Arabuluculuk Avukatı | Zorunlu ve İhtiyari Arabuluculuk, Anlaşma Belgesi

Bir uyuşmazlığı mahkemeye taşımadan önce masada çözmek, çoğu zaman hem tarafların maddi külfetini hem de ilişkilerin uzun vadeli zararını azaltır. Türk hukukunda arabuluculuk, 2013 tarihinden bu yana sistemli biçimde işletilen bir alternatif uyuşmazlık çözüm mekanizması olmakla birlikte son yıllarda yapılan düzenlemelerle dava şartı haline getirilen uyuşmazlık türleri hızla genişlemiştir. 2026 itibarıyla iş, ticari, tüketici ve kira uyuşmazlıklarında arabuluculuğa başvurmak zorunludur; aksi halde açılan dava usulden reddedilir. Bu rehber, arabuluculuk avukatı desteğine ihtiyaç duyan kişi ve kurumlar için süreci, hukuki dayanakları, başvurudan anlaşma tutanağına kadar tüm aşamaları ayrıntılı biçimde ele alır.

• 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu temel çerçeveyi belirler; zorunlu arabuluculuk düzenlemeleri 7036, 6102 TTK m.5/A, 6502 TKHK m.73/A ve 7445 sayılı Kanun ile kurgulanmıştır.
• Zorunlu arabuluculuğa tabi bir uyuşmazlıkta arabulucuya başvurmadan açılan dava dava şartı yokluğundan usulden reddedilir (HMK m.114/1-ı).
• Arabulucunun düzenlediği anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi konulduğunda belge ilam niteliğinde olur (6325 sayılı K. m.18).

Arabuluculuk Nedir ve Hangi Uyuşmazlıkları Kapsar?

Arabuluculuk, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri özel hukuk uyuşmazlıklarında; bağımsız, tarafsız ve mesleki eğitim almış üçüncü bir kişinin taraflar arasındaki iletişimi kolaylaştırarak anlaşma zeminini inşa ettiği yapılandırılmış bir süreçtir. Süreç gizlidir, tarafların iradesine dayanır ve taraflar istedikleri zaman süreci sonlandırabilir. Sürecin hukuki dayanağı 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu olup kanun; tanımı, arabulucunun niteliklerini, anlaşma belgesinin hukuki gücünü ve siciline ilişkin esasları belirler.

Hangi Uyuşmazlıklar Arabuluculuğa Elverişlidir?

Tarafların sulh edilebilecek nitelikte bulunan iş, ticari, tüketici, tazminat, alacak, kira, komşuluk, paylı mülkiyet, aile hukukuna ilişkin belirli parasal talepler, tüketici hakem heyeti dışında kalan tüketici uyuşmazlıkları, sağlık hizmetlerinden kaynaklanan maddi-manevi tazminat talepleri, iş kazasından doğan tazminatlar, sigorta rücuları ve pek çok sözleşme ihtilafı arabuluculuk kapsamına girer. Yabancılık unsuru içeren uyuşmazlıklar da 6325 sayılı K. m.1/2 çerçevesinde kurumun görev alanındadır.

Arabuluculuğa Elverişli Olmayan Konular

Kamu düzenini doğrudan ilgilendiren ve tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemediği uyuşmazlıklar arabuluculuk dışında kalır. Aile içi şiddet içeren ihtilaflar, nüfus kayıtlarına ilişkin davalar, velayetin kamu düzenini ilgilendiren yönleri, iş hukukunda ölümlü iş kazasından kaynaklanan bazı maddi-manevi tazminat kalemlerinde kamu kurumu statüsündeki davalılar bakımından sınırlamalar, idari yargıda görülecek tam yargı davaları ve vergi davaları bu kapsama girer. Şiddet içeren aile uyuşmazlıklarında arabuluculuk yolu açık değildir; bu durumda başvuru koruma tedbirleri yönünden aile mahkemesine ve kolluğa yapılmalıdır.

Arabuluculuğun Yargılamadan Farkı

Yargılamada hakim, mevzuat ve delil çerçevesinde bir karar verir; süreç taraf iradesine değil hukuki çerçeveye bağlıdır. Arabuluculukta ise çözümü taraflar üretir. Arabulucu, karar vermez; müzakerenin sağlıklı yürütülmesini, bilginin şeffaf paylaşımını, teklif ve karşı tekliflerin açıkça formüle edilmesini, duygusal blokajların iletişim engeline dönüşmemesini sağlar. Nihai anlaşma tarafların rızasıyla ortaya çıktığı için uyulma oranı yargı kararlarına kıyasla belirgin biçimde yüksektir.

Zorunlu (Dava Şartı) Arabuluculuk — Güncel Kapsam

2018 yılında iş uyuşmazlıklarıyla başlayan zorunlu arabuluculuk uygulaması, izleyen yıllarda ticari, tüketici ve 2023 yılında 7445 sayılı Kanun ile kira, ortaklığın giderilmesi, komşuluk ve paylı mülkiyete ilişkin bir kısım uyuşmazlıkları da kapsayacak biçimde genişletilmiştir. Bir uyuşmazlığın dava şartı arabuluculuğa tabi olup olmadığı, hem doğru süreci işletmek hem de hak kayıplarının önüne geçmek bakımından ilk incelenmesi gereken konudur.

Dava Şartı Niteliği ve Sonuçları

Bir uyuşmazlık dava şartı arabuluculuğa tabi ise arabulucuya başvurmadan doğrudan mahkemede dava açılamaz. HMK m.114/1-ı kapsamında dava şartı yokluğu, mahkemece re’sen dikkate alınır ve dava usulden reddedilir. Bu ret, esas hakkında hüküm kurmadığı için tekrar dava açma yolu kapalı değildir; ancak zamanaşımının durması, ıslah imkânı ve yargılama giderleri gibi sonuçlar dikkate alındığında süreci baştan doğru kurgulamak çok daha ekonomiktir.

Alan Sicilleri ve Arabulucu Görevlendirmesi

Arabuluculuk Daire Başkanlığı bünyesinde iş, ticari, tüketici, aile uyuşmazlıkları gibi alan sicilleri oluşturulmuştur. Dava şartı arabuluculuklarında büroya başvuru yapıldığında görevlendirme, ilgili alan sicilinden yapılır. Taraflar aralarında anlaşarak sicilden herhangi bir arabulucu üzerinde de uzlaşabilirler; bu durum ilk toplantıda tutanakla tespit edilir.

Başvuru Yeri ve Yetki

Dava şartı arabuluculuğunda yetkili arabuluculuk bürosu, normalde o uyuşmazlık için yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosudur. Büro yoksa görevlendirme sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğünce yapılır. Yetki itirazları, ilk toplantıda sunulan yetki belgesiyle değerlendirilir; haklı ise dosya yetkili büroya devredilir.

İhtiyari Arabuluculuk ve Sözleşmesel Şart

Zorunluluk kapsamında olmayan uyuşmazlıklarda da tarafların iradesi ile arabuluculuk yoluna başvurulması her zaman mümkündür; hatta birçok sözleşmede çatışma çözüm klozu olarak arabuluculuk şartı yer alır. Bu tür sözleşme kayıtlarında başvuru usulü, arabulucu seçimi, dil, oturum yeri ve anlaşmazlık halinde gidilecek merci (tahkim veya mahkeme) ayrıntılı düzenlenmelidir.

Kurumsal Arabuluculuk Klozu Nasıl Yazılır?

Etkili bir arabuluculuk klozu; hangi uyuşmazlıkları kapsadığını, hangi arabulucu listesine başvurulacağını, oturumun dili ve yerini, süreç süresini, gizlilik taahhüdünü ve anlaşmazlık halinde gidilecek ikinci aşama çözüm mekanizmasını (örneğin tahkim) net olarak belirtmelidir. Belirsiz yazımlar, klozu işletilemez kılabilir. Özellikle yabancı taraflı sözleşmelerde klozun Singapur Sözleşmesi çerçevesinde işletilebilir olmasına özen gösterilmelidir.

İhtiyari Başvurunun Zamanaşımına Etkisi

6325 sayılı K. m.16/2 uyarınca arabuluculuk bürosuna başvurulmakla zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. İhtiyari arabuluculukta da aynı sonuç, başvuru tutanağının düzenlendiği tarihle doğar. Başvuruyu yapmadan önce tarafın elinde tuttuğu süreler, başvuruyla askıya alınır; anlaşmaya varılmazsa ilk toplantıdan itibaren yeniden işlemeye başlar.

İş Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk: 7036 sayılı Kanun m.3

İş Mahkemeleri Kanunu m.3, işçi-işveren arasındaki birçok uyuşmazlığı dava şartı arabuluculuk kapsamına almıştır. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri, hafta tatili alacakları, yıllık izin ücretleri, işe iade talepleri, kötüniyet tazminatı ve diğer işçilik alacakları arabuluculuk konusudur. İş kazasından doğan maddi-manevi tazminat davalarından, yalnızca ölüm ve bedensel zarar sonucu işçi veya hak sahipleri tarafından açılanlar zorunluluk dışındadır.

İşe İade Davasında 2 Haftalık Süre

4857 sayılı İş K. m.20, feshin geçersizliği iddiasıyla işe iade talebinde bulunmak isteyen işçiye fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık süre tanımaktadır. Bu süre, arabuluculuk başvurusunun yapılmasıyla durur; anlaşma sağlanamadığına ilişkin son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılması gerekir. Süre geçirilirse hak düşer ve dava reddedilir; bu nedenle tutanak tebliğ tarihinin takibi kritik önemdedir.

Kıdem-İhbar Müzakereleri

Kıdem ve ihbar tazminatı talepleri, arabuluculuk sürecinde sıklıkla bir arada müzakere edilir. İşverenin elinde ücret bordroları, SGK hizmet dökümü, son prime esas kazanç listesi, fesih bildirimi ve ibraname örneği gibi belgelerin bulunması, karşılıklı rakamların şeffaf biçimde ortaya çıkmasını sağlar. İşçinin ise son aldığı net/brüt ücret belgesini, yan ödemeler listesi, sosyal haklar kaydı ve çalışma süresi hesabını toplantıya getirmesi beklenir. Bu belgeler olmadan müzakere spekülatif bir pazarlığa dönüşür.

