Endüstriyel Tasarım Tescili 2026: Yenilik, Ayırt Edicilik ve Koruma Süresi

Endüstriyel tasarım tescili, bir ürünün veya ürün parçasının görünümünü (şekil, çizgi, renk, doku gibi özelliklerini) koruma altına alır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, tasarımın tescil edilebilmesi için iki temel şart arar: yenilik ve ayırt edicilik. Aşağıda bu şartların nasıl değerlendirildiği, tescilli/tescilsiz tasarım ayrımı ve koruma süresi anlatılıyor.

Son güncelleme: 6 Eylül 2026 — SMK m.55-58 ve m.69 güncel metinleri ile yenilik/ayırt edicilik incelemesinin usulüne ilişkin güncel Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararı işlendi.

İçindekiler

• Tasarım ve Ürün Kavramı
• Yenilik ve Ayırt Edicilik Şartları
• Koruma Kapsamı Dışında Kalan Hâller
• Tescilli ve Tescilsiz Tasarım Farkı
• Koruma Süresi ve Yenileme
• İlgili Yargı Kararı
• Sıkça Sorulan Sorular

Tasarım ve Ürün Kavramı

SMK m.55’e göre tasarım; bir ürünün tümü veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür. Tasarım koruması, bizatihi ürünün kendisini değil, o ürünün görünümünü korur — bu nedenle bir başkası, farklı bir görünüm kazandırarak aynı işlevi gören bir ürünü üretip satabilir.

Yenilik ve Ayırt Edicilik Şartları

Bir tasarımın korunabilmesi için iki şart birlikte aranır:

• Yenilik: Tasarımın aynısının, tescilli tasarım için başvuru/rüçhan tarihinden, tescilsiz tasarım için kamuya ilk sunulduğu tarihten önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması. Tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa “aynı” kabul edilir ve yenilik şartı sağlanmamış sayılır.
• Ayırt edicilik: Tasarımın “bilgilenmiş kullanıcı” üzerinde bıraktığı genel izlenimin, daha önce kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcıda yarattığı genel izlenimden farklı olması. Bu değerlendirmede tasarımcının o ürünü tasarlarken sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır — seçenek özgürlüğü dar olan ürünlerde (örneğin belirli bir işlevi görmek zorunda olan parçalarda) küçük farklar bile ayırt edicilik sağlayabilir.

Yargıtay’ın yerleşik doktrinine göre, “bilgilenmiş kullanıcı” ne tasarımcı/uzman seviyesinde bilgili biri, ne de sıradan bir tüketicidir; ilgili alandaki tasarımları tanıyan, kişisel veya mesleki nedenlerle bilgi edinmiş, titiz ve dikkatli bir kullanıcıdır. Ayırt edicilik incelemesi bir kalite testi değil, farklılık testidir — bir tasarımın teknik veya estetik olarak “daha iyi” ya da “daha kötü” olması ayırt ediciliğini etkilemez.

Koruma Kapsamı Dışında Kalan Hâller

SMK m.58/4 uyarınca şu hâller tasarım korumasından yararlanamaz:

• Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı tasarımlar,
• Ürünün teknik fonksiyonunun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri (yani salt işlevsellikten kaynaklanan, başka türlü tasarlanması mümkün olmayan şekiller),
• Başka bir ürüne mekanik olarak monte edilmek için belirli biçim/boyutta üretilmesi zorunlu olan ürünlerin görünüm özellikleri,
• Hükümranlık alametleri ile dinî/tarihî/kültürel değerlerin uygunsuz kullanımını içeren tasarımlar.

Bunun istisnası, birbirine sonlu veya sonsuz biçimlerde bağlanabilen modüler sistem parçalarıdır (örneğin yapı/oyuncak blokları) — bu tür tasarımlar, yenilik/ayırt edicilik şartlarını taşımak kaydıyla korunabilir.

