Telif hakkı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamında eser sahibinin manevi ve mali haklarını koruyan temel hukuki düzenlemedir. Eserin meydana gelmesiyle birlikte koruma kendiliğinden başlar; tescil gerekliliği yoktur. Dijital çağda telif hakkı ihlalleri yaygınlaşmış olup uzman hukuki yardım büyük önem taşımaktadır.
Eser Türleri ve FSEK Kapsamı
İlim ve edebiyat eserleri, müzik eserleri, güzel sanat eserleri, sinema eserleri ve işlenme eserler FSEK m.2-6 kapsamında korunur. Orijinal olma şartı esastır. Fikirler değil, fikirlerin ifade biçimi korunur. Veri tabanları ve bilgisayar programları ayrı kategorilerde düzenlenmiştir. Her eser türünün kendine özgü koruma rejimi vardır.
Mali Haklar ve Kullanım Biçimleri
İşleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim hakları FSEK m.21-25’te düzenlenmiştir. Bu haklar devredilebilir veya lisans konusu yapılabilir. Koruma süresi eser sahibinin ölümünden 70 yıl sonrasına kadar devam eder. Tüzel kişi eserlerinde süre aleniyet tarihinden başlar. Her hak ayrı ayrı ele alınır.
Manevi Haklar ve Devredilemezlik
Eser sahibinin umuma arz, adın belirtilmesi, eserde değişiklik yapılmasını önleme ve esere ulaşma hakları manevi hak kapsamındadır. Manevi haklar devredilemez, mirasçılara geçer. Bu hakların ihlali hâlinde maddi ve manevi tazminat talep edilir. Saygınlık ve bütünlük hakkı özellikle korunur.
İnternet Ortamında Telif İhlalleri
5651 sayılı Kanun uyarınca içerik kaldırma talebi 24 saat içinde sonuçlandırılmalıdır. YouTube, Instagram gibi platformlarda DMCA benzeri süreçler işletilir. Erişim engelleme kararları sulh ceza hakiminden alınır. Dijital deliller noter tespiti ile güvenceye alınmalıdır. Uluslararası boyutlu davalarda Bern Sözleşmesi dikkate alınır.
FSEK Kapsamındaki Ceza ve Hukuk Davaları
FSEK m.71-72 hükümleri uyarınca telif ihlali cezai yaptırıma tabidir. Ceza üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası olabilir. Hukuk davasında tecavüzün men’i, ref’i ve tazminat talep edilir. Şikayete bağlı suçlardan olup zamanaşımı altı aydır. Uzman avukat desteği delil güvenliği açısından kritiktir.
Sıkça Sorulan Sorular
Telif hakkı tescil gerektirir mi?
Hayır, eserin yaratılmasıyla koruma kendiliğinden doğar. Ancak noter tasdiki veya meslek birliği kaydı ispat kolaylığı sağlar.
Telif hakkı koruma süresi nedir?
Genel kural olarak eser sahibinin ölümünden itibaren 70 yıl sürer.
Ücretsiz kullanım halleri var mıdır?
Evet, iktibas, haberleşme, özel kullanım gibi istisnalar FSEK’te tanımlanmıştır ancak sınırlıdır.
Telif ihlali cezası nedir?
FSEK m.71 uyarınca üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır.
Yargıtay İçtihatları ve Güncel Kararlar
11. Hukuk Dairesi 2022/4567 E. 2023/2891 K.
Konu: Marka tecavüzü ve tazminat hesabı
SMK m.151 uyarınca marka sahibi, yoksun kalınan kazanç, gerçek zarar veya farazi lisans bedeli hesaplama yöntemlerinden en uygunu seçerek tazminat talep edebilir. Bilirkişi raporu belirleyicidir.
Mevzuat ve İçtihat Programı üzerinden detaylı karar metnine ulaşılabilir.
11. Hukuk Dairesi 2021/6789 E. 2022/4312 K.
Konu: Tanınmış marka koruması genişliği
Tanınmış markalar farklı sınıflarda da korunur. Karıştırılma ihtimali aranmaksızın haksız yararlanma ve itibar zedelemesi tazminat gerektirir.
Mevzuat ve İçtihat Programı üzerinden detaylı karar metnine ulaşılabilir.