Deniz Hukuku: Konşimento ve Taşıyan Sorumluluğu

Uluslararası deniz taşımacılığında konşimento (bill of lading), hem taşıma sözleşmesinin ispat aracı hem de eşyanın kıymetli bir kıymet evrakı olarak temsil belgesi olarak işlev görmektedir. Türk Ticaret Kanunu’nun deniz hukuku hükümleri ile uluslararası konvansiyonların etkileşimi bu alanı kendine özgü bir hukuki çerçeveye yerleştirmektedir.

Konşimentonun Hukuki Niteliği

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1228. maddesi ve devamı uyarınca konşimento eşya taşıma sözleşmesinin ifa edildiğini, yani eşyanın taşınmak üzere teslim alındığını ispat eden bir belgedir. Aynı zamanda eşyanın mülkiyetini temsil eden bir kıymetli evrak olarak ciro yoluyla devredilebilir.

Konşimento Türleri

Nama, emre ve hamiline yazılı konşimento türleri bulunmaktadır. Emre yazılı konşimentolar uluslararası ticarette en yaygın kullanılan türdür ve ciro ile devredilir. Düzenli hat (liner) ve charter parti taşımalarında farklı konşimento standartları uygulanır.

Taşıyanın Sorumluluğu

Türk Ticaret Kanunu’nun 1178 ve devamı maddeleri taşıyanın sorumluluğunu düzenler. Taşıyan eşyayı özenle taşımak, korumak ve teslim etmekle yükümlüdür. Sorumluluk eşyanın taşıyana teslimi ile başlar ve alıcıya teslimi ile sona erer.

Sorumluluk Sınırları

Taşıyanın sorumluluğu paket başına veya kilogram başına belirli SDR (Özel Çekme Hakları) tutarıyla sınırlandırılmıştır. Sorumluluk sınırları Lahey-Visby Kuralları ile uyumlu olarak belirlenmiştir. Ağır kusur veya kasıt halinde sorumluluk sınırları kalkmaktadır.

Hasar İhbarı ve Süreler

Açık hasarlar teslim sırasında, gizli hasarlar ise teslimden itibaren üç gün içinde yazılı olarak ihbar edilmelidir. Aksi halde eşyanın hasarsız teslim edildiği karinesi devreye girer. Tazminat davaları için bir yıllık zamanaşımı süresi öngörülmüştür.

Yargı Yetkisi ve Tahkim

Konşimentoda yer alan yetki ve tahkim şartları taraflar arasında bağlayıcıdır. Türk mahkemelerinin yetkisi konusunda 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu hükümleri uygulanır. Deniz uyuşmazlıklarında deneyimli İstanbul Anadolu ve İstanbul mahkemeleri öncü konumdadır. Taşıma sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıkların yargılanmasına ilişkin Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 17.12.2025 tarih ve 2025/7595 K. sayılı kararı önemli ilkeler içermektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Elektronik konşimento Türk hukukunda geçerli midir?

Türk Ticaret Kanunu elektronik konşimentoya cevaz vermekte olup uygulamada giderek yaygınlaşmaktadır.

FOB ve CIF teslim koşullarında hasar riski kime aittir?

Incoterms kuralları uyarınca her iki teslim biçiminde de risk geminin küpeştesi geçildiğinde alıcıya geçer.

Konteynır mührü kırıksa ne yapılmalıdır?

Teslim sırasında derhal yazılı protesto düzenlenmeli ve hasar tespiti talep edilmelidir.

Sonuç

Deniz taşımacılığında doğan uyuşmazlıklar çalışma alanı gerektiren teknik konulardır. Konşimento hukukuna hakim hukuki destek alınması hem ihracatçı hem ithalatçı için kritik önemdedir.