Tescilli ve Tescilsiz Tasarım Farkı

SMK, tasarım hukukuna özgü bir ayrım getirir: bir tasarım, TÜRKPATENT’e tescil ettirilirse tescilli tasarım, ilk kez Türkiye’de kamuya sunulmuşsa (tescil olmasa dahi) tescilsiz tasarım olarak korunur. Tescilsiz tasarımın koruma süresi çok daha kısadır (3 yıl) ve ispat yükü tasarım sahibine daha ağır biner; ancak hızlı tüketilen, moda gibi ürün gruplarında tescil beklemeden koruma sağlaması avantajlıdır.

Koruma Süresi ve Yenileme

Tescilli tasarımların koruma süresi başvuru tarihinden itibaren 5 yıldır ve 5’er yıllık dönemler hâlinde yenilenerek toplam 25 yıla kadar uzatılabilir. Yenileme talebinin, koruma süresinin bitiminden önceki 6 ay içinde yapılması ve ücretinin ödenmesi gerekir; bu süre kaçırılırsa, bitişten itibaren 6 ay içinde ek ücretle de yenileme mümkündür. Yenilenmeyen tasarımın hakkı, koruma süresinin bittiği tarihte kendiliğinden sona erer.

İlgili Yargı Kararı

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bir tost makinesi tasarımının yenilik ve ayırt edicilik şartlarını taşıyıp taşımadığının tartışıldığı bir YİDK kararı iptali/tasarım hükümsüzlüğü davasında önemli bir usul ilkesi ortaya koymuştur: mutlak yenilik unsuru kamu düzenine ilişkindir ve hem TÜRKPATENT hem de mahkemelerce resen incelenmelidir; buna karşılık ayırt edicilik unsurunun kamu düzeniyle ilgisi yoktur ve ancak taraflarca sunulan bilgi/belgeler çerçevesinde değerlendirilebilir. Kurul ayrıca, yenilik ve ayırt edicilik incelemesinin özel/teknik bilgi gerektirdiğini, bu nedenle mutlaka bilirkişi vasıtasıyla yapılması gerektiğini; somut olayda usulüne uygun alınan bilirkişi raporlarına göre tasarımın yeni ve ayırt edici bulunduğunu, bu değerlendirmenin hâkimin kendi hukuki bilgisiyle değiştirilemeyeceğini belirterek, tasarımın geçerliliğini onamıştır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2025/190, K.2025/817, 17.12.2025 — Erişim tarihi: 06.09.2026.

Sıkça Sorulan Sorular

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile tasarım tescili arasındaki fark nedir?

Bir tasarım, aynı zamanda Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’ndaki eser tanımına da uyuyorsa, iki koruma rejimi birlikte (kümülatif olarak) uygulanabilir; SMK’daki tasarım koruması, sanat eseri korumasına halel getirmez.

Tasarım başvurusunda TÜRKPATENT yenilik ve ayırt ediciliği tam olarak inceler mi?

Kurum, başvuru sırasında resen mutlak yenilik incelemesi yapar; tasarımın yeni olmadığını tespit ederse başvuruyu reddedebilir. Ayırt edicilik incelemesi ise ancak üçüncü kişilerin itirazı üzerine, sunulan somut delillerle yapılır.

Ürünümün sadece işlevsel bir parçasını tasarım olarak tescil ettirebilir miyim?

Hayır, ürünün teknik fonksiyonunun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri (başka türlü tasarlanması mümkün olmayan salt işlevsel şekiller) tasarım korumasından yararlanamaz.

Tescilsiz tasarımımı nasıl ispatlarım?

Kamuya ilk sunum tarihini gösteren somut belgeler (fuar kataloğu, satış faturası, sosyal medya/web sitesi yayın tarihi, noter tespiti vb.) ile ispatlanabilir; bu nedenle tescilsiz tasarım sahiplerinin kamuya sunum tarihini belgelemesi önemlidir.

Bir ürün grubu (set) tek bir tasarım tescilinde korunabilir mi?

Evet, birden çok nesnenin bir arada algılanan sunumları da SMK’daki “ürün” tanımına dahildir ve tek başvuruda korunabilir.

Tasarımıma başkası çok küçük değişikliklerle benzer bir ürün çıkardı, ne yapabilirim?

SMK m.56/4 uyarınca sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteren tasarımlar “aynı” kabul edilir; bu durumda marka/tasarım hakkına tecavüz nedeniyle dava açılabilir.

