Velayetin Değiştirilmesi Davası
Kısa cevap: Boşanmada verilen velayet kararı, sonradan ortaya çıkan yeni olgular gerektirirse değiştirilebilir; hâkim re’sen ya da anne veya babadan birinin istemiyle gerekli önlemleri alır (TMK m.183). Dava aile mahkemesinde görülür; hâkim çocuğun bugünkü durumunu ve önerilen yeni düzenin ona yararını birlikte değerlendirir.
Boşanma kararında velayet, çocuğun kendisine bırakıldığı anne ya da babaya aittir (TMK m.336). Aradan yıllar geçince koşullar değişebilir: velayet sahibi başka bir şehre taşınır, yeniden evlenir, çocukla diğer ebeveyn arasındaki görüşmeler aksar ya da çocuğun ihtiyaçları farklılaşır. Bu yazıda velayetin hangi hâllerde değiştirilebileceğini, davanın nerede açıldığını ve hâkimin neye baktığını kısaca anlatıyorum.
Son güncelleme: 11 Kasım 2026
Velayet hangi durumlarda değiştirilebilir?
Türk Medeni Kanunu m.183’e göre ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, re’sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır. Madde olguları “gibi” diyerek örnekler; belirleyici olan, boşanmadan sonra yeni bir durumun ortaya çıkması ve bu durumun bir önlem alınmasını gerektirmesidir. Önlem her zaman velayetin diğer ebeveyne geçmesi anlamına gelmez; somut olayda kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi gibi başka bir önlem de söz konusu olabilir.
Kanunda iki özel hâl ayrıca yazılıdır:
- Yeniden evlenme: Velayete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi velayetin kaldırılmasını gerektirmez. Ancak çocuğun menfaati gerektirdiğinde velayet sahibi değiştirilebilir (TMK m.349). Yani yeni evlilik tek başına velayetin kaldırılması için yeterli sayılmaz; çocuğun menfaatinin gerektirip gerektirmediği somut olayda değerlendirilir.
- Kişisel ilişkinin engellenmesi: Mahkeme boşanma kararında, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder (TMK m.182/2). Görüşmelerin sürekli engellendiği dosyalarda bu ihtar önem kazanır.
Dosyalarda bunların dışında velayet sahibinin çocuğun bakımını, okulunu veya sağlık takibini aksatması, ağır sağlık sorunları ya da çocuğun yaşadığı ortamın değişmesi de ileri sürülür. Bu iddiaların her biri delille ortaya konmalı ve çocuğun yararı açısından değerlendirilmelidir; tek bir olgunun sonucu kendiliğinden belirlediğini söylemek mümkün değildir.
Velayetin değiştirilmesi ile kaldırılması aynı şey değil
Ergin olmayan çocuk ana ve babasının velayeti altındadır ve yasal sebep olmadıkça velayet ana ve babadan alınamaz (TMK m.335). Evlilik devam ettiği sürece velayeti ana ve baba birlikte kullanır; boşanmada ise velayet çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir (TMK m.336). Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir; ana küçük, kısıtlı veya ölmüş ya da velayet kendisinden alınmışsa hâkim çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir (TMK m.337).
Velayetin değiştirilmesinde velayet bir ebeveynden diğerine geçer; ancak kanun çocuğa vasi atanması gibi sonuçları da öngörür (TMK m.337, 348, 349). Velayetin kaldırılması ise daha ağır bir önlemdir: çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamazsa ya da bunların yetersiz olacağı önceden anlaşılırsa, ana ve babanın velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi veya çocuğa karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması hâlinde hâkim velayetin kaldırılmasına karar verir; velayet her ikisinden kaldırılırsa çocuğa vasi atanır (TMK m.348).
Dava hangi mahkemede açılır?
Aile mahkemeleri, Türk Medeni Kanunu’nun (Üçüncü Kısım hariç) İkinci Kitabına göre aile hukukundan doğan dava ve işleri görür (4787 sayılı Kanun m.4). Velayetin değiştirilmesi de aile hukukundan doğan bir dava olduğundan aile mahkemesinde açılır. Yer bakımından genel kural, davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m.6). Somut dosyada başka bir yetki kuralının uygulanıp uygulanmayacağı, tarafların ve çocuğun nerede yaşadığına bakılarak ayrıca değerlendirilir.
