Çekişmeli Boşanma Davası: Süreç ve Kusur

Kısa cevap: Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir (TMK m.166/1). Eşler boşanmada veya sonuçlarında anlaşamıyorsa dava çekişmeli yürür; hâkim olguları, kusuru ve delilleri inceler, süre dosyaya göre değişir.

Son güncelleme: 11 Kasım 2026

Çekişmeli boşanma nedir?

Çekişmeli boşanma, eşlerin boşanmanın kendisinde ya da velayet, nafaka, tazminat gibi sonuçlarında anlaşamadığı boşanma davasının uygulamadaki adıdır. Kanun bu adla ayrı bir dava türü düzenlemez. Anlaşmalı boşanma için TMK m.166/3’ün aradığı şartlar (en az bir yıllık evlilik, birlikte başvuru veya davanın kabulü, hâkimin uygun bulduğu düzenleme) gerçekleşmediğinde dava, ileri sürülen boşanma sebebi üzerinden ispat ve yargılama ile yürür.

Çekişmeli davalarda sıkça dayanılan sebep, TMK m.166/1’deki genel sebep, yani evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır. Özel boşanma sebepleri ise kanunda ayrı maddelerde düzenlenir ve kendi şartlarına tabidir; özetine boşanma sebepleri sayfasından ulaşabilirsiniz.

Evlilik birliğinin temelinden sarsılması ne demek?

Evlilik birliğinin temelinden sarsılması, ortak hayatı sürdürmenin eşlerden beklenemeyecek bir noktaya gelmesidir. TMK m.166/1’in sözleriyle: “Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.”

TMK m.166/1 hangi olayların bu ölçüye ulaştığını tek tek saymaz. Uygulamada “şiddetli geçimsizlik” diye anılan durumlar da genellikle bu hükme dayanılarak dava konusu edilir. Hangi davranışın, hangi sıklıkta ve hangi ağırlıkta yaşandığı somut olayda değerlendirilir; aynı tür bir olay bir dosyada yeterli görülürken başka bir dosyada görülmeyebilir.

Kusur çekişmeli boşanmada neyi etkiler?

Kusur, çekişmeli boşanmada hem davanın sonucunu hem de boşanmanın malî sonuçlarını etkileyebilir. TMK m.166/2’ye göre davacının kusuru daha ağırsa davalının açılan davaya itiraz hakkı vardır. Bununla birlikte bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir. Yani daha ağır kusurlu eşin davası da her durumda sonuçsuz kalmaz; itirazın niteliği ve korunmaya değer yarar ayrıca incelenir.

Tazminat yönünden TMK m.174, kusuru doğrudan ölçüt yapar. Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddî tazminat isteyebilir. Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf da kusurlu olan diğer taraftan manevî tazminat olarak uygun miktarda para isteyebilir. Kusurun kimde ve hangi ağırlıkta olduğu, dosyadaki delillere göre belirlenir.

Çekişmeli boşanma davası nerede açılır, dava sürerken ne olur?

Boşanma davası, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılır (TMK m.168).

Dava açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır (TMK m.169). Hangi önlemin gerektiği dosyanın durumuna ve tarafların taleplerine göre değişir.

Çekişmeli boşanmada deliller nasıl değerlendirilir?

Boşanma sebebi ispatlanırsa hâkim boşanmaya veya ayrılığa karar verir (TMK m.170/1). Boşanma yargılaması Hukuk Muhakemeleri Kanununa tabidir, ancak TMK m.184 bazı ayrık kurallar koyar: hâkim, davanın dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz; tarafların bu konudaki ikrarları hâkimi bağlamaz (TMK m.166/3’teki anlaşmalı boşanma hâlinde bu hüküm uygulanmaz); hâkim kanıtları serbestçe takdir eder. Taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına da karar verilebilir.

Bu nedenle karşı tarafın bir olayı kabul etmesi tek başına yeterli sayılmayabilir. Tanık, yazışma, belge ve kayıtların olayla ilgisi ve nasıl elde edildiği baştan düşünülmelidir. Delil türleri ve hukuka uygunluk konusu boşanma davasında deliller sayfasında ayrıca ele alınır.

Çekişmeli boşanma ne kadar sürer?

Çekişmeli boşanma davasının ne kadar süreceği önceden kesin olarak söylenemez. Tanık ve delil sayısı, bilirkişi incelemesi gerekip gerekmediği, mahkemenin iş yükü ve karara karşı kanun yoluna gidilip gidilmediği süreyi belirleyen başlıca etkenlerdir. Ay veya yıl olarak verilen ortalamalar somut dosya için güvenilir bir ölçü değildir.

Boşanma davası reddedilirse ne olur?

Ret kararından sonra da kanun belirli şartlarla boşanma imkânı tanır. 7532 sayılı Kanunla değişik TMK m.166/4’e göre, boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bulunan davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.

Ayrıca dava boşanmaya ilişkin olsa bile, ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı bulunduğu takdirde hâkim boşanma yerine ayrılığa karar verebilir (TMK m.170/3).

Çekişmeli boşanma düşünen biri neler yapabilir?

Dava açmadan önce şunlar yapılabilir: evliliği sarsan olayları tarih sırasıyla not etmek, bu olayları bilen kişileri ve elde bulunan yazışma veya belgeleri ayırmak, çocuklar, barınma ve geçim için dava sürecinde hangi geçici önlemin isteneceğini düşünmek, tazminat ve diğer malî taleplerin neye dayanacağını belirlemek. Hangi sebebe dayanılacağı, kusurun nasıl ispatlanacağı ve hangi taleplerin birlikte ileri sürüleceği somut olaya göre değişir. Genel çerçeve için boşanma avukatı sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kusuru daha ağır olan eş boşanma davası açabilir mi?

Açabilir; ancak davacının kusuru daha ağırsa davalı davaya itiraz edebilir. İtiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer yarar kalmamışsa boşanmaya yine karar verilebilir (TMK m.166/2).

Dava sürerken barınma, geçim ve çocuklar için karar verilebilir mi?

Verilebilir. Boşanma davası açılınca hâkim, dava süresince gerekli olan, özellikle barınma, geçim, malların yönetimi ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır (TMK m.169).

Eşimin bir olayı kabul etmesi o olayı ispatlanmış yapar mı?

Tek başına yapmayabilir. Çekişmeli boşanmada tarafların ikrarları hâkimi bağlamaz (anlaşmalı boşanmada, TMK m.166/3 gereği, bu hüküm uygulanmaz); hâkim olgulara vicdanen kanaat getirmeli ve kanıtları serbestçe takdir eder (TMK m.184).

Boşanma davası reddedilirse yeniden boşanmak mümkün mü?

Mümkün olabilir. Ret kararının kesinleşmesinden başlayarak bir yıl geçer ve ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır; eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir (TMK m.166/4).

Çekişmeli boşanma duruşması gizli yapılabilir mi?

Yapılabilir. Hâkim, taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verebilir (TMK m.184/6).

Resmî kaynaklar

Her boşanma dosyası kendi olaylarıyla değerlendirilir; dava açmadan önce somut dosyanın incelenmesi gerekir.

Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayınız için bir avukattan görüş alınız.

Av. Bilal Alyar, İstanbul Barosu
ALYAR LAW & CONSULTANCY

0534 636 19 19 WhatsApp alyarlaw@gmail.com