Plastik Yasağı: Tek Kullanımlık Ürünler Mevzuatı

Tek kullanımlık plastik ürünlerin çevreye verdiği zararı azaltmak amacıyla Türkiye’de ve küresel ölçekte sıkı düzenlemeler uygulamaya alınmaktadır. AB Tek Kullanımlık Plastik Direktifi (SUP) ile uyumlu adımlar Türk mevzuatında da yer almaktadır.

Yasal Çerçeve

2872 sayılı Çevre Kanunu, Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ve Sıfır Atık Yönetmeliği plastik yönetiminin temel düzenleyici metinleridir. Üretici sorumluluğu ilkesi çerçevesinde geri toplama ve geri dönüşüm hedefleri belirlenmektedir.

Yasaklı Ürünler

Belirli tek kullanımlık plastik tabak, çatal, bıçak, pipet, karıştırıcı ve kulak çubuğu gibi ürünlerin pazara arzı kademeli olarak kısıtlanmaktadır. Yasak getirilen ürünler için makul geçiş süreleri tanınır ve alternatif sürdürülebilir ürünler teşvik edilir.

Plastik Poşet Ücretlendirmesi

2019 yılından itibaren uygulanan plastik poşet ücretlendirmesi tüketici davranışını başarıyla değiştirmiştir. Toplanan ücretler Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na geri dönüşüm projeleri için aktarılır.

Üretici Genişletilmiş Sorumluluğu

Plastik ürün üreticileri ve ithalatçıları piyasaya sürdükleri ürünlerin yaşam döngüsü sonundaki bertarafından sorumlu tutulur. Yetkilendirilmiş kuruluşlar (ÇEVKO gibi) aracılığıyla yükümlülükler yerine getirilebilir.

Geri Dönüşüm Hedefleri

Mevzuat plastik ambalaj atıklarının belirli bir oranının geri dönüştürülmesini zorunlu kılmaktadır. Hedeflere ulaşılamaması halinde idari para cezaları uygulanır. Geri dönüştürülmüş içerik kullanım oranları da kademeli olarak yükseltilmektedir.

Etiketleme Yükümlülükleri

Plastik ürünlerin türü, geri dönüştürülebilirliği ve doğru bertaraf yöntemi etiket üzerinde belirtilmelidir. Yanıltıcı çevre etiketleri tüketici hukuku çerçevesinde değerlendirilir.

İhracat ve İthalat

Plastik atık ihracatı Basel Sözleşmesi çerçevesinde sıkı kurallara tabidir. Karışık plastik atıkların ihracatı kısıtlanmıştır. Plastik hammadde ithalatında sürdürülebilirlik kriterleri giderek önem kazanmaktadır.

Yargısal Yaklaşım

Çevre hukuku alanındaki idari yaptırımlara karşı açılan iptal davalarında idari yargı çevrenin korunması ilkesini ön planda tutmaktadır. Danıştay 6. Dairesi’nin 25.09.2025 tarih ve 2025/4401 K. sayılı kararı uygulamaya yön veren önemli içtihatlardandır.

Sıkça Sorulan Sorular

Hangi plastik ürünler yasaktır?

Belirli tek kullanımlık ürünler için kademeli yasak takvimi uygulanmaktadır.

Üretici sorumluluğu nasıl yerine getirilir?

Yetkilendirilmiş kuruluşlarla anlaşma yapılarak veya öz yönetim sistemi kurularak yerine getirilir.

Geri dönüştürülebilir plastik kullanmak yeterli mi?

Geri dönüştürülebilir olması yanı sıra fiili olarak geri dönüştürülmesinin sağlanması da önemlidir.

Sonuç

Plastik mevzuatı hızla gelişmektedir. Üreticilerin proaktif uyum stratejileri geliştirmesi sürdürülebilir büyüme için kritik önemdedir.