Yapay Zeka Sorumluluk Rejimi: AB Direktifi ve Türkiye Yansımaları

Yapay zeka sistemlerinin neden olduğu zararlar için sorumluluk rejimi, modern hukukun en tartışmalı alanlarından biridir. Avrupa Birliği’nin Yapay Zeka Yasası (AI Act) ve Yapay Zeka Sorumluluk Direktifi tasarısı küresel ölçekte yeni standartlar belirlemektedir.

AB Yapay Zeka Yasası

2024 yılında yürürlüğe giren AB AI Act, yapay zeka sistemlerini risk düzeyine göre dört kategoride sınıflandırır: kabul edilemez risk, yüksek risk, sınırlı risk ve minimal risk. Yüksek riskli sistemler için uygunluk değerlendirmesi, şeffaflık, insan denetimi ve sağlamlık gereksinimleri zorunludur.

Sorumluluk Direktifi Tasarısı

AB Yapay Zeka Sorumluluk Direktifi tasarısı, AI kaynaklı zararlarda ispat yükünü hafifleten karine düzenlemeleri öngörmektedir. Yüksek riskli AI sistemlerinin neden olduğu zararlarda nedensellik karinesi ve belge sunma yükümlülüğü öne çıkmaktadır.

Türk Hukukunda Mevcut Durum

Türkiye’de henüz AI’ya özgü bir sorumluluk rejimi bulunmamakla birlikte 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil ve kusursuz sorumluluk hükümleri AI uyuşmazlıklarına uygulanabilmektedir. Tehlike sorumluluğu, üretici sorumluluğu ve istihdam edenin sorumluluğu çerçeveleri farklı senaryolarda devreye girer.

Üretici Sorumluluğu

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ayıplı mal sorumluluğu çerçevesinde AI ürünlerini de kapsar. AI bileşeni içeren ürünlerin neden olduğu zararlarda üretici, ithalatçı ve satıcı zincir halinde sorumlu tutulabilir.

Veri Setleri ve Algoritmik Önyargı

AI eğitim verilerinin kalitesi ve önyargı içermesi sorumluluk değerlendirmesinde belirleyici unsurlardan biridir. Ayrımcılığa neden olan AI çıktıları hem KVKK hem de İş Kanunu çerçevesinde tazminat sorumluluğu doğurabilmektedir.

Sözleşmesel Düzenlemeler

AI hizmet sözleşmelerinde performans taahhütleri, açıklanabilirlik yükümlülüğü, denetim hakları ve sorumluluk tahsisi açıkça düzenlenmelidir. Üçüncü kişi zararlarına karşı tazminat ve sigorta hükümleri kritik önem taşır. AI ile bağlantılı tazminat değerlendirmesinde Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 26.02.2026 tarih ve 2026/2201 K. sayılı kararının haksız fiil sorumluluğuna ilişkin yaklaşımı uygulamaya yön vermektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

AI sisteminin neden olduğu zarardan kim sorumludur?

Geliştirici, dağıtıcı ve kullanıcı zincirinde sözleşmesel ve yasal düzenlemelere göre sorumluluk paylaşılır.

AB AI Act Türk şirketlere uygulanır mı?

AB pazarına AI sistemi sunan veya AB’de etki yaratan Türk şirketleri kapsama girmektedir.

AI sigortası alınabilir mi?

Bazı sigorta şirketleri AI sorumluluk sigortası ürünleri sunmaya başlamıştır.

Sonuç

AI sorumluluk rejimi gelişmekte olan dinamik bir alandır. Türk şirketlerinin hem mevcut Türk hukuku hem de AB düzenlemeleriyle uyumlu strateji geliştirmesi büyük önem taşır.