Fazla Mesai, Hafta Tatili ve Genel Tatil Alacakları

Fazla mesai talepleri, iş yerinde tutulan mesai kayıtları, kart-okutma sistemleri, tanık beyanları ve yazışmalardan elde edilecek verilere dayanır. Arabuluculukta bu kalemler çoğu zaman “toplu alacak” biçiminde ele alınır. Tarafların ortak bir kabulde buluşması, mahkemedeki ispat külfetinden önemli ölçüde kaçınma imkânı sunar; buna karşılık alacağın gerçek miktarının altında bir rakamda anlaşmak işçinin zararınadır. Bu nedenle ön hesaplama, arabuluculuk avukatının süreç öncesinde yaptığı en kritik hazırlıktır.

Alt İşveren-Asıl İşveren Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk

İşçi, alt işvereni yanında asıl işverene de husumet yöneltmek istediğinde arabuluculuk başvurusu her iki tarafa birden yapılmalıdır. Aksi halde mahkeme aşamasında asıl işveren yönünden dava şartı yokluğu ortaya çıkar. Uygulamada çoğu dosyada alt ve asıl işverenin birlikte davet edildiği toplantılarda çözüm üretilmektedir.

Ticari Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk: TTK m.5/A

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından ticari davalarda dava şartı arabuluculuk getirmektedir. Ticari uyuşmazlık kavramı, TTK m.4 çerçevesinde tanımlanır; sözleşme ve iş ortaklığından doğan alacak, fatura, çek-senet, tedarik sözleşmesi, bayilik ve distribütörlük uyuşmazlıkları bu kapsamdadır.

Fatura, Çek ve Senet Alacakları

Ödenmemiş ticari fatura ve ekli cari hesap kayıtlarına dayanan alacak talepleri için arabuluculuğa başvurmadan icra takibi başlatılabilir; ancak takip sonucunda açılacak itirazın iptali veya menfi tespit gibi davalarda dava şartı arabuluculuğu işlemesi gerekir. Çek ve senede dayalı kambiyo takiplerinde dava şartı zorunluluğu bulunmaz; kambiyo takipleri icra mahkemesinde görülür.

Eser Sözleşmesinden Doğan Alacaklar

İnşaat sektöründeki hakediş alacakları, eksik-kusurlu imalat bedellerinin tenkisi, ayıp-gizli ayıp tazminatı gibi talepler ticari mahiyettedir. Arabuluculukta, teknik bilirkişi raporu düzeyinde olmasa da ekspertizden yararlanma imkânı açıktır. Tarafların bağımsız ekspertiz raporu üzerinde anlaşması, rakam müzakeresini büyük ölçüde hızlandırır.

Bayilik ve Distribütörlük Fesihleri

Bayilik sözleşmelerinin feshinde; stok iadesi, denkleştirme tazminatı (TTK m.122), yatırım geri dönüşü ve rekabet yasağı klozlarına ilişkin talepler arabuluculuk konusudur. Taraflar, müzakere aşamasında envanter sayımı ve iade koşullarını protokole bağlayabilir; ihracat-ithalat kayıtları üzerinden karşılıklı mutabakat yapılması uygulamada sıkça görülür.

Şirketler Hukuku Uyuşmazlıklarında Sınırlar

Genel kurul kararlarının iptali, haklı sebeple fesih, ortağın çıkma-çıkarılması gibi şekli koşullara bağlı dava türleri TTK m.5/A kapsamında “bir miktar paranın ödenmesi” formülüne uymadığından zorunlu arabuluculuk dışındadır. Ancak ortakların birbirine karşı tazminat taleplerinde parasal nitelik nedeniyle arabuluculuk işler. Holding ve grup içi ihtilaflarda ihtiyari arabuluculuk ise itibar ve iş sürekliliği bakımından sıkça tercih edilen bir çözüm yoludur.

Tüketici Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk: TKHK m.73/A

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.73/A, tüketici mahkemelerinde görülecek uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk düzenlemiştir. Parasal sınırın altında kalan uyuşmazlıklarda önce tüketici hakem heyeti, üzerinde kalanlarda önce arabulucu devreye girer. Bu parasal sınırlar her yıl Ticaret Bakanlığı tebliğleriyle güncellenir; güncel rakamlar için ticaret.gov.tr duyurularını takip etmek gerekir.

Ayıplı Mal ve Hizmet Uyuşmazlıkları

TKHK m.8-15 kapsamındaki ayıplı mal ihtilafları arabuluculuğa elverişlidir. Onarım, değişim, bedel iadesi, bedelde indirim gibi hak seçimleri tüketici tarafından belirlendikten sonra; satıcı, imalatçı ve ithalatçıya karşı birlikte arabuluculuk başvurusu yapılır. Cep telefonu, beyaz eşya, otomotiv ve dijital ürünler gibi kalemlerde çoğunluğu önce fabrika ekspertizi ve satış sonrası servis kaydı üzerinden çözülebilmektedir.

Bankacılık ve Kredi Kartı Uyuşmazlıkları

Kredi kartı üyelik ücretleri, tüketici kredisi dosya masrafları, ipotek fek masrafları gibi tipik tüketici ihtilaflarında arabuluculuk süreci işler. Kredi sözleşmelerinde haksız şart (TKHK m.5) tespitine ilişkin taleplerde, banka çoğu zaman müzakere zemini gösterir; bu nedenle bu tür dosyalarda anlaşma oranı oldukça yüksektir.

Mesafeli Sözleşme, Cayma ve Abonelik İhtilafları

Mesafeli satış sözleşmelerinde tüketicinin 14 günlük cayma hakkı (TKHK m.48) ile abonelik sözleşmelerinde (m.52) gecikmesiz fesih hakkı arabuluculukta sıkça görüşülen meselelerdir. Dijital hizmet abonelikleri, internet-telefon hizmet paketleri ve hareket takibi uygulamalarında operatör tarafı süreçte iade veya muafiyet üzerinden çözüm teklif edebilmektedir.

Kira, Komşuluk ve Ortaklığın Giderilmesi

7445 sayılı Kanun ile 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar (dava konusu taşınmazın aynına ilişkin olanlar hariç), ortaklığın giderilmesi, taşınmaz üzerindeki paylı mülkiyetten doğan uyuşmazlıklar ve komşu hakkına ilişkin talepler dava şartı arabuluculuğa tabi hale getirilmiştir.

Kira Bedeli Uyarlama ve Tahliye

6098 sayılı TBK m.138 kapsamındaki uyarlama davaları, m.344-346 ekseninde kira artışı uyuşmazlıkları, tahliye taahhüdüne dayalı tahliye ve ihtiyaç/yeniden inşa sebebiyle tahliye talepleri arabuluculuk kapsamında değerlendirilebilir. Ancak icra takibi ile açılan tahliye takiplerinde, borçlunun itirazının iptali davasında da dava şartı arabuluculuğu aranır. 2022 sonrası yüzde yirmi beşlik artış sınırlaması (7409 sayılı Kanun) döneminde oluşan birikimli farklar, arabuluculuk masasında sıklıkla yeniden yapılandırılmaktadır.

Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu)

Paydaşlar arasında taşınmazın satış veya aynen taksim yoluyla ortaklığının giderilmesine yönelik taleplerde arabuluculuk sürecinde; rayiç değer ekspertizi, satış bedeli paylaşım oranları, kullanım bedeli talepleri ve imar durumuna göre taksim fikrinin uygulanabilirliği müzakere edilir. Çoğu ailevi paylaşım uyuşmazlığı, mahkeme yerine masada uzlaşı ile sonuçlanabilmektedir.

Komşu Hakkı Uyuşmazlıkları

TMK m.737 çerçevesindeki koku, gürültü, duman, sarsıntı, görüntü engeli gibi rahatsızlık yaratıcı kullanımlardan doğan talepler arabuluculuk konusudur. Apartman yönetim planı kaynaklı uyuşmazlıklar (634 sayılı Kat Mülkiyeti K.), paylı mülkiyette yönetim ve onarım giderlerinin paylaşılması, zorunlu arabuluculuk kapsamına girer.

Aile Hukukunda Arabuluculuk ve Sınırları

Türk hukukunda aile içi şiddet içeren uyuşmazlıklarda arabuluculuğa başvurulamaz. 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamındaki tedbirler bağlayıcıdır ve uzlaşmaya konu değildir. Ancak aile hukukundan kaynaklanan bazı parasal talepler (ziynet, katılma alacağı, yoksulluk-iştirak nafakası bakımından belirli sınırlar dahilinde) arabuluculuk konusu olabilir.

Katılma Alacağı ve Ziynet Taleplerinde Arabuluculuk

Edinilmiş mallara katılma rejimi sona erdiğinde ortaya çıkan katılma alacakları (TMK m.231 vd.), ziynet eşyalarının iadesi, evlilik birliği içinde yapılmış kazanımların paylaşımı gibi maddi talepler arabuluculukta görüşülebilir. Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebildiği bu kalemlerde, karşılıklı banka dökümleri, tapu kayıtları, ziynet eşyası listesi ve kuyumcu faturaları gibi belgeler masaya getirilir. Velayet ve kişisel ilişkiye dair hususlar ise kamu düzenini ilgilendirdiğinden arabuluculukla kesin biçimde çözülemez; taraflar ancak “öneri” niteliğinde mutabakata varabilir, kesin hüküm için aile mahkemesinin kararı gerekir.

Şiddet İçeren Dosyalarda Önceliğin Korunması

Şiddet mağduru taraf için arabuluculuk asla bir “barışma zemini” aracı değildir. 6284 sayılı K. kapsamında tedbir kararı alınması, uzaklaştırma, iletişim kurma yasağı ve sığınma evi hizmetleri önceliklidir. Avukat desteği bu tür başvurularda barodan ücretsiz atama yoluyla da sağlanabilir. Arabuluculuk yalnızca maddi talepler bakımından gündeme getirilebilir; o zaman dahi fiziksel olarak aynı ortamda bulunmamak için çevrimiçi oturum talep edilmesi önemlidir.

Ceza Hukukunda Uzlaştırma vs. Arabuluculuk Ayrımı

Arabuluculuk ile uzlaştırma kurumları uygulamada sıklıkla karıştırılır. Uzlaştırma, 5271 sayılı CMK m.253 vd. hükümlerinde düzenlenen ve ceza muhakemesinde belirli suçlar bakımından işletilen bir kurumdur; uzlaştırmacılar Adalet Bakanlığı bünyesindeki Uzlaştırma Daire Başkanlığı sicilinden görevlendirilir. Hukuk uyuşmazlıklarında arabuluculuk ise 6325 sayılı K. kapsamındadır ve arabulucular Arabuluculuk Daire Başkanlığı siciline kayıtlıdır. İki kurum arasındaki eğitim, yetki ve süreç farkları uygulamada önem taşır.

