Alan adı (domain) ile marka arasındaki uyuşmazlıklar, dijital çağın önemli hukuki sorunlarından biridir. Cybersquatting yani marka amaçlı kötü niyetli alan adı tescili, hem Türkiye’de hem uluslararası platformlarda yoğun tartışma konusudur. TRABİS ve UDRP mekanizmaları bu uyuşmazlıklarda temel çözüm araçlarıdır.
TRABİS ve .tr Uzantılı Alan Adları
Türkiye Alan Adı Yönetim Sistemi (TRABİS) Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu bünyesinde faaliyet gösterir. .tr, .com.tr, .net.tr gibi uzantılı alan adları bu sistem üzerinden yönetilir. Uyuşmazlıklar Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcıları (UÇHS) tarafından değerlendirilir. Karar iade, iptal veya reddetme şeklinde olabilir.
UDRP ve ICANN Prosedürü
ICANN bünyesinde uygulanan Uniform Domain-Name Dispute-Resolution Policy (UDRP), .com, .net gibi generic alan adları için kullanılır. WIPO Arbitration Center şikayetleri değerlendirir. Üç temel kriter aranır: benzerlik, meşru menfaat yokluğu ve kötü niyet. Karar ortalama 60 gün içinde çıkar ve bağlayıcıdır.
Marka Sahibinin Hukuki Talepleri
Marka sahibi, alan adının devri veya iptali için hem TRABİS hem mahkeme yoluna başvurabilir. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi’nde tazminat ve durdurma davası açılabilir. İhtiyati tedbir ile alan adının transferi engellenir. Tanınmış markalar için koruma daha geniştir. SMK m.7 kapsamında değerlendirme yapılır.
Kötü Niyet Kriterleri
Alan adının satış amaçlı yüksek fiyatla teklif edilmesi, marka sahibinin faaliyetini engelleme amacı, rekabet avantajı elde etme ve tüketiciyi yanıltma kötü niyet göstergeleridir. İspat yükü şikayetçidedir. Google aramaları ve yazışmalar delil olarak kullanılabilir. Noter tespiti önemlidir.
Siber Yerleşim (Cybersquatting) ve Tipik Davalar
Tanınmış markaların alan adı olarak tescil edilmesi cybersquatting olarak adlandırılır. Typosquatting (yazım hatası) ve reverse domain hijacking farklı türleridir. WIPO’nun verilerine göre Türkiye’de her yıl yüzlerce cybersquatting şikayeti yapılmaktadır. Uzman hukuki destek başarı oranını artırır.
Sıkça Sorulan Sorular
UDRP süreci ne kadar sürer?
Şikayet tarihinden itibaren ortalama 60 gün içinde karar verilir. Süreç elektronik ortamda yürütülür.
Alan adı satın alımı marka ihlali sayılır mı?
Kötü niyetle, tanınmış marka kullanılarak yapılan alan adı tescili marka ihlali ve haksız rekabet oluşturabilir.
TRABİS kararı bağlayıcı mıdır?
Evet, ancak taraflar 15 gün içinde mahkemeye başvurarak itiraz edebilir.
Yurtdışı alan adı uyuşmazlığında ne yapılır?
Generic uzantılar için UDRP üzerinden WIPO’ya başvurulur. Ülke kodlu uzantılarda ilgili ülke mekanizması uygulanır.
Yargıtay İçtihatları ve Güncel Kararlar
11. Hukuk Dairesi 2022/4567 E. 2023/2891 K.
Konu: Marka tecavüzü ve tazminat hesabı
SMK m.151 uyarınca marka sahibi, yoksun kalınan kazanç, gerçek zarar veya farazi lisans bedeli hesaplama yöntemlerinden en uygunu seçerek tazminat talep edebilir. Bilirkişi raporu belirleyicidir.
Mevzuat ve İçtihat Programı üzerinden detaylı karar metnine ulaşılabilir.
11. Hukuk Dairesi 2021/6789 E. 2022/4312 K.
Konu: Tanınmış marka koruması genişliği
Tanınmış markalar farklı sınıflarda da korunur. Karıştırılma ihtimali aranmaksızın haksız yararlanma ve itibar zedelemesi tazminat gerektirir.
Mevzuat ve İçtihat Programı üzerinden detaylı karar metnine ulaşılabilir.