Telif Hakkı İhlali ve Eser Sahibinin Hakları: 5846 FSEK Rehberi 2026

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK), eserin sahibine eseri üzerinde tanıdığı manevi ve mali hakları düzenler ve bu hakların ihlali halinde başvurulabilecek hukuki ve cezai yaptırımları belirler. Eser; sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim, edebiyat, müzik, güzel sanatlar, sinema kategorilerinde yer alan her nevi fikir ve sanat mahsulüdür (FSEK m.1/B).

Eser Türleri (FSEK m.2-6)

FSEK beş ana kategoride eser tanımlamıştır:

İlim ve edebiyat eserleri (m.2): Herhangi bir şekilde dil ve yazı ile ifade olunan eserler, bilgisayar programları, sözlü tiyatro eserleri
Musiki eserleri (m.3): Her nevi sözlü ve sözsüz besteler
Güzel sanat eserleri (m.4): Resim, heykel, mimari eserler, fotoğraf, grafik tasarım, el sanatları
Sinema eserleri (m.5): Her tür hareketli görüntü kayıtları
İşlenmeler ve derlemeler (m.6): Çeviri, kitap haline getirme, antoloji, veri tabanı gibi türev eserler

Eser Sahibinin Manevi Hakları (FSEK m.14-17)

Eser sahibinin manevi hakları, kişiliğine bağlı olup devredilemez ve mirasçıya geçmekle birlikte sınırlı kullanılabilir:

Umuma arz hakkı (m.14): Eserin kamuya sunulup sunulmayacağına karar verme
Adın belirtilmesi hakkı (m.15): Eseri sahibinin adıyla veya müstear adla yayımlama
Eserde değişiklik yapılmasını yasaklama hakkı (m.16): Eserin bütünlüğünün korunması
Eser nüshalarına ulaşma hakkı (m.17): Sahibi tarafından umuma arz edilen orijinal eseri ve nüshalarını görme

Eser Sahibinin Mali Hakları (FSEK m.20-25)

Mali haklar, devredilebilen ve ekonomik değer taşıyan haklardır:

İşleme hakkı (m.21): Eseri işleme ve eserden işlenme eserler oluşturma
Çoğaltma hakkı (m.22): Eseri her türlü teknik araçla çoğaltma
Yayma hakkı (m.23): Eser nüshalarını dağıtma, kiralama, ödünç verme
Temsil hakkı (m.24): Eseri kamu önünde sergileme, çalma, oynama
İletim ve yayın hakkı (m.25): Eseri her türlü işaret, ses ve görüntü iletim teknikleriyle umumun erişimine sunma (internet üzerinden iletim dahil)

Koruma Süresi (FSEK m.27)

Eser sahibinin manevi ve mali hakları, eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünden itibaren 70 yıl süreyle korunur. Ortak eserlerde süre, son sağ kalan eser sahibinin ölümünden itibaren işler. Eser sahibi tüzel kişi ise, eserin hukuka uygun olarak ilk yayımının yapıldığı tarihten itibaren 70 yıldır.

Komşu Haklar (FSEK m.80)

FSEK m.80, eser sahibinin haklarına paralel olarak komşu hakları da korur:

İcracı sanatçıların hakları (manevi ve mali; kayıt, çoğaltma, yayma, kamuya iletim)
Fonogram yapımcılarının hakları (ses kayıtlarının çoğaltma ve yaymanın yetkisi)
Radyo-televizyon kuruluşlarının yayın hakları
Filmlerin ilk tespitini gerçekleştiren film yapımcılarının hakları

Eser Sahibinin Diğer Hakları

FSEK m.43 uyarınca eser sahibi, eserin orijinal nüshasının her satışında, satış bedelinin belirli bir oranını talep etme hakkına sahiptir (droit de suite/takip hakkı). FSEK m.45’te musiki ve sinema eserleri için kiralama ücreti düzenlenmiştir.