Uzlaştırma Kapsamındaki Suçlar

CMK m.253 kapsamındaki suçlar şikayete bağlı olmakla birlikte; kasten yaralama (TCK m.86/1-2, m.88), tehdit (TCK m.106/1), konut dokunulmazlığını ihlal, iş ve çalışma hürriyetinin ihlali, hırsızlık (TCK m.141-142) gibi suçlar uzlaştırmaya tabidir. Mala zarar verme gibi malvarlığı suçları da kapsamdadır. Uzlaşma sağlanırsa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; anlaşma bedelleri tarafların iradesiyle belirlenir.

Uzlaştırmada Mağdurun Rolü

Mağdur, uzlaşmayı kabul etmek zorunda değildir. Kabul ederse uzlaşma belgesi düzenlenir ve yükümlülük yerine getirildiğinde kovuşturma düşer; yerine getirilmezse dosya yeniden işleme alınır. Bu noktada avukat desteği, mağdurun gerçek zararını belgelemesi ve uygun bedel üzerinde anlaşmasını sağlamak bakımından belirleyicidir.

Sağlık Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk

Malpraktis (tıbbi uygulama hatası) iddiaları, 6098 sayılı TBK m.49 ve 6502 TKHK m.3 kapsamında özel sağlık kuruluşlarına karşı açılan tazminat davaları arabuluculuk konusudur. Kamu sağlık kurumlarına karşı tam yargı davaları ise idari yargıda görülür ve zorunlu arabuluculuk dışında kalır.

Özel Hastane Tazminat Talepleri

Özel hastaneye karşı tüketici sıfatıyla açılacak tazminat davalarında TKHK m.73/A uyarınca arabuluculuk aşaması geçilmeden dava açılamaz. Süreçte hasta kayıtları, konsültasyon notları, anamnez formları, cerrahi video kayıtları (mevcutsa) ve ekspertiz raporu esas alınır. Hastanın tazminat talebi kalemleri; maddi zarar (tedavi gideri, iş gücü kaybı), manevi zarar ve destekten yoksun kalma (ölümlü olaylarda) olarak sistematik sunulmalıdır.

Hekim Sorumluluğu ve Aydınlatılmış Rıza

Hekimin aydınlatma ve rıza yükümlülüğü, Hasta Hakları Yönetmeliği m.15 ve TDA (Türk Tabipleri Birliği Meslek Etiği Kuralları) çerçevesinde değerlendirilir. Arabuluculuk sürecinde hastanın rıza formunda belirtilmeyen riskler, önceden açıklanmamış komplikasyon ihtimalleri ve alternatif tedavi yöntemlerinin sunulup sunulmadığı müzakerenin merkezinde yer alır.

Arabulucunun Seçimi, Atanması ve SABİM/UYAP Süreci

Arabulucu, Arabuluculuk Daire Başkanlığı sicilinden seçilir. Dava şartı arabuluculuğunda büroya başvuru yapıldığında sistem, yetkili bölgeden sıradaki arabulucuyu görevlendirir. Taraflar mutabakatla belirli bir arabulucuyu seçebilirler; bu seçim ilk toplantı tutanağına yazılır. Alan sicili ayrımı (iş, ticari, tüketici, aile) seçimde belirleyicidir.

Arabulucunun Nitelikleri ve Tarafsızlığı

Arabulucu, en az beş yıllık mesleki kıdemi olan hukuk fakültesi mezunu, arabuluculuk eğitimini tamamlamış ve sınavını vermiş avukat/hukukçudur. Tarafsız olma yükümlülüğü 6325 sayılı K. m.9’da düzenlenmiştir. Tarafsızlıkla bağdaşmayan durum ortaya çıktığında arabulucu durumu derhal taraflara bildirmek ve görevden çekilmek zorundadır.

e-Arabulucu Sistemi ve UYAP Entegrasyonu

Arabuluculuk süreçleri, e-Arabulucu portalı ve UYAP üzerinden yürütülür. Başvuru, taraflara tebligat, oturum tutanağı, son tutanak ve arabuluculuk anlaşma belgesinin icra edilebilirlik şerhi işlemleri elektronik ortamda gerçekleşebilmektedir. Pandemi sonrası çevrimiçi oturum uygulamaları da sistem içinde yaygınlaşmıştır.

İlk Toplantı, Anlaşma Tutanağı ve İcra Edilebilirlik Şerhi

İlk toplantı, arabulucunun taraflara süreci tanıttığı, gizlilik ve gönüllülük ilkelerini açıkladığı, tarafların talep ve pozisyonlarını net ifade ettiği aşamadır. Uygulamada çoğu dosya 2-3 toplantıda sonuçlandırılır. Dava şartı arabuluculuğu için ilk toplantının süresi üç haftadır; zorunlu nedenlerle bir hafta daha uzatılabilir. Anlaşma sağlandığında düzenlenen anlaşma belgesi tarafların, vekillerin ve arabulucunun imzalarını taşır.

İcra Edilebilirlik Şerhi

6325 sayılı K. m.18/2 uyarınca anlaşma belgesine taraflar ve avukatları ile arabulucu imza atmışsa ve konu icraya elverişli ise; sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınmasına gerek kalmaksızın belge ilam niteliğinde icra edilir. Bu düzenleme, 7445 sayılı Kanun değişikliğinin sağladığı önemli bir hızlandırıcıdır. Avukatların imza atmadığı anlaşma belgesinde şerh alınması gerekir; bu durumda sulh hukuk mahkemesi dosya üzerinden inceleme yaparak karar verir.

Kısmi Anlaşma

Taraflar, bazı talep kalemlerinde uzlaşıp bazılarında ayrışabilir. Bu durumda düzenlenen belgede hangi kalemlerin çözüldüğü ve hangilerinin anlaşılmadığı ayrıntılı yazılır. Anlaşılan kalemler üzerinde icra edilebilirlik şerhi alınabilir; çözülmeyen kalemler bakımından ise dava yolu açıktır.

Arabuluculuk Ücret Tarifesi ve Taraf Masrafları

Arabuluculuk ücretleri her yıl yayımlanan Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi ile belirlenir. Tarifeye resmigazete.gov.tr üzerinden ulaşılabilir. Dava şartı arabuluculuğunda taraflar anlaşamazsa ücret, ilk iki saat için Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır; anlaşılırsa belirli orandaki ücret taraflarca ödenir. İş uyuşmazlıklarında işçi-işveren ücret paylaşımı 7036 sayılı K. çerçevesinde yapılır.

Avukatlık Ücreti Ayrımı

Arabuluculuk avukatı, süreç boyunca tarafı temsil eden avukatın ücretidir ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi çerçevesinde değerlendirilir. Arabulucunun ücretiyle karıştırılmamalıdır; avukat ücreti, müvekkille avukat arasındaki ücret sözleşmesine göre belirlenir. Arabuluculuk avukatının sürece hakim şekilde hazırlık yapması, belge analizi ve müzakere stratejisini önceden kurgulaması, anlaşma kalitesini doğrudan etkiler.

Harç ve Masraflar

Dava şartı arabuluculuğunda mahkemeye başvuru harcı alınmaz. Anlaşma sağlanamadığında ve dava açıldığında da başvuru harçları normal dava şeklinde ödenir. Anlaşma sağlanan hallerde yalnızca damga vergisi ve ileride icra takibi yapılacaksa icra harçları söz konusudur.

Anlaşma Sağlanamadığında Dava Şartı Belgesi ve Dosya Akışı

Anlaşma sağlanamadığında arabulucu, son tutanağı düzenleyerek taraflara imzalatır ve büro sicilinden çıkar. Bu son tutanak, dava şartının yerine getirildiğinin kanıtıdır. Dilekçeye eklenmesi zorunludur; aksi halde mahkeme süreyi bekleyerek reddeder.

Son Tutanağın Dava Dilekçesine Eklenmesi

Son tutanak, dava dilekçesinin ekleri arasında “arabuluculuk son tutanağı” olarak sunulmalıdır. UYAP sisteminde elektronik ortamda erişilebilen tutanağın fiziki kopyası dilekçeye eklenir. Tutanağın düzenlenme tarihi, 7036 sayılı K. m.3/16 çerçevesinde işe iade gibi özel süre kurallarının başlangıcı için esas alınır.

İşe İadede İki Haftalık Süre Takibi

İşe iade davalarında, son tutanağın düzenlenmesinden itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür; uzatılamaz ve resen dikkate alınır. Takvim takibi, avukatın dosya yönetim panelinde ilk kaydedilmesi gereken bilgidir.

Uluslararası Arabuluculuk ve Singapur Sözleşmesi

Sınır ötesi ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk sonucunda düzenlenen anlaşma belgelerinin uluslararası alanda doğrudan icra edilebilirliği, 2019 tarihli Arabuluculuk Sonucunda Yapılan Milletlerarası Sulh Anlaşmalarına İlişkin Birleşmiş Milletler Sözleşmesi (Singapur Sözleşmesi) ile güvence altına alınmıştır. Türkiye, sözleşmeyi 2019 yılında imzalamış, iç hukuka aktarım süreci izlenmektedir.

UNCITRAL Model Kanun ve İç Hukuk Uyumu

UNCITRAL Arabuluculuk Model Kanunu, milletlerarası arabuluculuğun usul ve esaslarına ilişkin örnek çerçeve sunar. 6325 sayılı K. uluslararası uyumu büyük ölçüde karşılamakla birlikte, yabancılık unsuru içeren uyuşmazlıklarda dil, yetkili arabulucu listesi, oturum yeri ve tebligat meselelerine sözleşmeyle ayrıntılı düzenleme getirmek avukatın rutinidir.

Uluslararası Arabuluculuk Kurumları

ICC (Paris), WIPO (fikri mülkiyet), SIAC (Singapur), CPR (ABD) ve İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) nezdinde kurumsal arabuluculuk uygulamaları mevcuttur. Sözleşmeye özel kloz yazımı, kurumsal kural setine atıf, idari ücret hesaplaması ve dil seçimi gibi konular, sınır ötesi dosyalarda avukatın dikkat etmesi gereken ayrıntılardır.

Dijital Arabuluculuk ve Çevrimiçi Oturum

Çevrimiçi arabuluculuk, pandemi döneminden sonra kalıcı bir uygulama haline gelmiştir. Arabulucu ve taraflar, video konferans ortamında oturum gerçekleştirebilir. Tutanaklar e-imza ile düzenlenir ve sistem üzerinden imzalanır. Yurt dışındaki taraflar için zaman ve maliyet avantajı belirgindir.

