Silivri’de Tedarik, Acentelik ve Distribütörlük Uyuşmazlıkları

Silivri, tarım ve gıda üretimi, depolama tesisleri, sanayi alanları ve Marmara kıyısı boyunca uzanan hizmet işletmeleri ile İstanbul’un batı ucunda ayrı bir ticari doku oluşturur. Mal akışının yoğun olduğu bu yapıda uyuşmazlıklar çoğunlukla tedarik zincirinin halkalarında, yani üretici, toptancı, nakliyeci ve perakendeci arasındaki ilişkilerde ortaya çıkar. Av. Bilal Alyar bu sayfada, Silivri’de iş yapan tacirlerin hangi hukuki araçlarla karşılaştığını konu bazında ele alır.

Tedarik zincirinde teslim, ayıp ve ödeme

Ticari satımda alıcı, teslim aldığı malı işin olağan akışına göre makul süre içinde muayene etmek ve ayıp varsa satıcıya gecikmeksizin bildirmek zorundadır (TTK m.23). Bildirim yapılmazsa mal kabul edilmiş sayılabilir; gizli ayıplarda ise ayıbın fark edildiği anda ihbar gerekir. Gıda ve tarım ürünlerinde ürünün çabuk bozulabilir olması, sürelerin pratikte çok kısa tutulmasını gerektirir. Teslim sırasında alınan fotoğraflar, tartı fişleri ve sıcaklık kayıtları sonradan tartışmayı çözen delillerdir.

Acentelik ve distribütörlük sözleşmeleri

Acente, bağımsız olarak sürekli biçimde başkası adına ve hesabına sözleşme yapılmasına aracılık eden kişidir (TTK m.102 vd.). Distribütörlükte ise dağıtıcı mal kendi adına ve hesabına alıp satar; bu fark, sorumluluk ve fesih sonuçlarını değiştirir. Acentelik sona erdiğinde, koşulları varsa acente denkleştirme talebinde bulunabilir (TTK m.122). Sözleşmenin isminin acentelik olması yeterli değildir; hukuki niteliğe ilişkin karar sözleşmenin fiilî işleyişine bakılarak verilir.

• Münhasırlık (bölge ve müşteri sınırı) şartının kapsamı
• Asgari satış hedefleri ve hedef tutturulamamasının sonuçları
• Sözleşmenin feshi, bildirim süreleri ve stok iadesi
• Rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi ve sınırı

Depolama ve nakliye ilişkileri

Ürünlerin depoda muhafazası saklama sözleşmesi, ticari amaçla yapılan depolamada ise TTK’nın ticari işletmelere özgü saklama hükümleriyle birlikte değerlendirilir. Depo işletmecisinin sorumluluğu, hasarın sebebi ve işletmecinin özen yükümlülüğüne bağlıdır. Sigorta poliçesinin kapsamı ile sigortacının rücu hakkı, olayın ardından ilk incelenen konular arasındadır.

Alacak tahsilinde izlenecek sıra

1. Alacağın belgelendirilmesi: sipariş, irsaliye, fatura ve yazışmalar.
2. Borçluya ihtar ve gerekirse kısmi ödeme veya vade önerisi.
3. Para alacaklı ticari davalarda arabuluculuk başvurusu (TTK m.5/A).
4. İcra takibi ve itiraz hâlinde itirazın iptali davası.
5. Alacağın tehlikede olması hâlinde ihtiyati haciz değerlendirmesi (İİK m.257 vd.).

Mevzuat çerçevesi

Konunun temelini 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ile 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu oluşturur; usul bakımından 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve takip yönünden 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu uygulanır. Yetkili mahkemenin belirlenmesinde, tacirler arasında yapılan yazılı yetki sözleşmeleri dikkate alınır (HMK m.17).

Gıda ve tarım ürünlerinde kısa süreli işler

Hasat dönemlerinde yapılan alım satımlar çoğunlukla hızlı ve sözlü anlaşmalarla yürütülür. Bu hızlı akış, fiyat, miktar ve ödeme tarihi konusunda sonradan farklı hatırlamalara yol açar. Alıcının ürünü teslim alırken tartı ve kalite kontrolü yapması, satıcının ise teslim tutanağını imzalatması en basit koruma yoludur. Ürünün çabuk bozulması nedeniyle, ayıp iddiasında bekleme süresi fiilen çok kısadır; geç yapılan bildirim ayıp iddiasını zayıflatır. Ürün iadesi imkânsızsa fiyattan indirim talebi veya tazminat daha uygun bir çözüm olabilir.

Sözleşmesel ceza ve gecikme tazminatı

Teslimde gecikme, sözleşmede gecikme cezası ile bağlanmış olabilir. Tacirler arasındaki cezai şartın fahiş görülerek indirilmesi, Türk Ticaret Kanunu m.22/2 uyarınca mümkün değildir; bu nedenle ceza tutarı ve hesap yöntemi sözleşme aşamasında dikkatle seçilmelidir. Cezai şart ile gerçek zararın birlikte istenip istenemeyeceği, sözleşmenin dilinden anlaşılmalıdır.

Sipariş iptali ve cayma

Tacirler arasında verilen siparişin tek taraflı iptali, kural olarak sözleşmeye aykırılıktır. Mal henüz üretilmemişse bile hazırlık masrafları ve beklenen kâr tartışma konusu olur. Sipariş formundaki iptal şartları ve ödenen avansın akıbeti yazılı olmalıdır.

Delillerin saklanması

Ticari dosyalarda kayıt düzeni, uyuşmazlığın seyrini belirler. E-posta ve mesaj yazışmaları, sipariş onayları, sevk irsaliyeleri ve ödeme dekontları tarih sırasıyla saklanmalıdır. Alıcı tarafından imzalanan teslim belgesi, sonradan yapılacak eksik teslim veya ayıp iddialarına karşı en güçlü savunma aracıdır.

Silivri’de ticaret hukuku sık sorulan sorular

Sözleşmede yazılı olmayan bir teslim tarihi için geç teslim iddia edilebilir mi?

Teslim tarihi belirlenmemişse borç derhâl ifa edilebilir niteliktedir; temerrüt için ihtar çekmek gerekir. Mesajlaşmalarda geçen tarih sözü ise delil olarak kullanılabilir.

Distribütörlük sözleşmesi bitince stok iadesi istenebilir mi?

Bu, sözleşmedeki geri alım hükmüne bağlıdır. Hüküm yoksa dürüstlük kuralı ve işin niteliği çerçevesinde makul çözüm aranır.

Tarım ürünü bedeli için hangi belge ispat sağlar?

Hasat teslim tutanağı, irsaliye, banka dekontu ve ödeme taahhüdü içeren yazışmalar bir arada değerlendirilir.

Çek karşılıksız çıkarsa ne yapılır?

Çekte başvuru hakkı korunabilmesi için süresinde ibraz ve karşılıksızlık şerhi gerekir; bunun ardından kambiyo senetlerine özgü takip yolu denenebilir. Ayrıntılar çek-senet sayfasında anlatılır.

Hem sözleşme hem haksız rekabet iddiası birlikte ileri sürülebilir mi?

Evet, farklı hukuki sebeplere dayanan talepler aynı dosyada toplanabilir; ayrıntıya haksız rekabet sayfasından bakılabilir. Şirket yapısındaki sorunlar için Silivri şirket avukatı sayfası da yararlıdır.

Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.