30 Saniyede Özet
Üçüncü kişi yararına sözleşme (TBK m.129), sözleşmenin tarafı olmayan bir kişiye, o sözleşmeden doğan bir edimi talep etme hakkı tanıyan, “borç ilişkisinin nispiliği” (sözleşme yalnız tarafları bağlar) ilkesinin en önemli istisnalarından biridir. En yaygın uygulama örneği başkası lehine sigortadır (TTK m.1454): sigorta ettiren kendi adına sözleşme yapar, ama sigortadan doğan hak lehtara (sigortalıya) aittir.
Kanun Metni ve Temel Mantık — TBK m.129
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.129’a göre: kendi adına sözleşme yapan kişi, sözleşmeye üçüncü kişi yararına bir edim yükümlülüğü koydurmuşsa, edimin üçüncü kişiye ifa edilmesini isteyebilir. Üçüncü kişi de, tarafların amacına veya örf ve âdete uygun düştüğü takdirde, edimin kendisine ifasını doğrudan isteyebilir.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin E.2023/10818 K.2025/11715 sayılı, 11.09.2025 tarihli kararında açıklandığı üzere: borçlar hukukuna egemen “borç ilişkisinin nispiliği” ilkesi gereği bir sözleşme kural olarak yalnız tarafları bağlar; üçüncü kişiler ne o sözleşmeden hak talep edebilir ne de sözleşmenin ihlalinden sorumlu tutulabilir. Üçüncü kişi yararına sözleşmeler, bu ilkenin en önemli istisnalarından biridir.
En Yaygın Uygulama: Başkası Lehine Sigorta
TTK m.1454’e göre sigorta ettiren, üçüncü bir kişinin menfaatini (onun adını belirterek veya belirtmeyerek) sigorta ettirebilir; sigorta sözleşmesinden doğan haklar bu durumda sigortalıya (lehtara) aittir. Anılan Yargıtay kararında ele alınan somut olayda: bir inşaat işinde, adi ortaklığı oluşturan yükleniciler kendi menfaatleri için değil, işveren (ihale makamı) lehine bir “İnşaat All Risk” sigortası yaptırmıştı. Mahkeme, sigorta sözleşmesinin tarafı olmayan ve poliçede lehtar olarak da gösterilmeyen kişilerin (iş kazası mağdurları/mirasçıları), doğrudan sigorta şirketinden tazminat talep edemeyeceğine karar vermiştir — çünkü sigorta himayesi yalnızca poliçede belirtilen lehtara aittir.
Pratik Sonuç: Kimden Talep Edilebilir?
- Üçüncü kişi yararına sözleşmede, edimin ifasını talep etme hakkı öncelikle sözleşmeyi yapan tarafa (alacaklıya) aittir.
- Lehine sözleşme yapılan üçüncü kişi de, ancak tarafların amacına veya örf-adete uygun düşüyorsa, borçludan doğrudan talepte bulunabilir.
- Sözleşmenin tarafı olmayan ve lehtar da olmayan bir üçüncü kişi (ör. sigorta poliçesinde adı geçmeyen bir zarar gören), sözleşmeden doğan haktan yararlanamaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Üçüncü kişi yararına sözleşmenin geçerliliği için üçüncü kişinin rızası gerekir mi?
Hayır — sözleşme, tarafları (alacaklı-borçlu) arasında kurulur; üçüncü kişinin katılımı veya rızası şart değildir, üçüncü kişi yalnızca lehine doğan hakkı kullanıp kullanmamakta serbesttir.
Başkası lehine sigortada kim dava açabilir?
Kural olarak sigortalı (lehtar) sigorta tazminatını sigortacıdan isteyebilir ve dava edebilir; sigorta sözleşmesinin tarafı olmayan ve poliçede lehtar gösterilmeyen üçüncü kişiler bu hakka sahip değildir.
Üçüncü kişi yararına sözleşme hangi şekle tabidir?
TBK m.129’da ayrıca bir şekil şartı öngörülmemiştir; tarafların yapmak istedikleri asıl sözleşme için kanun hangi şekli arıyorsa, üçüncü kişi yararına yapılan sözleşme de aynı şekle tabidir.
Bir sözleşmede üçüncü kişi olarak lehine hak doğduğunu düşünüyor veya karşı tarafın bu tür bir talebiyle mi karşılaştınız? Talep hakkının kime ait olduğunun doğru tespiti davanın seyrini belirler — ön değerlendirme için WhatsApp’tan yazabilirsiniz.