Siber Güvenlik ve Gizlilik

Çevrimiçi oturumlarda uçtan uca şifreleme, tarafların kimlik doğrulaması, oturum kayıtlarının saklanması gibi konular arabulucunun gözetimindedir. KVKK kapsamında taraf verilerinin işlenmesi, rıza ve açıklayıcı metin sunumu, saklama süresi ve imha prosedürü sürecin başında netleştirilmelidir.

e-İmza ve Anlaşma Belgesi

Anlaşma belgesinin elektronik imza ile düzenlenmesi, 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu çerçevesinde mümkündür. e-imzalı belgeler ıslak imzalı belgelerle eşdeğer hukuki sonuç doğurur. İcra edilebilirlik şerhi için mahkeme başvurusunda e-imzalı belge UYAP üzerinden iletilir.

İstanbul Pratiği: Arabuluculuk Dairelerinin Rutin İşleyişi

İstanbul, Türkiye genelinde en yüksek arabuluculuk dosya hacmine sahip iki adliye merkezi (Anadolu ve Çağlayan) barındırır. Her iki adliyede de arabuluculuk büroları faal olup yoğun iş uyuşmazlığı trafiği nedeniyle haftalık yüzlerce dosya görevlendirilmektedir. Çağlayan ve Anadolu Adliyeleri dışında Bakırköy ve Kartal gibi ilçe adliyelerinde de büroların bağımsız birimleri işler.

Bölgesel Yetki ve Sık Yaşanan Yetki Sorunları

Uyuşmazlık konusu taşınmazın bulunduğu yer, işçinin işini gördüğü yer veya sözleşmenin ifa yeri farklı adliyelerin yetki alanına girdiğinde yetki itirazları gündeme gelir. Çoğu dosyada ilk toplantıda yetki belgesi sunularak yetkisiz bürodan dosyanın çekilmesi sağlanabilir. Bu pratik ayrıntı, süreyi boşa harcamamak için dosyanın en başında değerlendirilmelidir.

Kartal ve Pendik Hat Özel Durumları

Anadolu yakası iş ve ticari dosyalarında Kartal Adliyesi, inşaat-gayrimenkul yoğunluklu Pendik ve Tuzla dosyalarında ise bölgesel sulh-ticaret mahkemesinin yetki alanı takip edilerek arabuluculuk başvurusu yapılır. Alyar Hukuk ofisinin Kartal merkezli konumu, İstanbul Anadolu Adliyesi çevresinde yürüyen dosyalarda operasyonel hız avantajı sağlar.

Arabuluculuk Dosyasında Sık Yapılan Hatalar

Başvurunun Yanlış Tarafa Yapılması

Asıl işveren-alt işveren ayırımının kaçırılması, şirket birleşmelerinde hukuki halef kaydının dikkate alınmaması, bayilik uyuşmazlıklarında yanlış distribütöre başvurulması gibi durumlarda mahkeme aşamasında dava şartı yokluğu ortaya çıkar. Başvuru öncesi taraf sıfatı kontrolü hayati önem taşır.

Ön Hesaplamanın Yapılmaması

Tarafların eline ön hesaplama (kıdem, ihbar, fazla mesai hesaplaması gibi) olmadan masaya oturması, pazarlığı spekülatif kılar. Belgelere dayalı hesaplama, hem işçi hem işveren cephesinde gerçek rakam üzerinden müzakereyi mümkün kılar.

Aydınlatma Yetersizliği

Arabulucunun müzakere öncesi tarafı yeterince aydınlatmaması; tarafın haklarını tam bilememesi, muhtemel dava sonucunu yanlış değerlendirmesi ve hakkaniyete uymayan bir anlaşmaya imza atması riskini doğurur. Avukat ile sürecin her aşamasında irtibat, yanlış adım ihtimalini azaltır.

Çelişkili İbraname

Arabuluculuk anlaşma belgesiyle birlikte imzalanan ibranamelerin açık, dökümlü ve karşılıklı hesaba dayalı olması gerekir. Yargıtay uygulaması, bordrolarla bağdaşmayan global ibranameleri geçersiz saymaktadır. Avukatın, ibraname metnini belgelerle örtüştürmesi gerekir.

Süre Takibinin Savsaklanması

Özellikle işe iade dosyasında iki haftalık dava süresi, tutanağın tebliğinden itibaren işler. Takvime geçirilmeyen bu süre, hak kaybıyla sonuçlanır.

Çevrimiçi Oturumda Kimlik Doğrulama İhmali

Online oturumda kimlik doğrulamanın sağlam yapılmaması, daha sonra anlaşma iradesinin sıhhatine yönelik itirazlara yol açabilir. e-imza ve çift faktörlü doğrulama kullanmak önerilir.

Örnek Kurgusal Senaryolar

Aşağıdaki senaryolar tamamen kurgusaldır; gerçek bir dosyayla benzerliği tesadüftür.

Senaryo 1: Tekstil Sektöründe Kıdem ve Fazla Mesai Arabuluculuğu

Sekiz yıl aynı işveren yanında çalışan makinist bir işçinin, yüzde yirmi zam talebi üzerine yaşanan anlaşmazlıkla iş akdi feshedilir. İşçi; kıdem, ihbar, kullandırılmayan yıllık izin ve üç yıllık fazla mesai alacağı için arabuluculuğa başvurur. Arabuluculukta işçinin SGK hizmet cetveli, SGK ücret bildirgeleri, giriş-çıkış kart kayıtları toplantıya getirilir. Karşılaştırmalı hesap sonucu brüt kıdem alacağı ile fazla mesai toplamı konusunda mutabakat sağlanır; ödeme takvim planına bağlanır; anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi şartı koyularak taraflar ve avukatlar imzalar. Sonuç, her iki tarafın da mahkemeye uzun yıllar boşa harcamamasıyla tamamlanır.

Senaryo 2: Distribütörlük Fesih Sonrası Stok ve Denkleştirme

İki yıllık münhasır distribütör, firma merkezinin sözleşmeyi tek taraflı feshetmesi üzerine stokta kalan ürünlerin iadesi, eğitim-reklam yatırımı karşılığı ve denkleştirme tazminatı için arabuluculuk başvurusu yapar. İlk toplantıda; güncel stok envanteri ile yatırım belgeleri masaya konur. Arabulucu önerisiyle bağımsız ekspertiz raporu düzenlenir. Rapora dayalı müzakere sonucunda; stok iade bedeli, koşullu denkleştirme ve bir yıllık rekabet yasağı ücretine ilişkin protokol imzalanır. Firma, temerrüt faizi yerine taksitli ödeme takvimi ve banka teminat mektubu ile yükümlülük altına girer.

Senaryo 3: Mesafeli Satışta Ayıplı Mal ve Cayma

Online platformdan alınan prima marka kahve makinesinin tekrar eden arıza vermesi üzerine tüketici; değişim, bedel iadesi ve kısmen manevi tazminat için önce satıcıya yazılı bildirim yapar, sonuç alamayınca tüketici arabuluculuk bürosuna başvurur. Ayıplı ürünle ilgili TKHK m.8-11 kapsamındaki seçimlik haklar, servis fişleri ve iletişim kayıtları ile birlikte masaya getirilir. Satıcı firma; bedel iadesi, kargo gideri ve makul bir ölçüde moral tazminat önerisinde bulunur. Anlaşma belgesinde üç iş günü içinde iade bedelinin tüketici hesabına yatırılacağı kayıtlanır; ibraname dosya kalemlerine özgü olarak yazılır.

Senaryo 4: Kira Uyarlama Talebinin Arabuluculukla Çözümü

2021 yılı Ağustos ayında imzalanan dört yıllık konut kira sözleşmesinde, ekonomik konjonktür değişikliği nedeniyle kira bedelinin 2026 başında güncel piyasa düzeyine uyarlanması talep edilir. Kiracı, TBK m.138 çerçevesinde arabuluculuk başvurusu yapar. Taraflar; emlak piyasa endeksleri, çevre rayiç kira araştırmaları ve TÜFE kayıtları üzerinden müzakere eder. Anlaşma tutanağında yeni kira bedeli, artış tavanı ve sonraki yıl düzenli artışı net yazılır; tahliye baskısı tarafın ajandasından düşer.

Senaryo 5: Ortaklığın Giderilmesinde Ailevi Uzlaşı

Dededen intikal eden beş paydaşlı taşınmazın satışı veya aynen taksimine ilişkin uyuşmazlıkta; paydaşlar arabuluculuk masasında emlak ekspertiz raporu, imar durumu ve paydaş kullanım payları üzerinden bir plan oluşturur. Bir paydaş taşınmazı devralmak istediğini; diğer paydaşların paylarına denk düşen nakdi bedel ve damga vergisini üstleneceğini beyan eder. Anlaşma tutanağında; noter devir protokolü takvimi, ödeme emaneti ve tapu harcı paylaşımı yazılır. Sonrasında tapu sicilinde devir gerçekleştirilir ve aile içi gerilim ortadan kalkar.

Zamanaşımı, Hak Düşürücü Süre ve İhtar

Arabuluculuk başvurusu, zamanaşımını durdurur ve hak düşürücü süreleri askıya alır (6325 sayılı K. m.16/2). Anlaşma sağlanamazsa süreler, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren yeniden işlemeye başlar. İşçilik alacaklarında zamanaşımı genel olarak beş yıldır; tazminat alacaklarında TBK m.72 uyarınca iki ve on yıl, ticari iş ve senetlerde 6102 TTK özel süreleri uygulanır.

Zamanaşımı Takvimi

Başvuru tarihinde durdurma etkisi başlar ve son tutanak tarihinde yeniden işlemeye başlar. Bu nedenle avukat, başvuru ve tutanak tarihlerini ajandasına titizlikle işlemelidir. Dava açılma süresi hesaplarken tutanak tebliğ tarihi değil, tutanak düzenlenme tarihi esas alınır (işe iade için özel iki hafta kuralı istisnadır).

İhtar ve Temerrüt İlişkisi

Arabuluculuk başvurusu bir ihtar niteliği taşımasa da taraflar arasında temerrüt anlamında sinyal değeri taşır. Temerrüt faizinin başlangıç tarihi için; sözleşmede aksine hüküm yoksa ihtarname tarihi veya ilk arabuluculuk oturumu tutanak tarihi pratik olarak önem kazanabilir.

