve sükununu bozma, m.125 hakaret, m.106 tehdit ve m.226/4 müstehcenlik suçları gündeme gelir. İntim görüntülerin rıza dışı paylaşımı ayrıca 5651 sayılı Kanun kapsamında hızlı içerik kaldırma hakkı doğurur.

İspat, Delil Toplama ve Psikolojik Destek

Psikolojik şiddetin ispatı fiziksel şiddete göre daha zordur çünkü görünür izi yoktur. İspat araçları arasında; tanık ifadeleri (aile dışı arkadaşlar, iş arkadaşları, komşu), mesaj ve e-posta kayıtları, sosyal medya paylaşımları, ses kaydı (kişinin kendi konuşmasında), çalışan veya oturduğu iş yerindeki CCTV kayıtları, psikiyatri muayene raporu (anksiyete, depresyon, travma sonrası stres bozukluğu tanısı), Aile Mahkemesi sosyal inceleme raporu, çocukların pedagog görüşmelerinden elde edilen bulgular yer alır. Mağdur sürekli bir günlük tutarak olayların tarih-saat-içerik dokümantasyonunu yapmalıdır. ŞÖNİM (Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi) başvurusu, BARO Kadın Hakları Danışma Merkezi desteği, Kadın Danışma Merkezleri (KA-MER, Mor Çatı) ve Adli Yardım Bürosu kanalları mağdurun hukuki ve psikolojik destek kaynaklarıdır. Baro adli yardım sistemi hukuki yardım alamayan mağdura avukat atar.

Aile ve Boşanma Hukuku Genişletilmiş Mevzuat Tablosu

Mevzuat	Konu
TMK m.118-123 (Nişanlanma)	Nişanın bozulmasından doğan tazminat, hediyelerin iadesi
TMK m.161-165 (Özel Boşanma Sebepleri)	Zina, hayata kast, haysiyetsiz yaşam, terk, akıl hastalığı
TMK m.166 (Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması)	Genel boşanma sebebi, anlaşmalı/çekişmeli
TMK m.168, 169, 173 (Yetki, Tedbir, Soyadı)	Aile mahkemesi yetkisi, dava süresince tedbirler, soyadı
TMK m.174-178 (Tazminat, Nafaka, Zamanaşımı)	Maddi-manevi tazminat, yoksulluk nafakası, bir yıl zamanaşımı
TMK m.182-183 (Velayet)	Velayetin tayini, kişisel ilişki, velayet değişikliği
TMK m.194 (Aile Konutu)	Eş rızası olmadan tasarruf yasağı, tapu şerhi
TMK m.203-209 (Mal Rejimi Sözleşmesi)	Mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı, mal ortaklığı
TMK m.225-241 (Mal Rejimi Tasfiyesi)	Edinilmiş mal, kişisel mal, katılma alacağı, değer artış payı
TMK m.328 (İştirak Nafakası)	Çocuğa nafaka, ergin çocukta eğitim süresi
6284 sayılı Kanun	Koruma tedbiri, uzaklaştırma, elektronik kelepçe, tazyik hapsi
4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluşu Hakkında Kanun	Aile mahkemesi görev alanı, uzmanlar
6100 sayılı HMK m.118, 213, 247-251	Dilekçe, çocuğun dinlenmesi, tanık, çekinme hakkı
2004 sayılı İİK m.25/a, m.344	Çocuk teslimi icrası, nafaka tazyik hapsi
5718 sayılı MÖHUK m.14-16, m.50 vd.	Uluslararası aile hukuku, tenfiz
1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi	Uluslararası çocuk iadesi, merkezi makam
6698 sayılı KVKK m.5, 6, 28; TCK m.132-134	Elektronik delil, kişisel verilerin hukuka aykırı elde edilmesi

Sık Sorulan Sorular

Psikolojik şiddet için koruma kararı alabilir miyim?

Evet. 6284 sayılı Kanun m.2 psikolojik şiddeti açıkça koruma kapsamına alır. Aile Mahkemesi, Cumhuriyet Başsavcılığı, kolluk veya mülki amire başvurarak yaklaşmama ve iletişim yasağı tedbiri istenebilir.

Ekonomik şiddet boşanma sebebi midir?

Evet. Sistematik ekonomik baskı, ortak mallarda kötüye kullanım, kadının çalışmasını engelleme TMK m.166/1 veya m.162 pek kötü davranış kapsamında değerlendirilir ve manevi tazminat gerektirebilir.

Casus yazılım kurup beni takip ediyor, ne yapmalıyım?

6284 kapsamında teknolojik şiddet koruma tedbiri isteyebilirsiniz. Ayrıca TCK m.132 haberleşmenin gizliliğini ihlal suçu için Cumhuriyet Başsavcılığına şikayet edebilirsiniz. Telefon adli bilişim bilirkişisi tarafından temizlenmelidir.

Psikolojik şiddeti nasıl ispatlarım?

Mesaj ve ses kayıtları, tanık ifadesi, psikiyatri muayene raporu, günlük kayıtları, ŞÖNİM belgesi delil olarak kullanılır. Bir süreklilik ve sistematiklik ispatı önemlidir.

Şiddet mağduruysam nereye başvurmalıyım?

Kolluk (155 veya 156), Aile Mahkemesi, Cumhuriyet Başsavcılığı, ŞÖNİM, Baro Kadın Hakları Danışma Merkezi ve KADES uygulaması başlangıç noktalarıdır. Adli yardım talebi yapılabilir.