Drone (İHA) Hukuku ve Mevzuatı

Drone (insansız hava aracı – İHA) kullanımı, Türk hava sahasının güvenliği, üçüncü kişilerin korunması ve veri mahremiyeti açılarından özel hukuki düzenlemelere tabidir. Bu rehberde drone kayıt, lisans, uçuş yasakları ve sorumluluk konuları ele alınmıştır.

Yasal Dayanak

Drone hukuku temel olarak; 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından yayımlanan İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı (SHT-İHA), KVKK ve TCK hükümleri çerçevesinde değerlendirilir.

Sınıflandırma

İHA’lar ağırlık ve kapasitelerine göre sınıflandırılır: İHA-0 (500 gr altı), İHA-1 (500 gr – 4 kg), İHA-2 (4 – 25 kg), İHA-3 (25 kg üstü). Her sınıf farklı kayıt, lisans ve uçuş kuralına tabidir.

Kayıt ve Lisans

İHA-1 ve üstü sınıflar için SHGM web sistemi üzerinden kayıt zorunludur. İHA-2 ve İHA-3 sınıfları için pilot lisansı, sigorta ve uçuş izni gereklidir. Kayıtsız uçuşlar idari para cezası ile karşılaşır.

Uçuş Yasakları

Havalimanı ve askeri tesis çevresi, kalabalık alanlar, kritik altyapı, konsolosluk ve sit alanları gibi yerlerde drone uçurulması yasaktır. Yasaklı bölgelerde uçuş; idari para cezası, drone’a el koyma ve cezai sorumluluk doğurur.

Kanuni Çerçeve ve İdari Para Cezaları: 2920 sayılı Kanun m.144

Drone kullanımının doğrudan kanuni dayanağı, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’nun 144. maddesidir. Madde, 4 Temmuz 2024 tarihli 7519 sayılı Kanun ile baştan düzenlenmiş; kayıt yükümlülükleri ve idari para cezaları yeniden belirlenmiştir.

Düzenleme yetkisi: Türk hava sahasında işletilecek sivil İHA sistemlerinin ithali, satışı, ruhsatlandırılması, kayıt ve tescili, uçuşa elverişlilik sertifikasyonu, kullanacak kişilerin nitelikleri, uçuş izinleri ve hava trafik hizmetlerine ilişkin usul ve esasları Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü belirler.
Satıcının kayıt yükümlülüğü: İHA satan şirketlerin sorumlu işleticileri ve yöneticileri, satılan araç bilgileri ile satın alanların kimlik bilgilerini tutmak ve azami kalkış ağırlığı beş yüz gram (dâhil) üzerindeki İHA’lara ilişkin bilgileri aynı gün içinde SHGM’nin kayıt sistemine işlemek zorundadır. Bu kayıtlar, suç işlenmesinin önlenmesi ve suç soruşturmalarında kullanılmak üzere kolluk birimleriyle paylaşılır.
Bireysel ithal ve ikinci el devir: Yurt dışından bireysel olarak getirdiği ya da yurt içinde devraldığı aracı en geç üç gün içinde sisteme kaydettirmeyenlere elli bin Türk lirası idari para cezası verilir. Aynı ceza, satıcı tarafındaki kayıt yükümlülüğünü ihlal edenler için de uygulanır.
Gerçeğe aykırı beyan: Kayıt sırasında gerçeğe aykırı beyanda bulunanlara veya veri girişi yapanlara yüz bin Türk lirası idari para cezası verilir.
İzinsiz veya yasak alanda uçuş: Uçuş izni almadan ya da SHGM veya mülki idare amirlerince belirlenen alanlar dışında İHA uçuranlardan genel kolluk tarafından tespit edilenlere, mahallin en büyük mülki idare amiri tarafından altmış bin Türk lirası idari para cezası uygulanır.
Diğer aykırılıklar: İthal, satış, tescil, ruhsatlandırma, uçuşa elverişlilik ve kullanıcı niteliklerine ilişkin düzenlemelere aykırılık tespit edilenlere SHGM tarafından beş bin liradan yüz bin liraya kadar idari para cezası uygulanır.

