Üsküdar’da Aile Şirketleri, Ticari Kira ve Esnaf Alacakları

Üsküdar; iskele çevresindeki çarşı ticareti, Altunizade ve Bağlarbaşı aksındaki iş yerleri ve köklü mahalle esnafıyla, kuşaktan kuşağa devredilen işletmelerin yoğun olduğu bir ilçedir. Bu yapı, ticari uyuşmazlıkların da aile bağıyla iç içe geçmesine yol açar: aile şirketlerinde ortaklık sorunları, işyeri kiralarında artış ve tahliye, yıllardır süren cari hesapların kapatılması. Av. Bilal Alyar bu sayfada, Üsküdar’da faaliyet gösteren işletmelerin karşılaşabileceği başlıca hukuki konuları anlatır.

Aile şirketinde pay devri ve ortaklık

Aile şirketlerinde pay devri, hem şirket hukuku hem miras hukuku kurallarına tabidir. Limited şirkette pay devri noter huzurunda yapılan yazılı sözleşme ve genel kurulun onayıyla geçerli olur. Anonim şirkette ise devir kolaylığı esastır; ancak esas sözleşmeyle nama yazılı payların devrinin şirketin onayına bağlanması mümkündür. Hissedarlar arası anlaşmazlıkta genel kurul kararının iptali, ortağın bilgi alma hakkı ve yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu gündeme gelir.

• Esas sözleşme ve pay defterinin güncelliği
• Genel kurul çağrısının usulüne uygunluğu
• Toplantı ve karar nisapları
• İptal davası için üç aylık sürenin takibi (TTK m.445-446)

Esnaf ve toptancı arasındaki cari hesap

Çarşı ticaretinde yıllarca süren hesap ilişkilerinde, belgelerin düzenli tutulmaması en büyük sorundur. Karşılıklı hesap ekstresinin imzalanması, bakiyenin kabulü anlamına gelebilir. Kısmi ödemeler ve mahsup edilen kalemler yazılı kayda geçirilmelidir. Fatura içeriğine sekiz gün içinde itiraz edilmemesi kabul karinesi doğurur (TTK m.21/2). Alacaklı bakımından zamanaşımı kesilmeden ilerleyen dosyalarda, ödeme sözü içeren yazışmalar zamanaşımını kesen borç ikrarı sayılabilir mi sorusu ayrıca incelenir.

Haksız rekabet ve ticari ün

Köklü işletmelerde ticaret unvanı ve ticari ün, değerli bir varlıktır. Benzer unvanla kullanıldığında müşterileri yanıltan faaliyetler, Türk Ticaret Kanunu’nun haksız rekabet hükümleri kapsamında (m.54-63) değerlendirilir. Ticaret sicilinde tescilli unvanın kullanım hakkı ve aynı sektörde iki işletmenin benzer isim kullanması durumunda önceliğin kimde olduğu, tescil tarihine ve kullanım süresine göre belirlenir. Ayrıntı için haksız rekabet sayfasına bakılabilir.

Uyuşmazlık çözümü

1. Sözleşme, esas sözleşme, kira kontratı ve cari hesap ekstrelerinin toplanması
2. Taleplerin süre ve türüne göre sınıflandırılması
3. Arabuluculuk başvurusu (TTK m.5/A) veya doğrudan icra yolu
4. Dava veya icra takibinin açılması
5. İhtiyati tedbir ve delil tespiti ihtiyacının değerlendirilmesi

Aile şirketlerinde süreklilik planı

Aile şirketlerinde en sık karşılaşılan sorun, yönetim yetkisi ile mülkiyetin iç içe geçmesidir. Kuşaklar arası devirde pay sahipliği, yönetim hakkı ve kâr payı ayrıştırılmadığında anlaşmazlıklar kaçınılmaz olur. Esas sözleşmede imtiyazlı pay, oy hakkı sınırlaması ve pay devrinde önalım hakkı gibi araçlar kullanılabilir. Bu düzenlemeler miras hukukuyla birlikte değerlendirilmelidir, çünkü saklı pay kuralları pay devrine sınır koyabilir. Ayrıntı için aile şirketleri sayfasına bakılabilir.

Ticari kira dosyalarında sık sorunlar

Çarşı ve cadde üzerindeki iş yerlerinde kira artışı ve tahliye, işletmenin devamı bakımından belirleyicidir. Kira bedelinin tespiti için dava açma süresi ve şartları kanunda düzenlenmiştir; yenilenen dönemin kira bedeli hakkaniyete göre belirlenebilir (TBK m.344). İşyerinin kiraya verenin kendi ihtiyacı için istenmesi ve yeni malikin ihtiyacı için tahliye ise ayrı şartlara bağlıdır (TBK m.350-351).

Dosya hazırlığı

Üsküdar’daki köklü işletmelerde belgeler çoğunlukla yıllara yayılmış ve farklı kişilerin elindedir. Bu nedenle uyuşmazlık başladığında önce vergi levhası, ticaret sicil kaydı, esas sözleşme, kira kontratı ve eski cari hesap ekstrelerinin toparlanması gerekir. Eksik belge, hangi tarafın neyi ispat edeceği konusunda belirleyici olur. Belgelerin asılları yerine yalnızca fotokopilerinin bulunması durumunda, aslına uygunluğun nasıl ispatlanacağı da erkenden düşünülmelidir. Ayrıca yazışmaların ve ödeme kayıtlarının dijital kopyalarının alınması, sonradan kaybolma riskine karşı koruma sağlar.

Ticari işletmenin devri ve miras

İşletme sahibinin vefatı halinde işletmenin devamı, mirasçıların paylaşımına bağlıdır. Mirasçılar arasında işletmeyi devam ettirecek kişinin belirlenmesi, diğerlerine denkleştirme ödemesi yapılması veya işletmenin devri gibi seçenekler gündeme gelir. Bu süreçte vergi sicili, SGK kayıtları, kira sözleşmesi ve çalışanların durumu ayrı ayrı ele alınmalıdır. Terekenin borca batık olup olmadığı belirsizse, mirasın reddi sürelerinin takibi ayrıca önem taşır.

Üsküdar için kısa sorular

Aile şirketinde ortaklıktan çıkmak istiyorum, ne yapabilirim?

Esas sözleşmede çıkma hükmü yoksa limited şirkette haklı sebeple mahkemeden çıkma talep edilebilir; anonim şirkette payı devretmek en yaygın yoldur.

Kira artışına itiraz edebilir miyim?

Sözleşme ve kanun sınırlarını aşan artış geçersiz olabilir; uyuşmazlıkta kira bedelinin tespiti davası açılır.

Miras kalan şirket payı için neler yapılır?

Mirasçılık belgesi alınır, pay defterine kayıt yapılır ve yönetim kurulundan devir onayı istenir. Miras hukuku yönü ayrıca ele alınmalıdır.

Ticari unvanımı başkası kullanıyorsa ne yapabilirim?

Kullanımın durdurulması, tecavüzün tespiti ve tazminat istenebilir; tescil ve ilk kullanım tarihi belgeleri delil olarak sunulmalıdır.

Şirket kuruluşu ve yönetimine ilişkin konular için İstanbul şirketler avukatı rehberi sayfasına bakılabilir.

Görüşmeler Kartal Cevizli Mahallesi’ndeki büroda önceden randevu ile yapılır; iletişim: 0534 636 19 19.