Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı: SMK m.33-54 Rehberi 2026

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.33-54, ürünün belirli bir coğrafi bölgeden kaynaklandığını ve o bölgeye özgü kalite, ün veya diğer özellikleri taşıdığını gösteren coğrafi işaretler ile ürünün geleneksel üretim yöntemini gösteren geleneksel ürün adlarını düzenler. Türk gastronomi mirasının ve yöresel ürünlerin korunması bakımından özel önem taşıyan bu kurumlar, AB 1151/2012 Tüzüğü’ne paralel olarak yapılandırılmıştır.

Coğrafi İşaret Tanımı (SMK m.33)

“Coğrafi işaret; belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri itibarıyla kökenin bulunduğu bir yöre, alan, bölge veya ülke ile özdeşleşmiş bir ürünü gösteren işarettir.” İşaret, ürünün; coğrafi sınırları belirli bir bölgede yetişmiş, üretilmiş veya işlenmiş olmasıyla bölgeye özgü kalite ve ünü arasında doğrudan bir bağ kurar.

Coğrafi İşaret Türleri (SMK m.34)

İki temel tür düzenlenmiştir:

Menşe adı (Designation of Origin): Coğrafi sınırları belirlenmiş bir yöre, alan, bölge veya ülkeden kaynaklanan, tüm veya esas özellikleri bu coğrafi alanda doğal ve beşeri etkilerden kaynaklanan, üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerin tamamı belirlenmiş coğrafi alan içerisinde gerçekleşen ürünleri tanımlayan adlardır
Mahreç işareti (Geographical Indication): Coğrafi sınırları belirlenmiş bir yöre, alan, bölge veya ülkeden kaynaklanan, belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri itibarıyla bu coğrafi alan ile özdeşleşmiş, üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerden en az biri belirlenmiş coğrafi alan içinde yapılan ürünleri tanımlayan adlardır

Geleneksel Ürün Adı (SMK m.34/3)

“Menşe adı veya mahreç işareti kapsamına girmeyen ve ilgili piyasada en az otuz yıl süreyle ekonomik olarak kullanıldığı kanıtlanan adlar, aşağıdaki şartlardan en az birini sağlaması halinde geleneksel ürün adı olarak korunur:

(a) Geleneksel üretim veya işleme yöntemi yahut geleneksel bileşenden kaynaklanma
(b) Geleneksel hammaddeden üretilmiş olma

“

Başvuruda Bulunma Hakkı (SMK m.36)

Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı tescili için başvurma hakkı; üretici grupları, ürün veya ürünün kaynaklandığı coğrafi alanla ilgili kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, ürünle ilgili olarak kamu yararına çalışan veya üyelerinin ekonomik çıkarlarını korumaya yönelik dernek, vakıf ve kooperatiflere aittir. Bireysel üreticiler tek başına başvuru yapamaz; toplu yapı şartı aranır.

Tescil İçin Aranan Belgeler (SMK m.37)

Başvuruda; ürünün adı, türü, sınıfı, geleneksel adı (varsa), coğrafi sınırları, ürünün özellikleri, üretim yöntemi, ürünün niteliklerinin coğrafi alanla ilişkisi, denetim mekanizması, başvuru sahibinin bilgileri açıkça belirtilmek zorundadır. Türk Patent ve Marka Kurumu, başvuruyu inceleyerek uygun bulduğu takdirde Resmi Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Bülteni’nde yayımlar.

Yayım ve İtiraz (SMK m.40)

Yayım tarihinden itibaren üç ay içinde, mutlak veya nispi sebeplerle itiraz edilebilir. İtiraz hakları; konu ürünle gerçek bir menfaat ilişkisi olan herhangi bir gerçek veya tüzel kişiye aittir. İtirazlar Kurum tarafından incelenir ve karara bağlanır.

Tescil ve Süre (SMK m.41)

İtiraz olmaması veya itirazların reddi halinde coğrafi işaret/geleneksel ürün adı tescil edilir. Korunma süresi süresizdir; markadan farklı olarak yenileme ücreti ödenmez. Ancak ürün niteliklerinin değişmesi veya coğrafi alanın işlevini yitirmesi halinde tescil iptal edilebilir.

Coğrafi İşaretin Kullanımı ve Denetim (SMK m.49)

Tescilli coğrafi işareti, tescil belgesinde belirtilen ürün üzerinde kullanma hakkı; üretim, işleme veya hazırlama faaliyetlerini ürün özelliklerine ve denetim koşullarına uygun olarak yapan herkese aittir. Tescil sahibi (üretici grubu, dernek vs.) işaretin doğru kullanılmasını denetim mekanizması ile sağlar; aykırı kullanımları engeller.

Coğrafi İşarete Tecavüz (SMK m.44)

Aşağıdaki fiiller coğrafi işarete tecavüz oluşturur:

Tescil edilen coğrafi işareti veya geleneksel ürün adını tescile uygun olmayan şekilde kullanmak
Ürünün gerçek menşeini gizleyici, çeşitli kelimeler eklemek (örneğin “tarz”, “tipi”, “üslubu”, “esinli”), tüketicide karışıklık yaratacak ifadelerin kullanılması
Tescil edilmiş coğrafi işareti veya geleneksel ürün adını taklit eden ürünleri üretmek, ithal etmek, satışa sunmak
Tescil edilmiş işaretin korumadan yararlandığı ürünleri farklı şekillerde sunmak veya işlemden geçirmek

Cezai Yaptırım (SMK m.30/4)

“Coğrafi işaret veya geleneksel ürün adı hakkına iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz ederek mal üreten veya hizmet sunan, satışa arz eden veya satan, ithal ya da ihraç eden, ticari amaçla satın alan, bulunduran, nakleden veya depolayan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.” Şikayete bağlı suçtur.

Hukuk Davaları

Coğrafi işaret ihlali halinde, marka tecavüzünde olduğu gibi tespit, men, ref’i, tazminat (maddi ve manevi), imha ve hükmün ilanı davaları açılabilir. Görevli mahkeme Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi’dir. Yoksun kalınan kazanç hesabı SMK m.151 paralelinde üç alternatif yöntemle yapılır.

Türkiye’den Tescilli Bazı Coğrafi İşaretler

Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde tescilli coğrafi işaretlerden örnekler: Antep Baklavası, Hereke Halısı, Kayseri Pastırması, Ezine Peyniri, Karaman Maraşlısı, Hatay Künefe, Aydın İnciri, Malatya Kayısısı, Kastamonu Sarımsağı, Trabzon Tereyağı. Bu işaretler, hem yerel ekonomik kalkınmaya katkı sağlar hem de tüketiciyi taklitten korur.

AB Sicilinde Korunma

Türkiye-AB Gümrük Birliği çerçevesinde Türk coğrafi işaretleri, AB 1151/2012 Tüzüğü uyarınca AB sicilinde de tescil edilebilir. Bu durumda Türk ürünleri AB pazarında doğrudan korunur. Antep Baklavası, AB sicilinde tescil edilen ilk Türk coğrafi işaretidir (2013).

İlgili Mevzuat

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.33-54 (coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı)
6769 sayılı SMK m.30/4 (cezai yaptırım)
6769 sayılı SMK m.149-152 (hukuk davaları)
AB 1151/2012 Sayılı Tüzük (Tarım Ürünleri ve Gıda Maddelerinin Kalite Programı)
AB Türkiye Gümrük Birliği Anlaşması
WTO TRIPS Anlaşması m.22-24 (coğrafi işaret koruması)