Anayasa Mahkemesi (AYM) bireysel başvuru, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi öncesi son iç hukuk yolu olarak temel hak ihlallerinin incelendiği önemli bir mekanizmadır. Yaşam hakkı, adil yargılanma, ifade özgürlüğü, mülkiyet, kişi hürriyeti gibi anayasal hakların ihlali iddialarında AYM emsal kararları belirleyicidir.
Bireysel Başvuru Şartları
İç hukuk yollarının tüketilmiş olması (kural olarak Yargıtay/Danıştay kararından sonra).
30 günlük süre içinde başvuru yapılması.
Kamu gücü işleminden kaynaklı hak ihlali bulunması.
Yaşam Hakkı İhlalleri
Devletin pozitif yükümlülükleri.
Ceza soruşturmasında etkili soruşturma standartları.
Cezaevinde ölüm vakalarında inceleme.
Adil Yargılanma Hakkı
Makul sürede yargılanma.
Silahların eşitliği ilkesi.
Gerekçeli karar hakkı.
Tanık dinleme hakkı.
İfade ve Basın Özgürlüğü
Demokratik toplumda ifade özgürlüğünün yeri.
Politikacı ve gazeteciler için geniş hoşgörü sınırı.
Sosyal medya paylaşımları ve sınırları.
Mülkiyet ve Özel Hayatın Gizliliği
Kamulaştırmasız el atma davalarında mülkiyet ihlali.
Kişisel verilerin korunması.
Konut dokunulmazlığı.
İlgili Yargı Kararları
- AYM, B.No: 2014/12605, 23.01.2018 — ifade özgürlüğü ihlali. Resmi kaynak
- AYM, B.No: 2017/15822, 12.11.2020 — adil yargılanma makul süre. Resmi kaynak
İlgili Mevzuat
- Anayasa m.148/3 — Bireysel başvuru
- 6216 sayılı AYM Kuruluş Kanunu m.45-51
- İçtüzük m.59-84 — Bireysel başvuru usulü
Sıkça Sorulan Sorular
AYM’ye doğrudan başvuru yapılabilir mi?
Hayır, kural olarak iç hukuk yolları (mahkeme kararları) tüketilmeden bireysel başvuru yapılamaz.
AYM ihlal kararından sonra ne olur?
Yargılamanın yenilenmesi veya tazminat ödenmesi mümkündür; AYM kararı kesindir ve bağlayıcıdır.