Türkiye’nin enerji geçişi sürecinde nükleer enerjinin önemi giderek artmaktadır. Akkuyu Nükleer Güç Santrali ve diğer planlanan projeler kapsamında düzenleyici çerçeve ve uluslararası anlaşmalar kritik rol oynamaktadır.

Yasal Çerçeve

Nükleer enerji faaliyetleri 5710 sayılı Nükleer Güç Santrallerinin Kurulması ve İşletilmesi ile Enerji Satışına İlişkin Kanun ve Nükleer Düzenleme Kanunu çerçevesinde düzenlenmektedir. Nükleer Düzenleme Kurumu (NDK) bağımsız düzenleyici otorite olarak güvenlik denetimi yetkisini taşır.

Akkuyu Projesi

Türkiye-Rusya hükümetlerarası anlaşması çerçevesinde inşa edilen Akkuyu NGS, BOO (Yap-Sahip Ol-İşlet) modeli ile yürütülmektedir. Proje şirketi Akkuyu Nükleer A.Ş. yatırımcı, işletici ve sahip statüsündedir. Üretilen elektrik için garantili alım fiyatı belirlenmiştir.

Lisans Süreci

Nükleer santral inşası için yer lisansı, inşaat lisansı ve işletme lisansı olmak üzere üç temel lisans alınmaktadır. Her lisans aşaması NDK tarafından kapsamlı güvenlik değerlendirmesi sonrasında verilmektedir. Lisans koşullarına aykırılık ağır yaptırım gerektirir.

Nükleer Sorumluluk

Türkiye, Paris Sözleşmesi ve Brüksel Tamamlayıcı Sözleşmesi’nin tarafı olup nükleer kazalardan doğan üçüncü kişi sorumluluğunda objektif sorumluluk ilkesini benimsemiştir. İşletici sorumluluğu özel mali güvence ile teminat altına alınmıştır.

Atık Yönetimi

Nükleer atıkların yönetimi NDK ve Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK) koordinasyonunda yürütülmektedir. Atık geçici depolama, taşıma ve nihai bertaraf süreçleri sıkı güvenlik standartlarına tabidir. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) standartları uygulanmaktadır.

Çevresel Etki Değerlendirmesi

Nükleer santral projeleri ÇED Yönetmeliği çerçevesinde kapsamlı değerlendirmeye tabidir. ÇED süreci halkın katılımı toplantıları, çevresel izleme planı ve sosyal etki analizini içerir. ÇED olumlu kararı çevre izinlerinin alınması için ön koşuldur.

Yargısal Yaklaşım

Nükleer projelere ilişkin idari işlemler sıklıkla yargı denetimine konu olmaktadır. İdari yargıda kamu yararı, çevrenin korunması ve mülkiyet hakkı dengelenir. Danıştay İDDK 26.11.2025 tarih ve 2025/2915 K. sayılı kararı idari işlemlerin yargısal denetimi konusunda önemli ilkeler içermektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Nükleer santral kim tarafından işletilir?

Akkuyu için Akkuyu Nükleer A.Ş. işletici konumdadır; gelecekteki projeler için farklı modeller değerlendirilebilir.

Nükleer kazadan doğan zararlar nasıl tazmin edilir?

Uluslararası sözleşmeler çerçevesinde işleticinin objektif sorumluluğu vardır ve mali teminat sistemleriyle güvence altına alınmıştır.

Halk nükleer projeler hakkında nasıl bilgi alabilir?

NDK ve proje şirketinin web sitelerinde kamuoyu bilgilendirmesi yapılmakta, ÇED süreçlerinde halk katılımı sağlanmaktadır.

Sonuç

Nükleer enerji yüksek teknoloji ve yoğun düzenleme gerektiren bir alandır. Yatırımcı, işletici ve düzenleyici otoritelerin koordineli çalışması güvenli işletmenin temelidir.