Lityum, kobalt, nikel ve grafit gibi kritik hammaddelerin tedariki, elektrikli araç ve enerji depolama sektörünün geleceğini belirleyen stratejik bir alandır. AB Pil Tüzüğü ve OECD Çatışma Bölgeleri Rehber İlkeleri tedarik zinciri due diligence yükümlülüklerini şekillendirmektedir.
AB Pil Tüzüğü
AB Pil Tüzüğü, batarya üreticilerine ve pazara sürenlere kapsamlı sürdürülebilirlik ve due diligence yükümlülükleri getirmektedir. Karbon ayak izi beyanı, geri dönüştürülmüş içerik oranı ve dijital pil pasaportu temel uyum gereksinimleridir.
Due Diligence Yükümlülüğü
Tedarik zincirindeki insan hakları ve çevre risklerinin tespit edilmesi, önlenmesi ve azaltılması zorunludur. OECD Rehber İlkeleri çerçevesinde altı aşamalı bir due diligence süreci uygulanır. Çatışma bölgesi kaynaklı hammaddeler için özel risk değerlendirmesi yapılır.
Türkiye’deki Mevzuat
Türkiye’de batarya tedarik zinciri için özel bir kanun bulunmamakla birlikte 2872 sayılı Çevre Kanunu, Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği ve genel ticaret mevzuatı çerçevesinde değerlendirme yapılır. AB ile uyum çalışmaları sürdürülmektedir.
Kritik Hammaddelerin İthalatı
Lityum, kobalt ve nikel gibi kritik hammaddelerin ithalatında gümrük, çevre ve sektörel düzenlemelere uyum gereklidir. Stratejik hammaddelerin tedarikinde menşe denetimi ve sertifikasyon zorunlu hale gelmektedir.
Sözleşmesel Düzenlemeler
Tedarik sözleşmelerinde sürdürülebilirlik garantileri, due diligence yapma yetkisi, denetim hakları ve sözleşmenin feshi koşulları ayrıntılı düzenlenmelidir. Tedarikçinin uyumsuzluğu halinde sözleşmeden cayma hakkı tanınmalıdır.
Geri Dönüşüm Yükümlülüğü
Batarya üreticileri ve pazara sürenler ürünün ömrü sonunda geri toplama ve geri dönüşüm yükümlülüğü altındadır. Üretici sorumluluğu çerçevesinde belirlenen geri dönüşüm oranlarının sağlanması gerekmektedir.
Yargısal Yaklaşım
Tedarik zinciri sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda Yargıtay sözleşmesel yorumda dürüstlük kuralını ön planda tutmaktadır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 15.12.2025 tarih ve 2025/7536 K. sayılı kararı ticari sözleşmelerin yorumlanmasında önemli ilkeler içermektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Türk batarya üreticileri AB Pil Tüzüğü’ne tabi midir?
AB pazarına ürün ihraç eden üreticiler tüzük kapsamına girmektedir.
Tedarikçim çatışma bölgesinden hammadde sağlıyor olabilir mi?
Evet, due diligence süreciyle bu risk değerlendirilmeli ve gerektiğinde tedarikçi değişikliği yapılmalıdır.
Dijital pil pasaportu ne zaman zorunlu olacak?
AB tüzüğüyle belirlenen kademeli takvim çerçevesinde uygulanacaktır.
Sonuç
Batarya tedarik zinciri hukuku karmaşık ve hızla gelişen bir alandır. Üreticilerin proaktif uyum stratejileri geliştirmesi sürdürülebilir büyümenin anahtarıdır.