Çocuğun dinlenmesi ve uzman incelemesi
Bu davalarda hâkim ebeveynlerin anlatımlarının yanında uzman incelemesi de isteyebilir. Aile mahkemeleri, mahkemece istenen konularda araştırma ve inceleme yapmak, gerektiğinde duruşmada hazır bulunup görüş bildirmek üzere psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan yararlanır; bu uzmanlar hâkimin reddi sebeplerine göre reddedilebilir (4787 sayılı Kanun m.5).
İdrak çağındaki çocuğun görüşü de önemlidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayetin değiştirilmesi davasında verdiği bir kararda, aynı dosyadaki önceki bozma ilamına atıfla, Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi’nin yüksek yararına ters düşmedikçe idrak çağındaki çocuğun ifade ettiği görüşe gereken önemin verilmesini öngördüğünü belirtmiş; önceki bozma ilamında, babanın velayet sorumluluğunu yerine getiremeyeceğine dair ciddi bir delil bulunmadığı için çocuğun görüşüne önem verilerek velayetin değiştirilmesi gerektiği belirtilmişti; Daire, mahkemenin bozmaya uyduğunu söylemesine rağmen yeniden ret kararı vermesini bozmuştur. Aynı kararda, çocuğun sonradan değiştirdiği beyanı destekleyen yeni bir delil sunulmadığı da gözetilmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — 03.10.2017 — 2017/3049 E., 2017/10447 K., mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/368136300). Bu karar, çocuğun görüşünün dosyadaki diğer delillerle birlikte ele alındığı bir örnektir; her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilir.
Ortak velayet ve kişisel ilişki
Velayetin ilk kez nasıl belirlendiği ve ortak velayet konusu için velayet kime verilir yazısına, görüşme düzeni için kişisel ilişki davası yazısına bakabilirsiniz. Okul değişikliği gibi günlük kararlarda ortaya çıkan anlaşmazlıklar için de boşanmada çocuğun okul seçimi yazısı yol gösterebilir.
Dava açmayı düşünüyorsanız şunlar yapılabilir
- Boşanma kararını ve velayet, kişisel ilişki hükümlerini kesinleşmiş hâliyle bir arada tutun.
- Kararın ardından neyin değiştiğini tarihleriyle not edin; okul, sağlık ve resmî kurum kayıtları gibi belgeleri toplayın.
- Kişisel ilişki uygulanmıyorsa, görüşmelerin hangi tarihlerde gerçekleşmediğini gösteren kayıtları saklayın.
- Talebi çocuğun yararı üzerinden kurun: yeni düzenin çocuğa ne kazandıracağını somut olarak gösterebilmek, mevcut düzeni eleştirmek kadar önemlidir.
Sık sorulan sorular
Boşanmadan sonra velayet değiştirilebilir mi?
Evet, yeni olgular zorunlu kılarsa hâkim re’sen veya anne ya da babanın istemiyle gerekli önlemleri alır (TMK m.183). Önlemin ne olacağı somut olayda çocuğun yararına göre belirlenir.
Velayet sahibi yeniden evlenirse velayet değişir mi?
Yeniden evlenme tek başına velayetin kaldırılmasını gerektirmez; ancak çocuğun menfaati gerektirdiğinde velayet sahibi değiştirilebilir (TMK m.349).
Çocukla görüşme engellenirse velayet değişir mi?
Mahkeme, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini kararında ihtar eder (TMK m.182/2). Değişikliğe karar verilip verilmeyeceği somut olayda değerlendirilir.
Çocuğun isteği velayetin değişmesi için yeterli mi?
İdrak çağındaki çocuğun görüşü önemlidir; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bir kararında, yüksek yararına ters düşmedikçe bu görüşe gereken önemin verileceğini belirtmiştir. Görüşün sonucu belirleyip belirlemeyeceği somut dosyada çocuğun yararına ve diğer delillere göre değerlendirilir.
Velayet değişikliği davası hangi mahkemede açılır?
Aile hukukundan doğan dava ve işlere aile mahkemeleri bakar (4787 sayılı Kanun m.4). Genel yetkili mahkeme, davalının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m.6).
Boşanmanın diğer sonuçları için boşanma avukatı sayfasına bakabilirsiniz. Velayetin değiştirilmesini gerektiren bir durum olup olmadığı her dosyada farklıdır; somut dosyanın incelenmesi gerekir.
Resmî kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayınız için bir avukattan görüş alınız.
Av. Bilal Alyar, İstanbul Barosu
ALYAR LAW & CONSULTANCY