Tasarım tescili ile patent arasındaki fark nedir?

Tasarım, ürünün görünümünü korurken patent, bir buluşun teknik çözümünü (işlevini) korur. Aynı ürün için hem tasarım hem patent koruması aranabilir, ancak farklı unsurları kapsarlar.

Yurt dışında tescilli bir tasarımı Türkiye’de kullanabilir miyim?

Tasarım korumaları ülkeseldir; yurt dışında tescilli bir tasarım, Türkiye’de ayrıca tescil ettirilmedikçe (veya tescilsiz tasarım şartlarını Türkiye’de karşılamadıkça) otomatik koruma sağlamaz.

Tasarım hükümsüzlüğü davası nerede açılır?

Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemelerinde açılır; bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde görevli asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar.

Tasarım tescili yenilenmezse ne olur?

Koruma süresi (asıl 5 yıllık dönem + varsa 6 aylık ek yenileme süresi) sona erdiğinde tasarım hakkı kendiliğinden düşer ve tasarım kamuya mal olur; üçüncü kişiler bu tasarımı serbestçe kullanabilir.

İlgili Hizmet Alanlarımız

• Fikri Mülkiyet Rehberi
• Marka Tescil
• Marka Tescil Ücreti 2026
• Marka İhlali Davası
• Patent Başvurusu
• Alan Adı Uyuşmazlığı
• İdare Mahkemesi Dava Açma
• Tüketici Hakem Heyeti
• Sahte Fatura Cezası
• Kurumlar Vergisi 2026

Resmî Kaynaklar

• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu — mevzuat.gov.tr
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E.2025/190, K.2025/817

Fikri Mülkiyet Hukuku Kapsamında Arabuluculuk ve Alternatif Çözüm Yolları

Fikri Mülkiyet Hukuku uyuşmazlıklarında mahkeme yolunun yanı sıra arabuluculuk ve alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri de etkili birer araç olarak kullanılmaktadır. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu kapsamında belirli uyuşmazlık türlerinde arabuluculuğa başvuru dava şartı olarak belirlenmiştir. Bu süreç, daha hızlı, daha az maliyetli ve gizlilik esasına dayalı bir çözüm yolu sunmaktadır.

Arabuluculuk sürecinde taraflar, bağımsız ve tarafsız bir arabulucu eşliğinde uyuşmazlığı müzakere etmektedir. Anlaşma sağlanması halinde arabuluculuk tutanağı ilam niteliğinde belge olarak kabul edilmektedir. Anlaşma sağlanamaması halinde ise fikri ve sınaî haklar mahkemesi nezdinde tescil başvurusu, itiraz ve ihlal davası süreci başlatılmaktadır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ve 5846 sayılı FSEK kapsamında belirli uyuşmazlık türlerinde zorunlu arabuluculuk uygulanmaktadır.

tescil, tecavüzün ref’i ve tazminat konularında hem arabuluculuk hem yargısal yollar değerlendirilerek en uygun çözüm stratejisi belirlenmelidir. Uyuşmazlığınızın çözümü için Av. Bilal Alyar’a (İstanbul Barosu)0534 636 19 19 numarasından danışabilirsiniz.

İlgili Hukuki Hizmetlerimiz:

• Bilişim Hukuku
• Şirket Hukuku
• Ceza Hukuku

Daha fazla bilgi için:TÜRKPATENT

Resmi Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
• Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
• UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
• İstanbul Barosu (istanbulbarosu.org.tr)
• T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
• Türkiye Barolar Birliği (barobirlik.org.tr)

Hazırlayan Avukat

Av. Bilal ALYAR — İstanbul Barosu

Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde avukattan hukuki destek alınması yararlı olabilir.

İletişim | Hakkımızda

Burada yer verilen kararlar bilgilendirme amaçlı olup somut uyuşmazlığın koşullarına göre farklı sonuçlar doğabilir. Marka Hakkına Tecavüz ile ilgili bir uyuşmazlık içerisindeyseniz, güncel içtihat ve mevzuatı somut olaya uyarlayacak bir ticaret hukuku alanında çalışan avukatla görüşmeniz önerilir.