İlgili Rehberler ve Pratik Bağlantılar

• İş Hukuku Avukatı Rehberi
• Aile ve Boşanma Avukatı
• Ticaret Hukuku Avukatı
• Miras Avukatı
• İcra ve İflas Hukuku Avukatı
• Ceza Avukatı
• Gayrimenkul Avukatı
• Sigorta Avukatı
• Eğitim Hukuku Avukatı
• Turizm Hukuku Avukatı
• Çevre Hukuku Avukatı
• Sağlık Hukuku Avukatı
• İnşaat Hukuku Avukatı
• Bilişim Hukuku Avukatı
• Kripto Para Avukatı
• Fikri Mülkiyet Avukatı
• Yabancılar Hukuku Avukatı
• Tazminat Avukatı
• İdare Hukuku Avukatı
• Vergi Hukuku Avukatı
• Spor Hukuku Avukatı
• Enerji Hukuku Avukatı
• Arabuluculuk Genel Rehberi

Mevzuat ve Resmi Kaynaklar

• mevzuat.gov.tr — 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ve Yönetmeliği tam metni
• adb.adalet.gov.tr — Arabuluculuk Daire Başkanlığı resmi sayfası, arabulucu sicili ve güncel duyurular
• resmigazete.gov.tr — Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi ve 7445 sayılı Kanun
• anayasa.gov.tr — Bireysel başvuruda arabuluculuğun hak arama özgürlüğüne etkisi kararları
• uyap.gov.tr — e-Arabulucu sistemi, tutanak sorgulama ve dosya takibi

Sıkça Sorulan Sorular

Arabuluculuk yolu hangi uyuşmazlıklarda zorunludur?

İş uyuşmazlıkları (7036 sayılı K.), ticari davalarda konusu bir miktar paranın ödenmesi olan talepler (TTK m.5/A), tüketici uyuşmazlıkları (TKHK m.73/A) ve kira, ortaklığın giderilmesi, komşuluk ilişkileri (7445 sayılı K. ile 1 Eylül 2023’ten itibaren) dava şartı arabuluculuğa tabidir.

Arabuluculuğa başvurmadan dava açarsam ne olur?

Mahkeme, HMK m.114/1-ı uyarınca dava şartı yokluğundan davayı usulden reddeder. Karar esasa girmez; yeniden arabuluculuk sürecini işletip dava açma yolu kapalı değildir, ancak süre ve masraf maliyeti doğar.

Arabuluculuk belgesine icra takibi başlatılabilir mi?

Evet. Taraflar ve avukatlar ile arabulucunun imzaladığı anlaşma belgesi, 6325 sayılı K. m.18/2 uyarınca ayrıca icra edilebilirlik şerhi alınmasına gerek kalmaksızın ilam niteliğinde icra edilir. Avukat imzası yoksa sulh hukuk mahkemesinden şerh alınması gerekir.

Arabuluculuk süreci ne kadar sürer?

Dava şartı arabuluculuğunda süre üç haftadır; gerektiğinde bir hafta uzatılabilir. İhtiyari arabuluculukta süreye ilişkin katı bir sınır bulunmaz; tarafların iradesine bağlıdır.

Ücretleri kim öder?

Dava şartı arabuluculuğunda taraflar anlaşamazsa ilk iki saat ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Anlaşma sağlandığında tarifeye göre hesaplanan ücret taraflarca paylaşılır; iş uyuşmazlıklarında çoğu zaman işveren ödemeyi üstlenir.

Arabulucuyu kim seçer?

Dava şartı arabuluculuğunda büro, ilgili alan sicilinden sıradaki arabulucuyu görevlendirir. Taraflar mutabık kalırlarsa sicildeki belirli bir arabulucuyu seçebilirler; bu durum ilk toplantı tutanağına yazılır.

Aile içi şiddet dosyasında arabuluculuk olur mu?

Şiddet içeren uyuşmazlıklarda arabuluculuk yolu kapalıdır. 6284 sayılı K. kapsamında koruma tedbirleri öncelikle uygulanır. Yalnızca şiddetle doğrudan bağlantılı olmayan parasal talepler (örneğin mal paylaşımı) ayrıca değerlendirilebilir.

Çevrimiçi arabuluculuk oturumu resmi değer taşır mı?

Evet. UYAP ve e-Arabulucu sistemi üzerinden elektronik imzalı tutanaklar, ıslak imzalı belgelerle aynı hukuki sonucu doğurur. Kimlik doğrulama ve e-imza kullanımı esastır.

Arabulucu karar verebilir mi?

Hayır. Arabulucu taraflara karar dayatamaz. Görevi müzakereyi kolaylaştırmaktır. Anlaşmayı taraflar üretir; arabulucu anlaşma metnini yalnızca tutanak halinde belgeler.

Arabulucu ile uzlaştırmacı aynı kişi midir?

Hayır. Arabulucu, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu kapsamındadır ve özel hukuk uyuşmazlıklarıyla ilgilenir. Uzlaştırmacı ise CMK m.253 vd. hükümlerine göre ceza uyuşmazlıklarında Uzlaştırma Daire Başkanlığı sicilinden görevlendirilir.

Arabuluculukta anlaşılan bedel vergilendirilir mi?

Anlaşma bedelinin niteliğine göre vergilendirme değişir. İşçilik alacaklarında kıdem tazminatı belirli sınır içinde gelir vergisinden muaf, diğer kalemler ücret geliri gibi kesintiye tabi olabilir. Ticari alacaklarda fatura ve KDV yükümlülüğü ayrıca değerlendirilir. Kesin vergi görünümü için mali müşavir ile dosya bazında değerlendirme şarttır.

Yabancı uyruklu bir tarafla arabuluculuk mümkün mü?

Evet. 6325 sayılı K. m.1/2 yabancılık unsuru içeren uyuşmazlıklarda da uygulanır. Oturum dili tarafların mutabakatıyla belirlenir; gerekirse tercüman kullanılır. Anlaşma belgesinin yurt dışında icrası için Singapur Sözleşmesi’nin uygulama kapsamı dikkate alınır.

Anlaşma sonrası tekrar dava açılabilir mi?

Kural olarak hayır. Anlaşma belgesiyle kesin hüküm doğar. Ancak belgenin irade fesadı (hata, hile, korkutma), yetkisiz temsil veya kesin hükümsüzlük gibi sebeplerle iptali talep edilebilir. Bu istisnai davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Arabuluculuk avukatıyla katılmak şart mı?

Kanun zorunlu tutmaz; ancak avukatla katılım, hak kayıplarının önlenmesi ve anlaşmanın hukuken uygulanabilir biçimde kaleme alınması bakımından tavsiye edilir. Özellikle icra edilebilirlik şerhi gerektirmeyen avukat imzalı anlaşma için avukat katılımı süreci hızlandırır.

Arabulucu, anlaşmadan sonra aleyhte tanık olabilir mi?

Hayır. 6325 sayılı K. m.4/1 gereğince arabulucu, taraflar arasında aktarılan beyan ve belgeleri sonraki yargılamada tanık sıfatıyla paylaşamaz. Gizlilik yükümlülüğü mutlaktır.

Arabuluculukta vekalet yetkisi nasıl düzenlenir?

Genel vekaletnamede arabuluculuk yetkisinin açıkça yazılı olması gerekir. “Arabuluculuk süreçlerinde temsil ve anlaşma belgesi imzalama” ibaresi önerilir. Özel vekaletname düzenlenmesi, sulh-ibra gibi kritik tasarruf işlemlerinde güvence sağlar.

Arabulucu ücreti ödenmediğinde ne olur?

Arabulucu, ücretini taraflara yönelik ilam niteliğindeki anlaşma belgesi veya tarifeye dayalı icra takibi ile isteyebilir. Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanacak kısım için büro üzerinden talepte bulunur.

Arabuluculuk süreci gizlilik içerir mi?

Evet. Süreç baştan sona gizlidir; aksi yazılı kararlaştırılmadıkça taraflar, avukatlar ve arabulucu aktarılan bilgiyi sonraki yargılamada kullanamaz (6325 sayılı K. m.4).

Kira uyarlama davası için önce arabuluculuk zorunlu mu?

Evet. 7445 sayılı Kanun sonrası kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıkların (taşınmazın aynına ilişkin olanlar hariç) önce arabuluculuğa taşınması zorunludur. Uyarlama talebi de bu kapsamda değerlendirilir.

Tüketici hakem heyeti ile arabuluculuk farkı nedir?

Parasal değeri yıllık belirlenen sınırın altında kalan tüketici uyuşmazlıklarında başvuru tüketici hakem heyetine yapılır; üzerindeki uyuşmazlıklarda ise önce arabuluculuğa, sonra tüketici mahkemesine başvurulur. Hakem heyeti kararları kesin nitelikte değildir; aleyhte sonuç için tüketici mahkemesinde 15 günlük itiraz yolu açıktır.

Bu içerik, Av. Bilal ALYAR / Alyar Hukuk & Danışmanlık tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut bir dosyada strateji belirlemek için müvekkil-vekil iletişimi şarttır. Kanun referansları ve süreler 2026 itibarıyla yürürlükte olan mevzuata göredir; mevzuat değişikliklerinde güncellenir.

Arabuluculuk ve Tahkim: Çözüm Yollarının Karşılaştırılması

Alternatif uyuşmazlık çözüm yolları içerisinde arabuluculuk ve tahkim, en sık karıştırılan iki kurumdur. Her ikisi de mahkeme dışında işletilir; fakat işleyiş, karar mekanizması ve bağlayıcılık bakımından birbirinden belirgin biçimde ayrılır. Arabuluculukta çözümü taraflar üretir; tahkimde ise tahkim heyeti, taraflar adına bağlayıcı bir karar (hakem kararı) verir. Sözleşmelerde her iki kurumun ardışık kullanıldığı “med-arb” modeli (önce arabuluculuk, uzlaşılmazsa tahkim) özellikle büyük ölçekli ticari ilişkilerde popülerliğini korur.

Hakem Kararı ve Anlaşma Belgesi Farkı

Hakem kararı, 6100 sayılı HMK Onbirinci Kısım veya 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu çerçevesinde iptal davası ve New York Sözleşmesi uyarınca yabancı hakem kararlarının tanınması-tenfizi süreçlerine konu olur. Arabuluculuk anlaşma belgesi ise iptal davasına konu edilmez; belirli hallerde genel hükümlere göre geçersizliği ileri sürülebilir. Bu fark, uyuşmazlık sonrası taraf davranışlarını belirleyen temel kriterdir: tahkim “hızlı ve kesin karar”, arabuluculuk “esnek ve gönüllü çözüm” vaat eder.

Maliyet Perspektifi

Tahkim süreçleri, kurum ücretleri, hakem harcı ve avukatlık ücretiyle çoğu zaman arabuluculuğa kıyasla belirgin maliyet yükler. Ancak bağlayıcı karar güvencesi de bu maliyetin karşılığıdır. Arabuluculukta maliyet düşük, süreç hızlıdır; buna karşılık anlaşma sağlanamazsa mahkeme yolunun açık kalması bir “ikinci aşama maliyeti” riskini de beraberinde taşır.

