Kartal’da Çevre İdari Yaptırımları, ÇED ve Tazminat Dosyaları

İşletme gözüyle çevre denetimi

Kartal’da sahil kesimi, yoğun konut alanları, dönüşüm süren mahalleler ve çok sayıda küçük ve orta ölçekli işletme birlikte bulunur. Bu karışık yapı, çevre denetimlerinin hem işletmeleri hem çevre sakinlerini ilgilendirdiği bir tablo yaratır. Bir işletme için çevre dosyası çoğunlukla bir denetim tutanağıyla başlar; çevre sakini için ise bir şikâyetin sonuçsuz kalmasıyla. Av. Bilal Alyar’ın bu sayfadaki amacı, iki tarafın da karşılaşabileceği aşamaları ve süreleri sade biçimde göstermektir.

İdari para cezası ve faaliyet durdurma

Çevre mevzuatına aykırılık tespit edilen işletmeye idari para cezası verilebilir, ağır ihlallerde faaliyet geçici olarak durdurulabilir. Bu işlemler idari işlemdir ve idari yargı denetimine tabidir. Dava açma süresi tebliğden itibaren kural olarak altmış gündür (İYUK m.7). Süre hak düşürücü nitelikte olduğundan, tebliğ tarihinin doğru tespit edilmesi ilk ve en önemli adımdır. Dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması istenebilir; mahkeme, işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç zararlar doğması şartlarını arar (İYUK m.27).

Denetim tutanağı incelenirken şu sorulara bakılır: Ölçümü hangi cihaz ve yöntemle yapıldı? Numune alma usulüne uyuldu mu? Tutanak işletme yetkilisine imzalatıldı mı ya da imzadan imtina notu düşüldü mü? Savunma hakkı kullandırıldı mı? Cezanın dayandığı hüküm, olaya uygun seçilmiş mi? Bu soruların her biri ayrı bir iptal gerekçesi oluşturabilir.

ÇED süreçleri

Çevresel etki değerlendirmesi, belirli büyüklük ve nitelikteki projeler için gerekli olan ve ilgili yönetmelikte düzenlenen bir ön izin mekanizmasıdır. Projeyi yapan taraf için ÇED, yatırımın başlayabilmesinin şartıdır; çevrede yaşayanlar için ise projeyi öğrenme ve görüş bildirme imkânıdır. Halkın katılımı toplantısında dile getirilen görüşlerin tutanağa geçmesi, sonraki aşamada iptal davasında delil niteliği taşıyabilir. ÇED olumlu ya da olumsuz kararına karşı idari yargıda dava açılabilir; ayrıntı için ÇED iptal davası sayfası kullanılabilir. İzin ve lisans tarafı için de çevre izin ve lisans anlatımı ayrıca okunabilir.

Kirlilikten zarar gören kişi için tazminat

Çevreyi kirletenler, kusurları olmasa bile neden oldukları zararı tazmin etmekle yükümlüdür (Çevre Kanunu m.28). Zarar gören kişinin ispat etmesi gereken esas konular, kirlilik veya rahatsızlığın varlığı, zararın niteliği ve ikisi arasındaki bağdır. Sağlık sorunu iddiasında tıbbi belgeler, rahatsızlığın süresi ve şiddeti, ölçüm kayıtları ve bilirkişi incelemesi belirleyicidir. Manevi tazminat için Türk Borçlar Kanunu m.58 uygulanır. Haksız fiil zamanaşımı iki yıl ve on yıldır (TBK m.72).

Ceza soruşturması ihtimali

Çevreyi kasten kirletme, Türk Ceza Kanunu m.181’de suç olarak düzenlenmiştir. İdari para cezası ile ceza soruşturması ayrı hukuki yollardır; birinde verilen karar diğerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ceza yargılamasında tazminata hükmedilmez, tazminat ayrıca hukuk mahkemesinde istenir. Hukuk mahkemesi, ceza hâkiminin kusur ve zarar belirlemesiyle bağlı değildir (TBK m.74).

İşletme içi önlemler

• Faaliyetin gerektirdiği izin, ruhsat ve belgelerin güncel olup olmadığı düzenli kontrol edilir.
• Atığın cinsi, miktarı, taşıyıcısı ve bertaraf belgesi kayıt altında tutulur.
• Denetim sırasında tutanağa şerh düşme imkânı kullanılır; itirazlar yazılı yapılır.
• Gürültü ve emisyon ölçümleri periyodik olarak yaptırılır ve raporlar saklanır.
• Komşulardan gelen şikâyetler cevapsız bırakılmaz, yazılı kayıt altına alınır.

Dönüşüm alanlarında çevre sorumluluğu

Dönüşüm sürecindeki yıkım ve hafriyat faaliyetleri, çevredeki yapılara zarar verme, toz ve gürültü yaratma bakımından sorumluluk doğurur. Hafriyat ve inşaat atığının usulsüz dökülmesi hâlinde yetkili idare yaptırım uygulayabilir. 6306 sayılı Kanun kapsamındaki projelerin sözleşme ve hak sahipliği yönü için kentsel dönüşüm sayfasına bakılabilir. İmar ve çevre uyuşmazlıklarının idari yargıdaki seyri hakkında imar ve çevre rehberi da faydalı bir kaynak olabilir.

Başvurudan önce hazırlanacak belgeler

1. Tebliğ edilen işlem varsa tebliğ zarfı ve tebliğ tarihini gösteren belge.
2. Denetim tutanağı, ölçüm raporu ve varsa işletmenin önceki yazışmaları.
3. Faaliyet izni, ruhsat, ÇED belgesi veya muafiyet yazısı.
4. Zarar iddiasında fotoğraf, video, sağlık raporu ve ölçüm kayıtları.
5. Komşu ve çalışan beyanları ile idareye yapılmış şikâyet başvuruları.

Sıkça sorulan sorular

Kesilen idari para cezası ödenirse dava hakkı kaybolur mu?

Ödeme tek başına dava hakkını ortadan kaldırmaz; ancak cezanın ödenmesi, tahsilat ve yürütmenin durdurulması açısından ayrı değerlendirilmelidir.

ÇED kararına kimler karşı çıkabilir?

Projeden etkilenen ve dava açmakta menfaati bulunan kişiler idari yargıya başvurabilir. Menfaat ilişkisi somut olayda mahkemece değerlendirilir.

Komşu işletmeden kaynaklanan koku için tazminat istenebilir mi?

Zarar ve illiyet bağı kanıtlanırsa Çevre Kanunu m.28 ve TBK hükümleri çerçevesinde tazminat istenebilir; koku ölçümü için bilirkişi incelemesi gerekebilir.

Faaliyet durdurma kararı hemen uygulanır mı?

İdari işlem tebliğ edildiği andan itibaren uygulanabilir; dava açılması kendiliğinden işlemi durdurmaz, bu nedenle ayrıca yürütmenin durdurulması talep edilir.

Çevre cezasına karşı hangi mahkemeye gidilir?

İdari para cezası ve faaliyet durdurma işlemlerinde görevli merci idare mahkemesidir; hangi mahkemenin yetkili olduğu işlemi yapan idareye göre belirlenir.

Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.