İklim Tort Davaları: Haksız Fiil Sorumluluğu

İklim değişikliğinin neden olduğu somut zararlar için sorumlulara karşı açılan tazminat davaları (iklim tort davaları), küresel hukuk pratiğinde giderek yaygınlaşmaktadır. Türk hukukunda 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu çerçevesindeki haksız fiil sorumluluğu hükümleri bu davaların temelini oluşturmaktadır.

Hukuki Dayanak

TBK’nın 49. ve devamı maddeleri haksız fiil sorumluluğunun genel çerçevesini belirler. Kusur, hukuka aykırılık, zarar ve illiyet bağı unsurlarının ispatı davacının yükümlülüğündedir. İklim davalarında özellikle illiyet bağının ispatı zorlu bir alandır.

Sorumluluk Türleri

Kusur sorumluluğu, kusursuz sorumluluk (tehlike sorumluluğu), istihdam edenin sorumluluğu ve adam çalıştıranın sorumluluğu farklı senaryolarda devreye girebilir. Yüksek emisyon kaynaklı endüstriyel faaliyetler tehlike sorumluluğu çerçevesinde değerlendirilebilir.

Atıf Bilimi (Attribution Science)

İklim biliminin gelişimi ile somut iklim olaylarının (sel, kuraklık, sıcak hava dalgası) küresel ısınmaya atfedilebilirlik oranı bilimsel olarak hesaplanabilmektedir. Bu bilimsel veriler iklim davalarında nedensellik ispatında kritik delil niteliği taşır.

Zarar Türleri

İklim zararları mülk zararları, kişi zararları, ekonomik kayıplar ve ekosistem hizmeti kayıpları olarak çeşitlenir. Manevi tazminat talepleri özellikle mülk kayıpları ve sağlık zararları durumunda gündeme gelir.

Davacı Sıfatı

İklim zararından doğrudan etkilenen gerçek kişiler, şirketler ve dolaylı olarak etkilenen üçüncü kişiler dava açabilir. Çevre derneklerinin sui generis dava ehliyeti içtihatla geliştirilmiştir.

Davalı Çevresi

Yüksek emisyon yapan şirketler, kamu kurumları, ihmal sahibi yöneticiler ve fosil yakıt üreticileri davalı sıfatı ile karşılaşabilir. Dava ehliyeti kuralları çerçevesinde tüzel kişilik perdesinin kaldırılması gündeme gelebilir.

Zamanaşımı

TBK 72. madde uyarınca haksız fiil tazminat davalarında iki yıllık ve on yıllık zamanaşımı süreleri uygulanır. İklim zararlarında devam eden ihlal teorisi nedeniyle zamanaşımının başlangıcı değerlendirilmesi karmaşık olabilir.

Yargısal Yaklaşım

Yargıtay haksız fiil sorumluluğu değerlendirmelerinde nedensellik bağı ve kusur unsurunu titizlikle inceler. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 26.02.2026 tarih ve 2026/2201 K. sayılı kararı haksız fiil tazminat değerlendirmesinde önemli ilkeler içermektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

İklim zararı için kim dava açabilir?

Doğrudan ve somut zarar gören gerçek ve tüzel kişiler dava açma hakkına sahiptir.

Atıf bilimi delili nasıl kullanılır?

Uzman bilirkişi raporu ile somut iklim olayının küresel ısınmaya atfedilebilirlik oranı dosyaya sunulur.

Tazminat miktarı nasıl belirlenir?

Maddi ve manevi zarar kalemlerinin somut delillerle ispatı esastır.

Sonuç

İklim tort davaları gelişmekte olan bir hukuk alanıdır. Bilimsel verilerin hukuki süreçle entegrasyonu davaların başarısı için kritik önemdedir.