Kurumsal Arabuluculuk Politikası ve Şirket İçi Uyum

Birden fazla şubesi bulunan veya çok sayıda çalışan istihdam eden işletmeler, uyuşmazlıkların tekrarlayan örüntülerini iç politika ile yönetmekten fayda sağlar. Bu kapsamda şirketler; çalışan ilişkileri, tedarikçi ilişkileri, müşteri ilişkileri ve franchise ağı gibi alanlarda çatışma çözüm protokolleri hazırlar. Protokol, uyuşmazlığın hangi eşikte arabuluculuğa taşınacağını, hangi kurumsal arabulucu listesinin kullanılacağını ve sürecin kim tarafından sahipleneceğini netleştirir.

İç Yönetmelik Metinleri

Şirket içi çatışma çözüm yönetmeliğinin iş hukuku, sözleşmeler hukuku ve KVKK uyumuyla birlikte yazılması önemlidir. Uygulamada pek çok şirket, insan kaynakları fonksiyonunu, arabuluculuk başvurusunu başlatmak için “koordinatör” olarak konumlandırır; hukuk departmanı veya dış avukat ise belge analizi ve müzakere stratejisi sağlar. Yönetmeliğin çalışana duyurulması (İK portalı, e-posta, matbu kılavuz) zorunludur; aksi halde uygulamada çatışma çözüm adımı “şirket inisiyatifi” olarak kalır.

Grup Şirket Uyuşmazlıklarında Yatay Çözüm

Grup şirketlerinde ana ortaklık ile bağlı ortaklık arasındaki uyuşmazlıklar çoğu zaman kamuya yansımadan çözülür. Kurumsal yönetim ilkeleri kapsamında bağımsız arabulucu kullanımı, denetim komitesi önerisiyle gerçekleştirilebilir. Holding bünyesinde kurulan bir “çatışma çözüm birimi”, çoğu ihtilafın şirket dışına taşmadan çözülmesini sağlayabilir. Bu tür düzenlemeler; itibar riskinin yönetilmesi, finansal tabloların sağlığı ve ortak menfaatin korunması bakımından değerlidir.

Sigortacılık Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk ve Tahkim Ayrımı

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.30 uyarınca kurulan Sigorta Tahkim Komisyonu (SİTK), sigorta sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların hızlı çözümünde özel bir yol sağlar. SİTK’ya başvurabilmek için ise sigorta şirketine yazılı başvurunun yapılması ve 15 gün içinde cevap gelmemesi ya da kısmen/tamamen reddedilmiş olması gerekir.

SİTK’ya Gitmek mi, Arabuluculuğa mı?

Zorunlu trafik, kasko, DASK, sağlık, hayat gibi sigorta uyuşmazlıklarında SİTK doğrudan hakem kararı verir; arabuluculuk bir dava şartı olarak öngörülmemiştir. Buna karşılık sigorta şirketinin rücu davalarında genel kurallar uygulanır; tüketici sıfatıyla açılacak dava varsa TKHK m.73/A uyarınca arabuluculuk gündeme gelir. Strateji seçimi, talebin niteliğine ve süreye göre avukatla birlikte yapılır.

SİTK Hakem Kararlarına İtiraz

SİTK hakem kararlarına karşı, parasal sınıra bağlı olarak itiraz hakem heyeti veya bölge adliye mahkemesinde istinaf yolu açıktır. Hakem kararı kesinleştiğinde icrai etkisi doğar. Sigorta şirketinin hatasıyla yaşanan gecikmeli ödemelerde gecikme faizi ve munzam zarar talepleri ayrıca değerlendirilebilir.

Arabuluculuk Sürecinde KVKK ve Gizli Veri Yönetimi

Arabuluculuk sürecinde taraflara ait kişisel veriler (kimlik, iletişim, mali bilgi, sağlık verileri), arabulucu tarafından 6698 sayılı KVKK çerçevesinde işlenir. Veri minimizasyonu ilkesi esastır; ihtiyaç duyulmayan belgelerin büroya sunulmaması taraf hakkını korur.

Gizlilik Yükümlülüğü ve Üçüncü Kişilere Karşı Etki

Arabulucu, 6325 sayılı K. m.4 ve TBB meslek etiği kapsamında gizlilik yükümlülüğü altındadır. Sürecin içeriği hakkında üçüncü kişilerle (eşlerden birinin aile üyesi, iş ortakları, muhasebeci vb.) paylaşım yapılması, açık taraf rızası olmaksızın hukuka aykırıdır. İhlal halinde tazminat ve disiplin sorumluluğu doğar.

Saklama Süresi ve İmha

Arabulucu bürosunda saklanacak dosyanın süresi, mevzuatta belirlenmiştir; süresi dolan dosyalar KVKK çerçevesinde imha edilir veya anonimleştirilir. Avukat, müvekkilinin belgelerini iade aldığında da kendi ofisinde saklama sürelerini iç yönetmeliğine uygun planlamalıdır.

Kripto Varlık ve Dijital Varlık Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk

Kripto varlık platformlarından kaynaklanan tüketici ve ticari uyuşmazlıklar son yıllarda hızla çoğalmıştır. Platform hesabının dondurulması, para çekme gecikmesi, işlem kaybı, ağ hatası sonucu işlem kaybolması, referans bonusu ödenmemesi gibi örüntüler arabuluculuk masasında müzakere edilebilir.

Merkeziyetsiz İşlemler ve Sorumluluk Tespiti

Cüzdan bazlı merkeziyetsiz uyuşmazlıklar (DeFi protokol hatası, akıllı sözleşme açığı) sözleşmesiz işlemler olduğundan klasik sözleşme hukukundan öte; haksız fiil, sebepsiz zenginleşme ve KVKK ihlali çerçevesinde incelenir. Karşı tarafın tespiti en kritik zorluktur; blok zincir analiz raporu, IP kayıtları ve iletişim kayıtları ile muhataba ulaşmadan arabuluculuk başlamaz. Merkezi borsa uyuşmazlıklarında ise kullanıcı sözleşmesi, fıkıra referansları ve KVKK metni süreç öncesi incelenir.

MASAK Blokaj İhtilafları

Banka hesabına veya kripto platform bakiyesine uygulanan MASAK blokajları idari niteliktedir; bu tür kararlara karşı idari yargı yolu açıktır. Arabuluculuğa konu edilmez; ancak bankacılık ürününe yansıyan sözleşmesel uyuşmazlıklar tüketici sıfatıyla yürütülebilir.

Telif ve Fikri Mülkiyet Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamındaki uyuşmazlıklarda arabuluculuk, özellikle lisans, tazminat ve gecikme bedelleri gibi parasal taleplerde işletilebilir. WIPO nezdindeki uluslararası arabuluculuk modeli de lisans ihtilaflarında kullanılan bir referanstır.

Marka Hakkı İhlali ve Arabuluculuk

İzinsiz marka kullanımından kaynaklanan tazminat talepleri tüketici sıfatına dayanmıyorsa ticari uyuşmazlık niteliğinde değerlendirilir ve TTK m.5/A kapsamında dava şartı arabuluculuğa tabi olur. Bu sayede taraflar; lisans bedelinin geriye yürür biçimde ödenmesi veya gelecek dönem kullanım şartları konusunda anlaşabilirler.

Patent ve Faydalı Model Lisansı

Patent lisans ücretlerinin hesaplanması, anlaşmazlık halinde teknik ekspertizi gerektirir. Arabuluculuk masasında bağımsız patent değerleme raporu kullanımı, müzakerenin hızını artırır. Kurumsal arabuluculukta WIPO ve ICC kural setleri sıkça atıflanır.

Önleyici Arabuluculuk ve Çatışma Erken Uyarı Sistemleri

Çatışma henüz dava eşiğine ulaşmadan uyuşmazlığı çözmek, hem maliyet hem ilişki sürekliliği bakımından daha kazançlıdır. Önleyici arabuluculuk; dönemsel görüşmeler, 360 derece geri bildirim toplantıları ve nötr üçüncü kişi eşliğinde yapılan müzakerelerle işler. Sözleşme ilişkisinin sağlıklı seyri için her altı ayda bir formal toplantı yapılması, tarafların beklenti-kabul dengesini korur.

Erken Uyarı Sinyalleri

Taraflar arasında iletişim sıklığının azalması, ödeme vadelerinde kayma, müşteri şikayetlerinde artış, çalışan döngüsünde bozulma gibi göstergeler, çatışmanın ilerde dava aşamasına ulaşabileceğine işaret eder. Bu sinyaller tespit edildiğinde avukat ile birlikte yürütülen ön müzakere, olası uyuşmazlığın tohumunu daha oluşma aşamasındayken yönetir.

Sözleşme Tasarımında Çatışma Önleme

Sözleşme hazırlık aşamasında; ifa güçlükleri için özel hükümler, ödeme takvimi esnek klozları, yıllık denetim toplantısı kaydı, feragat-ibraname uygulama örnekleri ve performans ölçüm kriterleri dahil edildiğinde, uyuşmazlık ihtimali tabana iner. Bu yaklaşım, modern sözleşme hukukunda “relational contracting” felsefesiyle örtüşür.

İnşaat ve Gayrimenkul Özelinde Arabuluculuk

İnşaat sektörü; FIDIC sözleşmeleri, eser sözleşmeleri, kat karşılığı inşaat sözleşmeleri ve kamu ihalelerinden doğan uyuşmazlıklar nedeniyle arabuluculuğa yoğun başvuru yaşar. Tarafların teknik bilgi asimetrisi, bağımsız eksperin müzakerede rolünü artırır.

Kat Karşılığı İnşaat Uyuşmazlıkları

Arsa sahibi ile yüklenici arasında daire teslim takvimi, eksik-kusurlu imalat, yapı kullanma izni, ruhsat gecikmesi gibi uyuşmazlıklar arabuluculukta sıkça görüşülür. Tarafların ortak bağımsız eksper atayarak kusur oranı ve tamamlanma süresi üzerinde mutabık kalması, davayı büyük ölçüde önler.

Kamu İhalesi ve Hakediş İhtilafları

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu çerçevesinde; hakediş alacakları, teminat irat kaydı, süre uzatımı talepleri sıkça konu edilir. Ancak bu dosyaların önemli bir kısmı idari yargıda görülür; arabuluculuk yalnızca özel hukuk alanındaki boyutlarda uygulanır.