Bu tutarlar kanunda yazan maktu tutarlardır; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/7 uyarınca her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırılarak uygulandığından, cezanın tebliğ edildiği yıl için güncel tutar kontrol edilmelidir. İdari para cezasına karşı, tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir (5326 m.27).

Görüntü Kaydında Cezai Sorumluluk: TCK m.134

Drone ile başkasının özel hayat alanının görüntülenmesi yalnız idari değil cezai sorumluluk da doğurur:

TCK m.134/1: Kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal eden kimse bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Gizlilik görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle ihlal edilmişse ceza bir kat artırılır. Drone uçuşlarında kamera kaydı kural olduğundan, uygulamada artırımlı hâl gündeme gelir.
TCK m.134/2: Özel hayata ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa eden kimse iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Görüntünün sosyal medyada paylaşılması bu fıkra kapsamındadır; basın ve yayın yoluyla yayımlanması hâlinde de aynı ceza uygulanır.

Üçüncü Kişiye Zararda Sorumluluğun Dayanağı: TBK m.71

Drone’un düşmesi veya çarpması sonucu doğan zararlarda sorumluluk kusura değil, tehlike esasına dayandırılabilir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.71 uyarınca önemli ölçüde tehlike arz eden bir işletmenin faaliyetinden zarar doğduğunda, işletme sahibi ve varsa işleten müteselsilen sorumludur. Kusur ispatı gerekmediğinden zarar gören açısından ispat yükü hafifler. Ticari faaliyette bu sorumluluk, sigorta ve uçuş izni yükümlülükleriyle birlikte değerlendirilir.

KVKK ve Mahremiyet

Drone ile yapılan görüntüleme, KVKK kapsamında veri işlemedir. Kişilerin yazılı izni alınmadan görüntü kaydı yapılamaz; özel mülklerin ve özel hayatın görüntülenmesi TCK 134 (özel hayatın gizliliğinin ihlali) suçunu oluşturabilir.

Üçüncü Kişilere Verilen Zarar

Drone’un düşmesi veya çarpması nedeniyle üçüncü kişilere verilen zararlar, Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde tehlike sorumluluğu ilkesi uyarınca işleten tarafından karşılanır. Zorunlu sorumluluk sigortası şartı bazı sınıflar için aranır.

Ticari Kullanım

Ticari amaçla drone kullanımı (fotoğraf, ölçüm, kargo, tarımsal faaliyet) için ek lisans, sigorta ve uçuş izinleri gereklidir. Kayıtsız ticari faaliyet, idari ve cezai yaptırıma tabi tutulur.

Sıkça Sorulan Sorular

500 gram altı drone için izin gerekir mi?

İHA-0 sınıfı için kayıt ve lisans zorunlu olmasa da uçuş yasak alanları, KVKK ve mahremiyet kuralları geçerlidir.

Düğün fotoğrafı için drone uçurulabilir mi?Açık alan ve yasak bölge dışı uçuşlar için, uçuş izni veya kayıt zorunluluğu varsa karşılanmalıdır. Katılımcıların görüntü izninin alınması KVKK gereğidir.

Drone ile çarpışma sonucu zarar verirsem ne olur?Tazminat sorumluluğu doğar; ihmali kusur halinde ceza yargılaması da gündeme gelebilir.

Yurt dışından satın aldığım drone’u kullanabilir miyim?Türkiye’de kullanılacak her drone’un SHGM kayıt yükümlülüklerini karşılaması gerekir. Frekans uygunluğu BTK düzenlemeleri çerçevesinde değerlendirilir.

Sonuç

Drone kullanımı, hava sahası güvenliği, mahremiyet ve sorumluluk gibi çok sayıda hukuki boyutu olan kompleks bir alandır. Mevzuata uyum, sigortalanma ve uçuş öncesi izin/yasak kontrollerinin yapılması, kullanıcılar için temel koruma sağlar.