Kartal’da Gemi İnşa, Onarım ve Deniz Alacağı Uyuşmazlıkları

Kartal, Marmara kıyısında yer alan bir ilçe olup tersane ve liman faaliyetlerinin yoğun olduğu Tuzla ile Pendik hattının hemen yanında bulunur. Bu coğrafya, denizcilik hukuku uyuşmazlıklarının büyük bölümünün ticari ilişkilerden, özellikle gemi inşa ve onarım sözleşmelerinden, acentelik ve alacak ilişkilerinden doğmasına yol açar. Bu sayfa, Kartal ve çevresinde bu uyuşmazlıkların hangi hukuki yollarla ele alındığını açıklar.

Gemi inşa ve onarım sözleşmeleri

Gemi inşa ve onarım ilişkisinde sipariş veren ile tersane arasında kurulan sözleşme, niteliği bakımından eser sözleşmesine yakındır; bedel, teslim tarihi, teknik şartname, ödeme takvimi ve gecikme cezası sözleşmede ayrıntılı yazılır. Tersanenin teslim gecikmesi, siparişçinin ödemeyi geciktirmesi veya şartnameden sapma gibi durumlarda taraflar ayıp, gecikme ve fesih hükümlerine başvurur. Teslim sırasında yapılan kabul tutanağı ve itirazların kayda geçirilmesi bu sebeple önemlidir. Borçlar Kanunu’ndaki eser sözleşmesi hükümleri ve ticari işlerdeki özel kurallar birlikte uygulanır.

Gemi alacakları ve ipotek

Gemi inşasında tersaneye yapılan ödemelerin güvencesi, çoğu zaman inşa halindeki gemi üzerinde kurulan ipotek veya diğer teminatlarla sağlanır. Gemi ipoteği sicile tescille doğar (TTK m.1015). Gemi alacaklarının sıralaması ise kanunda gösterilmiştir; gemi adamı ücretleri bu sıralamada öncelik taşır (TTK m.1320 ve devamı). Alacaklı, alacağın niteliğine göre ihtiyati haciz, icra takibi veya dava yoluyla haklarını arayabilir.

Acentelik, liman ve ikmal hizmetleri

Gemi acentesi, armatör veya kaptan adına liman işlemlerini yürüten kişidir. Liman masrafları, yakıt ve erzak tedariki gibi alacaklar çoğu zaman acente aracılığıyla doğar. Alacağın kimden istenebileceği, vekâlet sözleşmesinin içeriğine ve acentenin yetkisine bağlıdır. Fatura, vekâlet ve ödeme belgeleri bu uyuşmazlıklarda ana delillerdir.

Gemi adamı ilişkileri

Gemide çalışanlar için iş sözleşmesi, ücret, çalışma süresi ve ücretli izin gibi konular 854 sayılı Deniz İş Kanunu’nda düzenlenmiştir. Ücret ve tazminat alacakları iş mahkemesinde dava edilebilir; iş mahkemesine gitmeden önce arabulucuya başvurma şartı, uyuşmazlık konusuna göre kontrol edilmelidir. Uluslararası sözleşmeler ve standartlar bu alanda ayrı bir önem taşır; ayrıntı için gemi adamı iş hukuku sayfasına bakılabilir.

Deniz kazası ve sigorta

Çatma, karaya oturma, yangın veya yük hasarı gibi olaylarda ilk iş delil toplamaktır: kaptan raporu, seyir defteri, ekspertiz raporu ve fotoğraflar. Sigorta şirketinin ödeme yaptığı hâllerde, sigortacı ödediği tutar oranında zarar sorumlusuna rücu edebilir (TTK m.1472). Sigorta uyuşmazlıkları için İstanbul sigorta hukuku sayfasına bakılabilir.

