30 Saniyede Özet
“Yargılamanın yenilenmesi” halk arasında yaygın kullanılan bir isim olsa da, güncel 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki resmi adı “yargılamanın iadesi”dir (HMK m.374-381). Kesinleşmiş bir hükme karşı, kanunda sınırlı sayıda (tahdidi) sayılan 12 sebepten biri gerçekleştmese basvurulabilen olağanüstü bir kanun yoludur. Süre kural olarak 3 ay (sebebi öğrenme/belgeyi ele geçirme tarihinden) ve her hâlde hükmün kesinleşmesinden itibaren 10 yıldır.
Yargılamanın İadesi Sebepleri (HMK m.375) — Sınırlı Sayıdadır
HMK m.375’te sayılan 12 sebep şunlardır:
- Mahkemenin kanuna uygun teşekkül etmemiş olması
- Davaya bakması yasak olan veya reddi kesinleşen hâkimin karar vermiş olması
- Vekil/temsilcisi olmayan kimse huzurunda davanın görülümüş olması
- Aleyhine hüküm verilen tarafın elinde olmayan nedenlerle elde edemediği bir belgenin, karardan SONRA ele geçirilmesi (en sık kullanılan sebeplerden biri)
- Karara esas alınan senedin sahteliğinin tespiti
- Tanığın yalan tanıklık yaptığının sabit olması
- Bilirkişi/tercümanın kasten gerçeğe aykırı beyanı
- Lehine karar verilenin yalan yere yemin ettiğinin sabit olması
- Karara esas hükmün başka kesinleşmiş bir hükümle ortadan kalkmış olması
- Lehine karar verilen tarafın hileli davranışı
- Aynı taraflar/konu/sebeple açılan ikinci davada öncekine aykırı hüküm verilmiş ve kesinleşmiş olması
- Kararın AİHS ihlali suretiyle verildiğinin AİHM kararıyla tespiti
“Yeni Belge” ve “Hile” İddiaları Neden Sıklıkla Reddedilir?
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin E.2025/1301 K.2025/6481 sayılı, 23.10.2025 tarihli, KESİN (oybirliği ile onama) kararında somut olarak vurgulandığı üzere: bir belgenin “yeni ele geçirilmiş” sayılabilmesi için davanın görüldüğü sırada davacının elinde/erişiminde olmaması şarttır — davacının kendisi tarafından zaten dava dosyasına ibraz edilmiş bir belge, sonradan “yeni delil” olarak yargılamanın iadesine dayanak yapılamaz. Aynı kararda, karşı tarafın “hileli davranışta bulunduğu” iddiası da, ilgili ceza yargılamasında sanıkların beraat etmesi ve hile/sahtecilik iddialarının cezada da kanıtlanamamış olması karşısında reddedilmiştir. Bu, mahkemelerin “yeni delil” ve “hile” iddialarını gerçekten sıkı denetlediğini gösterir.
Sürenin Hesaplanması (HMK m.377) — Kritik Ayrım
Süre, sebebe göre değişen bir tarihten (belgenin ele geçirildiği, hilenin fark edildiği, ceza mahkûmiyetinin kesinleştiği vb.) itibaren 3 aydır — ancak her hâlde asıl hükmün kesinleşmesinden itibaren 10 yıl geçtiyse başvuru yolu kapanır. Belge, hüküm kesinleşmeden ÖNCE ele geçirilmişse, 3 aylık süre belgenin ele geçirildiği tarihten değil, hükmün kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu hak düşürücü bir süredir — hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir, taraflarca uzatılamaz.
Sıkça Sorulan Sorular
“Yargılamanın yenilenmesi” ile “yargılamanın iadesi” aynı şey mi?
Evet — halk arasında ve eski mevzuatta (1086 sayılı HUMK) “yargılamanın yenilenmesi” denirken, yürürlükteki 6100 sayılı HMK bu kurumu “yargılamanın iadesi” olarak adlandırır (m.374 vd.).
Yargılamanın iadesi hangi mahkemeye başvurulur?
HMK m.378 uyarınca, talep dilekçesi kararı veren mahkemece incelenir — üst mahkemeye değil.
Yargılamanın iadesi davası açmak temyiz/istinaf yerine geçer mi?
Hayır — bu, olağan kanun yollarının (istinaf, temyiz) tamamı tükendikten ve hüküm kesinleştikten sonra başvurulabilen, olağanüstü ve istisnai bir yoldur; olağan yolların yerini tutmaz.
Kesinleşmis bir karara karşı yeni bir delil veya hile iddianız mı var? Sürenin doğru hesaplanması ve sebebin kanundaki 12 bentten hangisine uyduğunun tespiti kritik — ön değerlendirme için WhatsApp’tan yazabilirsiniz.