İhlal Halinde Hukuk Davaları (FSEK m.66-71)

Eser sahibinin tecavüze karşı açabileceği davalar:

Tecavüzün ref’i (m.66): İhlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması
Tecavüzün men’i (m.69): İhlalin durdurulması ve gelecekte tekrarlanmaması
Maddi ve manevi tazminat davası (m.70): Maddi tazminat üç katına kadar talep edilebilir; bu hüküm cezai tazminat niteliğindedir
İhtiyati tedbir (m.77): Tecavüzün hızlı şekilde durdurulması
Hükmün ilanı (m.78): Mahkeme kararının yayımlanması

FSEK m.70 Üç Katına Kadar Tazminat

“Mali hakları haleldar edilen kimse, tecavüz edenden tecavüzün mahiyetine göre üç kat fazlasını isteyebilir.” Bu özel hüküm, ispatlanan zararın üç katına kadar tazminata hükmedilebilmesini sağlar; caydırıcı amaç taşır ve ticari şüphe yaratan ihlallerde sıkça uygulanır.

Cezai Yaptırım (FSEK m.71)

Eser sahibinin haklarına tecavüz halinde aşağıdaki cezalar öngörülmüştür:

Bir eseri sahibi izni olmaksızın işleyen, çoğaltan, yayan, temsil eden veya yayan kişi: 1 yıldan 5 yıla kadar hapis veya adli para cezası
Eseri sahibinin adını belirtmeden veya başkasına ait olarak gösteren kişi: 6 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası
Bir eseri ya da eserlerin nüshalarını korsanlık olarak ifade edilen şekilde imal, ithal, yayma, depolama: artırılmış cezalar

Suçlar şikayete bağlıdır; şikayet süresi öğrenmeden itibaren altı aydır (TCK m.73).

Görevli ve Yetkili Mahkeme

FSEK uyuşmazlıkları için Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi (FSEK m.76) görevlidir. Cezai uyuşmazlıklar Fikri ve Sınai Haklar Ceza Mahkemesi’nde görülür. Bu mahkemelerin bulunmadığı yerde Asliye Hukuk/Asliye Ceza görevlidir.

Bilgisayar Programlarının Korunması (FSEK m.2/1)

“Herhangi bir şekilde dil ve yazı ile ifade olunan eserler ve her biçim altında ifade edilen bilgisayar programları ve bir sonraki aşamada program sonucu doğurması koşuluyla bunların hazırlık tasarımları” eser kapsamına alınmıştır. Bilgisayar programlarının çoğaltılması, dağıtılması, kiralanması ve internet üzerinden iletilmesi yetkisi sahibe aittir. Yedekleme amaçlı tek nüsha alma (m.38), birlikte çalışabilirlik için ters mühendislik (m.38/3) gibi sınırlı istisnalar tanınmıştır.

Sınırlamalar ve İstisnalar (FSEK m.30-47)

Eser sahibinin haklarına bazı genel sınırlamalar getirilmiştir: kamu yararı (m.30-37), şahsi kullanım (m.38), iktibas serbestisi (m.35), haber alma için kullanım (m.37), engelliler için erişilebilir nüsha çıkarma. Bu istisnalardan yararlanma üç adımlı teste tabidir: özel bir hal olması, eserin normal kullanımına ters düşmemesi, hak sahibinin meşru menfaatlerini haksız yere etkilememesi.

Meslek Birlikleri ve Kolektif Hak Yönetimi

FSEK m.42, eser sahiplerinin haklarını toplu kullanmak amacıyla meslek birlikleri kurmasına olanak verir. MESAM, MSG, SETEM, BİYESAM, MUYORBİR gibi meslek birlikleri eser sahiplerinin telif gelirlerini takip ve dağıtım yapar. Yayın kuruluşları, mekan işletmeleri, dijital platformlar bu birliklerle lisans sözleşmesi yapmak zorundadır.

İlgili Mevzuat

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (tüm hükümler)
5846 sayılı FSEK m.14-17 (manevi haklar)
5846 sayılı FSEK m.20-25 (mali haklar)
5846 sayılı FSEK m.66-71 (ihlal ve cezalar)
5846 sayılı FSEK m.80 (komşu haklar)
WIPO Bern Sözleşmesi, WCT, WPPT (uluslararası uyum)