Uzlaştırmada Pratik Süreç ve Mağdur-Şüpheli Dengesi

CMK m.253 kapsamında uzlaştırmacı; dosya kendisine tevdi edildiğinde tarafları 30 gün içinde uzlaşmaya davet eder, gerekirse süre 20 gün daha uzatılır. Uzlaşma sağlandığında uzlaşma raporu düzenlenir; yükümlülük derhal veya takside bağlanmış biçimde yerine getirildiğinde kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.

Tarafların Haklarının Korunması

Şüpheli, uzlaşma teklifini reddedebilir; bu durumda dosya normal soruşturma seyrinde devam eder. Mağdur da uzlaşmayı kabul etmek zorunda değildir. Her iki tarafın avukat desteği alması, irade beyanının bilinçli ve aydınlatılmış biçimde verildiğini güvenceye alır.

Uzlaşma Bedeli ve Para Dışı Edimler

Uzlaşma yalnızca para ödeme biçiminde olmayabilir; özür, iade, tamir, bağış, kamuya yararlı hizmet sayılı edimler de mümkündür. Mağdurun bu çeşitliliği bilmesi, tercihini daha anlamlı kullanmasını sağlar.

Tüketici Dosyalarında Kişi Devri ve Şirket Devri Halinde Süreç

Tüketici uyuşmazlığı sürecinde şirketin devredilmesi, bölünmesi veya birleşmesi halinde hak ve yükümlülükler halefe geçer. Arabuluculukta muhatap, halef sıfatıyla yeni şirket olur; ancak başvuru sırasında doğru muhatabın tespiti gereklidir. Ticaret sicil gazetesi ve marka tescil kayıtları, muhatap tespitinde ilk bakılması gereken kayıtlardır.

İnternet Platformu Aracılığıyla Satışta Sorumluluk

TKHK m.48/A uyarınca aracı hizmet sağlayıcının sorumluluğu belirli kriterlerle sınırlandırılmıştır. Arabuluculuk başvurusunda hem satıcıya hem platforma muhatap olunması, ilerleyen aşamada davanın şartı eksikliği problemini önler.

Yurt Dışı Satıcılardan Alım

Uluslararası e-ticaret platformundan yapılan alımlarda, satıcı yurt dışında yerleşikse arabuluculuk bir dava şartı olarak işletilmeyebilir; bu durumda mahkeme doğrudan dava açılmasına izin verebilir. Yabancılık unsuru, tebligat ve yetkili yargı yeri ayrıntıları başvuru öncesi incelenir.

Proje Finansmanı ve Sendikasyon Kredilerinde Arabuluculuk

Büyük altyapı, yenilenebilir enerji ve gayrimenkul geliştirme projelerinde sendikasyon kredisi, mezzanine finansman ve proje bazlı teminat yapıları ihtilaf yoğunluğu yaratır. Bu dosyalarda arabuluculuk, farklı taraflar (sponsor, kredi veren, garantör, sigortacı) arasında iletişimi kurumsallaştırır ve süreyi yönetir.

Paralel Yürüyen Davalarda Koordinasyon

Proje finansmanı uyuşmazlıklarında birden fazla davanın farklı mahkemelerde yürüdüğü görülür; arabuluculuk ortak bir “masa” sunduğundan tarafların tek çatı altında anlaşmaya varması kolaylaşır. Toplu çözüm protokolleri sürecin sonunda sentezlenir.

Finansal Danışmanın Rolü

Bu dosyalarda hukuk ekibi, bağımsız finansal danışmanla birlikte çalışır; model, borç servis kapasitesi ve refinansman seçenekleri üzerinden müzakere yürütülür. Avukatın finans terminolojisine hakim olması süreç kalitesini belirler.

İş Hukukunda Özel Başlıklar: İşyeri Devri ve Sendika Uyuşmazlıkları

4857 sayılı İş K. m.6 çerçevesinde işyerinin bir başkasına devredilmesi, işçinin haklarını etkilemez; yeni işveren işçinin birikmiş haklarından müteselsil sorumludur. Arabuluculukta her iki işverenin de muhatap gösterilmesi önemlidir.

Toplu İş Sözleşmesinden Doğan Uyuşmazlıklar

Toplu iş sözleşmeleri bakımından 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu özel çözüm yolları öngörür (yorum davası, eda davası, grev-lokavt sonrası tazminat). Bireysel işçinin toplu sözleşmeden doğan talepleri, genel arabuluculuk kurallarına göre yürütülebilir; ancak toplu menfaat uyuşmazlıkları özel yol izler.

Mobbing İddiaları ve Delil Toplama

İşyerinde psikolojik taciz iddialarında delil; e-postalar, mesajlaşma kayıtları, tanık beyanları ve sağlık raporları üzerinden inşa edilir. Arabuluculukta işverenin “sessiz anlaşma” şartı dayatmaması için avukat titizliği gereklidir. Bu dosyalarda maddi tazminat yanında çalışma koşullarının düzeltilmesine dair taahhütler de protokol metnine yazılabilir.

Arabulucunun Etik Sorumlulukları ve Denetim Mekanizması

Arabulucu; tarafsızlık, bağımsızlık, aydınlatma yükümlülüğü ve sorumlu müzakere ilkelerine tabidir. TBB Arabuluculuk Etik Kuralları ve Arabuluculuk Daire Başkanlığı’nın ikincil düzenlemeleri süreç standartlarını belirler.

Çıkar Çatışması

Arabulucu, geçmişte taraflardan biriyle hukuki danışmanlık ilişkisi kurmuşsa veya dosya ile maddi-manevi bir menfaat ilişkisi varsa dosyayı kabul etmemelidir. Böyle bir durum tespit edilirse süreç durdurulur ve yeni arabulucu görevlendirilir.

Disiplin Sorumluluğu

Gizlilik ihlali, tarafsızlık ihlali, tarafları etki altına alma, aydınlatma yetersizliği gibi durumlarda arabulucu hakkında ADB bünyesinde idari yaptırım, ayrıca tazminat sorumluluğu gündeme gelir. Sorumluluk, sürecin sağlığı bakımından caydırıcı bir güvence sunar.

Müzakere Stratejisi ve Taraf Hazırlığı

Arabuluculuğa girmeden önce avukat ile birlikte bir strateji oturumu yapılması, süreç kalitesini belirleyen kritik aşamadır. Bu oturumda BATNA (arabuluculuk dışında müzakere edilmiş olası en elverişli alternatif) ve ZOPA (taraflar arasındaki olası anlaşma aralığı) analitik biçimde ortaya konur.

BATNA Hesaplaması

BATNA, “arabuluculuk başarısız olursa ne yapacağım” sorusunun cevabıdır. Mahkeme yolu, kaç ay süreceği, tahmini sonuç, temerrüt faiz oranı, yargılama gideri ve avukatlık ücreti kalemleri hesaplanır. Net BATNA değeri, masada kabul edilebilir asgari rakamı belirler.

ZOPA ve Teklif Yönetimi

ZOPA, tarafların kabul edebileceği asgari-azami rakamların kesişim alanıdır. Bu alana girmeyen tekliflerin kabul edilme olasılığı yoktur. Açılış teklifi genellikle iddia edilen rakamın bir miktar üzerindedir; karşı tarafın reaksiyonuna göre kademeli geri çekilme planı hazırlanır. Duygusal pazarlık yerine veri odaklı pazarlık, sonuç üretir.

Kararsız Taraflar ve Karar Alma Dinamiği

Kurumsal tarafta karar vericinin masada olması kritik önem taşır; “merkeze sormalıyım” düzeyinde kalan müzakereler sonuçsuz kalır. Aile dosyalarında ise tarafların bazen üçüncü bir aile büyüğünün fikrine ihtiyaç duyması yaşanabilir; bu durum baştan öngörülüp oturum takviminde bırakılan ara sürelerle yönetilir.

Gizlilik Rejimi ve Sonraki Yargılamada Kullanılamaz Beyanlar

Arabuluculuk oturumlarında taraflarca açıklanan bilgi ve belgeler, arabulucu tarafından yapılan notlar ve müzakere sırasında teklif edilen rakamlar 6325 sayılı K. m.4 gereğince sonraki bir yargılamada delil olarak kullanılamaz. Bu kural, sürecin samimiyetini korumak ve tarafların gerçek pozisyonlarını açıklamalarına imkan vermek içindir.

İstisna Oluşturan Durumlar

Tarafların açık muvafakatiyle ve sınırlı amaçla paylaşım mümkündür. Ayrıca bir suçun işlenmesine ya da işlenmek üzere olduğuna dair ciddi şüphe, mağdurun korunması gerektiği hallerde gizlilik kısmen kalkabilir. Bu istisnaların somut çerçevesi her dosyada farklı değerlendirilir.

Avukatın Tanık Sıfatıyla Dinlenememesi

Arabuluculuk sürecinde taraf vekilliği yapmış avukat, daha sonra uyuşmazlık mahkemeye taşınırsa süreçte öğrendiği bilgiler için tanık sıfatıyla dinlenemez. Avukatlık Kanunu m.36 kapsamındaki sır saklama yükümlülüğüyle 6325 sayılı K. gizlilik hükümleri örtüşür.

Arabuluculuğa Gitmeden Önce Hazırlanacak Belge Listesi

Her dosya tipi için farklı belgeler önem taşır. Aşağıdaki liste; genel bir çerçeve sunar ve avukat tarafından dosyaya özgü biçimde revize edilmesi beklenir.

İş Uyuşmazlığı Dosyası İçin Belgeler

• İş sözleşmesi (ıslak imzalı nüsha)
• SGK hizmet dökümü, ücret bildirgeleri, prim tahakkuk cetvelleri
• Ücret bordroları (fesih tarihine kadar 12 ay)
• Giriş-çıkış kart kayıtları, mesai çizelgeleri
• Fesih bildirimi, ibraname (varsa) ve uyarı tutanakları
• İşçi lehine ek ödemeler (yemek, yol, prim, ikramiye) dökümleri
• Personel özlük dosyası kopyası

Ticari Uyuşmazlık Dosyası İçin Belgeler

• Çerçeve sözleşme ve tüm ekleri, cari hesap ekstresi
• Fatura, irsaliye, teslimat tutanakları
• Çek-senet fotokopileri, bankaya ibraz kayıtları
• Teminat mektupları, banka teyit yazıları
• Ekspertiz/kontrol raporları (varsa)
• E-posta yazışmaları ve KEP bildirimleri
• Şirket imza sirküleri ve ticaret sicil gazetesi

Tüketici Uyuşmazlığı Dosyası İçin Belgeler

• Fatura, ödeme dekontu, kredi sözleşmesi (varsa)
• Ürün fotoğrafları, servis fişleri, üretici belgesi
• Satıcı ile yazışmalar, iade talep formları
• Mesafeli satış sözleşmesi ön bilgilendirme formu
• Kargo-teslimat belgeleri
• Teknik görüş yazısı veya tüketici hakem heyeti başvuru cevabı (varsa)

Kira Uyuşmazlığı Dosyası İçin Belgeler

• Kira sözleşmesi ve ekleri, geçmiş zamlar kaydı
• Tapu kaydı, mülkiyet belgesi
• Kiracı-kiraya veren arasındaki tüm yazışmalar
• Ödeme dekontları, banka hesap hareketleri
• Komşu şahitlikleri (varsa komşuluk ihtilafı)
• Emlak piyasa değerleme raporları ve TÜFE verileri

Arabuluculuk Vekaletnamesinin Yazılması

Arabuluculuk süreçlerinde avukatın sulh ve ibra, anlaşma belgesi imzalama, icra edilebilirlik şerhi talep etme gibi özel yetkilere sahip olması gerekir. Genel vekaletnamede “sulh-ibra-arabuluculuk” yetkisinin ayrıca yazılı olması büyük önem taşır. Aksi halde sürecin sonunda anlaşma belgesine avukat imzası geçerlilik bakımından sorgulanabilir.