Uyuşmazlık çözüm yolları

Denizcilik sözleşmelerinde tahkim şartı sıkça kullanılır. Hakem yargılaması HMK’nın tahkim hükümlerine veya sözleşmede kabul edilen kurum kurallarına tabi olabilir. Tahkim şartı yoksa yetkili ticaret mahkemesinde dava açılır; para alacağına ilişkin davalarda dava şartı arabuluculuk aranır (TTK m.5/A). Zorunlu arabuluculuk rehberi bu süreci ayrıca anlatır.

Kartal için pratik notlar

Kartal’da dosya hazırlığı, büroda yapılan görüşmeyle başlar; sözleşme, şartname, kabul ve teslim tutanakları, ödeme belgeleri ve yazışmaların ilk görüşmede getirilmesi süreci hızlandırır. Zamanaşımı ve ihbar süreleri deniz ticaretinde çoğu zaman kısa olduğundan, uyuşmazlık fark edildiğinde yazılı bildirim yapılması ve belgelerin korunması gerekir. Konu genel çerçevede İstanbul denizcilik avukatı sayfasında da özetlenmiştir.

Tersane ve onarım işlerinde sözleşme güvenceleri

Kartal’ın deniz kıyısı ve çevresindeki sanayi alanları nedeniyle gemi ve tekne onarımı ile ilgili sözleşmeler hukuki uyuşmazlıkların konusu olabilir. İşin kapsamı, teslim tarihi ve bedeli sözleşmede açık yazılmalıdır.

1. İşin teknik kapsamı ve teslim aşamaları ayrıntılı biçimde belirlenir;
2. Ödeme planı iş aşamalarıyla ilişkilendirilir;
3. Gecikme hâlinde uygulanacak yaptırım ve ceza şartı açıkça yazılır;
4. Onarım sırasında doğabilecek zararlar için sigorta ve sorumluluk dağılımı düzenlenir;
5. Teslim tutanağı ve kabul belgeleri eksiksiz düzenlenir.

Uyuşmazlık hâlinde delil toplama

Teknik uyuşmazlıklarda iş emirleri, fotoğraflar, yazışmalar ve ekspertiz raporları belirleyici olur. Delillerin zamanında toplanması gerekir; zira onarım sonrası teknenin durumu değişebilir. Gerekirse mahkemeden delil tespiti istenerek mevcut durum bir uzman marifetiyle kayıt altına alınabilir.

Liman ve acente ilişkilerinde yazılı kayıt

Gemilere sağlanan ikmal, çekme ve bağlama hizmetleri çoğu zaman acente aracılığıyla yürütülür. Hizmetin kim adına verildiği, faturanın kime kesileceği ve ödemeden kimin sorumlu olacağı yazılı kayıtla belirlenmelidir.

Sıkça sorulan sorular

Tersane teslimi geciktirdi, gecikme cezası talep edebilir miyim?

Sözleşmede gecikme cezası öngörülmüşse talep edilebilir. Cezanın fahiş olması hâlinde hâkim indirim yapabilir (TBK m.182).

Onarım sonrası makine arızası çıktı, kimden talep ederim?

Onarımı yapan tersane veya atölyeye karşı ayıp hükümleri çerçevesinde başvuru yapılır. Ayıbın zamanında bildirilmesi gerekir.

Acente borcundan armatör sorumlu olur mu?

Acente armatör adına yetkiyle işlem yapmışsa, borç armatöre yansıyabilir. Vekâlet belgesi ve işlem kapsamı incelenir.

Geminin haczi için hangi şartlar aranır?

İhtiyati haciz veya icra haczi için alacağın niteliği, teminat ve yetkili mahkeme veya icra dairesi önem taşır.

Onarım bedeli ödenmezse tekne üzerinde hak talep edilebilir mi?

Bazı hallerde onarımcı için rehin veya alıkoyma hakkı gündeme gelebilir. Bunun şartları sözleşmeye ve somut olaya göre değerlendirilir.

Teslimden sonra ortaya çıkan eksikliklerde ne yapılmalıdır?

Eksiklik fark edilir edilmez yazılı ve tarihli bildirim yapılmalıdır. Fotoğraf ve ekspertiz raporu ile desteklenmesi önemlidir.

Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.