Tüzel Kişi Tarafında Vekalet

Şirket tarafında vekaletnameye yetkili temsilciler imza atmalıdır. İmza sirküleri ve ticaret sicil gazetesi ile yetki tespiti yapılır. Birden fazla yönetim kurulu üyesinin birlikte imzası gerekiyorsa bu durum vekaletnamede açıkça belirtilir.

Yurt Dışındaki Vekaletname

Yurt dışında düzenlenen vekaletnamelerde apostil veya konsolosluk onayı aranır. Noter onaylı Türkçe tercümesi ile yetkinin açıkça gösterilmesi gereklidir. Bu hazırlık süresi öngörülmediğinde ilk toplantı zamansal riske girer.

Arabulucunun Uygulama Ustalığı ve Başarı Göstergeleri

Mesleki tecrübe kadar pratik müzakere becerisi, arabulucunun sürece katma değerini belirler. İyi bir arabulucu; tarafların iletişimini dönüştürür, çatışmayı pozisyondan menfaate kaydırır, ortak çıkarı açığa çıkarır ve rakamsal-hukuki ayrıntıyı masaya doğru aralıklarla taşır.

Başarı Metrikleri

Arabulucunun “kaç dosyayı anlaşmayla kapattığı” bir gösterge olsa da tek başına yeterli değildir. Anlaşma kalitesi, tarafların sonraki ilişkisi, anlaşmanın fiilen uygulanması ve icra takibine gerek kalıp kalmadığı da önem taşır. Alyar Hukuk ofisi süreç sonrası kısa anket uygulamasıyla anlaşma kalitesini izler.

Sertifika ve Sürekli Eğitim

Arabulucuların her beş yılda bir sürekli eğitim yükümlülüğü yerine getirmesi gerekir. Ayrıca alan sicillerine kayıt için ek eğitim programları vardır. Bu eğitimlerin çeşitliliği, arabulucunun farklı uyuşmazlık tiplerine hazırlık düzeyini belirler.

Sağlık Uyuşmazlıklarında Özel Müzakere Yaklaşımı

Sağlık dosyalarında duygusal yoğunluk, teknik bilgi asimetrisi ve çoğu zaman birden çok tarafın varlığı (hekim, hastane, sigorta, eczacı) müzakere karmaşıklığı yaratır. Arabuluculuk bu karmaşıklığı “yapılandırılmış iletişim” ile yönetir.

Ekspertiz Raporu Pazarlığı

Tarafların ekspertiz raporu üzerinden anlaşması, müzakereyi somut zemine oturtur. Bağımsız teknik hekim görüşünün alınması (örneğin bir üniversite hastanesi akademisyeninin dosya değerlendirmesi), tarafların birbirine duyduğu güvensizliği azaltır.

Manevi Tazminat Kalemi

Manevi tazminat, tarafların acı ve ıstırabının karşılığı olarak belirlenir. Arabuluculukta bu kalem, özür-taahhüt-rehabilitasyon hizmeti gibi ek edimlerle de zenginleştirilebilir. Salt para odaklı anlaşmalar bazen mağdur için tatmin edici olmayabilir; o nedenle “özür mektubu” gibi sembolik ama anlamlı edimler masaya getirilmelidir.

Uygulamada Anlaşma Oranları ve Tüketici Verileri

ADB verilerine göre dava şartı arabuluculukta iş uyuşmazlıklarında anlaşma oranı yüksek; ticari ve tüketici dosyalarında ise geleneksel olarak daha dalgalı bir seyir izlemiştir. 2023 sonrası kira arabuluculuğu için de benzer bir öğrenme eğrisi gözlenmektedir. Oran göstergeleri dinamiktir; her yıl güncel raporlar adb.adalet.gov.tr üzerinden yayımlanmaktadır.

Oranları Etkileyen Faktörler

Taraf sayısı, müzakere saati sınırlaması, delil yoğunluğu, duygusal gerginlik ve arabulucunun müdahalesi; anlaşma oranını belirleyen ana faktörlerdir. Kurumsal tarafta karar vericinin süreci baştan içselleştirmesi, anlaşma olasılığını önemli ölçüde yükseltir.

Anlaşma Sağlanan Dosyalarda İcra Trafiği

Anlaşma belgesine uyma oranı yüksektir; küçük bir yüzdelik dilim icraya taşınır. İcra takibi başlatıldığında ilam niteliği nedeniyle itiraz sınırlı kalır. Borçlunun menkul-gayrimenkul haciz süreçleri genel icra kurallarına göre işler.

Kurumsal Arabuluculuk Merkezleri ve İstanbul Seçenekleri

Türkiye’de ISTAC (İstanbul Tahkim Merkezi), İTO Arabuluculuk Merkezi, Sigorta Tahkim Komisyonu nezdinde alanına özgü arabuluculuk uygulamaları mevcuttur. Kurumsal arabuluculuk, sözleşmeye bağlı kuralları, önceden belirlenmiş ücret tarifesini ve sekretarya desteğini kapsar.

İTO Arabuluculuk Merkezi

İstanbul Ticaret Odası bünyesinde ticari uyuşmazlıklar için kurumsal arabuluculuk hizmeti sunulmaktadır. Başvuru, İTO üye/üye olmayan ayrımı yapmaksızın kabul edilir. Oturumlar, İTO hizmet binasında veya çevrimiçi ortamda yürütülebilir.

ISTAC Arabuluculuk Kuralları

ISTAC Arabuluculuk Kuralları 2019 ve sonrası güncellemeler, kurumsal anlamda Türkiye’nin uluslararası arabuluculuk paradigmasına uyumunu sağlar. Sözleşmede bu kurallara atıf yapılması, sürecin öngörülebilirliğini artırır.

Arabuluculuk Mesleğine Giriş ve Kariyer Perspektifi

Arabuluculuk eğitimi; teorik ders, pratik rol yapma seansları ve sınavdan oluşur. Başarılı katılımcılar sicile kaydolur. Alan sicili eğitimleri, sürecin belirli türünde (iş, ticari, tüketici, aile) gelişimi güçlendirir. Avukatlık yapmakta olan hukukçular için arabuluculuk, profesyonel bir diversiteyi ve dosya portföyünde farklı akış tiplerini eklemeyi sağlar.

Avukatlık ile Birlikte Arabuluculuk

Bir hukukçu aynı dosyada hem avukat hem arabulucu olamaz; çıkar çatışması doğurur. Ancak uzun vadede hem sicilde yer alan arabulucu olmak hem de farklı dosyalarda avukat olarak temsil yetkisi kullanmak mümkündür. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi ile Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi ayrı ayrı takip edilmelidir.

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi Pratiğinde Arabuluculuk

Yargıtay, arabuluculuk anlaşma belgesinin hukuki nitelik ve kapsamına dair çeşitli kararlarla uygulamaya yön vermiştir. Kararların tamamına erişim için mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat veri tabanı kullanılmaktadır. Genel eğilim; kısmi anlaşma, özel usulü bulunan uyuşmazlıklarda dava şartı uygulaması, işe iade dosyalarında süre takibi gibi başlıklarda şekillenir.

Dava Şartı Yokluğu Yorumları

Yargıtay, dava şartı arabuluculuğa tabi uyuşmazlıkta başvurunun yapılmadan dava açılmasını dava şartı yokluğu olarak değerlendirmekte ve usulden ret yönünde içtihat oluşturmaktadır. İçtihat birliği, mahkemelerin sürecin başında aynı çerçevede hareket etmesini sağlar.

İbraname Yorumu

Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımı; bordrolarla bağdaşmayan, miktar belirtmeyen global ibranameleri geçersiz saymaktadır. Arabuluculuk anlaşma belgesine eşlik eden ibranamelerin kalem kalem dökümlü olarak yazılması bu içtihada uyum bakımından gereklidir.

Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuruları

Anayasa Mahkemesi, arabuluculuk süreci içinde hak arama özgürlüğünün kısıtlanmasına dair bireysel başvuruları (AY m.36) değerlendirmekte; sürecin genel olarak hak arama özgürlüğünü ihlal etmediğini kabul etmektedir. Öte yandan ihtiyari olmayan süreçte tarafların belge ve bilgiye erişim hakkının korunması ve sürenin makul tutulması gibi ayrıntılarda denetim sürdürülmektedir.

Arabulucu Sicili, Başvuru ve Sicilden Çıkarılma Halleri

Arabuluculuk Daire Başkanlığı tarafından tutulan sicile kayıt şartları 6325 sayılı K. m.19-20’de düzenlenir. Mesleki disiplin ihlali, gizlilik ihlali, tarafsızlık kurallarına aykırı davranış, eğitim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi gibi durumlarda geçici veya sürekli sicilden çıkarılma yaptırımları uygulanabilir. Bu denetim, sürecin güvenirliğini korur.

Sicilde Görünürlük

Sicil kayıtları kamuya açıktır; arabulucu seçimi yapacak taraflar, sicildeki alan kaydı, tecrübe yılı ve kuruma kayıt bilgisi gibi verilere ulaşabilir. Bu şeffaflık, taraf güvenini besler.

Disiplin İhtarı

Hafif ihlallerde önce yazılı uyarı, tekrarında para cezası ve ağır ihlallerde sicilden çıkarılma gibi kademeli yaptırımlar uygulanır. Disiplin kurulu kararlarına karşı idari yargıda iptal yolu açıktır.