Yedieminin Sorumluluğu İİK m.358 | Muhafaza Görevinin Kötüye Kullanılması 2026
Yediemin; icra memurunca haczedilen malın muhafazası için teslim edildiği kişidir. Yedieminin yükümlülükleri özen borcu (TBK m.502 vd.) niteliğindedir ve ihlali hem hukuki hem de cezai sorumluluk doğurur. İİK m.358 ve TCK m.289 bu çerçeveyi belirler; rehberde yedieminin görevleri, sorumluluk hâlleri ve değişiklik yapılamaması kuralı ele alınmaktadır.
Yedieminin Atanması ve Görevleri
İcra memuru haciz sırasında taşınır malı genellikle borçluya ya da üçüncü kişiye yediemin sıfatıyla bırakır (İİK m.88). Yedieminin görevleri: (i) malı ilk halindeki gibi muhafaza etmek, (ii) malı kullanmamak ve kullandırmamak, (iii) malın değerini düşürücü işlemlerden kaçınmak, (iv) malı icra dairesinin talebi üzerine teslim etmek, (v) mal üzerinde tasarrufta bulunmamak (satmamak, rehnetmemek). Malın niteliği gereği olağan kullanımı zorunluysa (örn. kira getiren araç, işletmede çalışan makine) kullanım icra müdürünün izniyle sürdürülür. Yediemin, görevini karşılıksız ifa edebileceği gibi bir ücret talep edebilir (İİK m.88/son).
Hukuki Sorumluluk: Zararın Tazmini
Yediemin, görevini ifa ederken muhafaza ettiği mala zarar vermiş veya malı teslim edememişse hukuki olarak sorumludur. Sorumluluk TBK m.502 vekilin özen borcu hükümlerine ve İİK m.358 özel hükmüne dayanır. Zararın kapsamı; malın rayiç değeri, kullanım kaybından doğan zarar, fer’ilerinin kaybı ve yoksun kalınan kâr olabilir. Zararın ispatı alacaklı veya borçluya aittir. Yediemin kaçınılmaz olay (mücbir sebep) iddiasını ispatla zarardan kurtulabilir; ancak olağan riskler (hırsızlık, yangın) mücbir sebep sayılmaz, önlem alınmamış ise sorumluluk devam eder.
İİK m.358’in Asıl Ağırlığı: Tazmin İçin Mahkeme Kararı Gerekmez
Yediemin sorumluluğunda çoğu kişinin bilmediği nokta, alacağın tahsili için ayrı bir dava açılmasına gerek olmamasıdır. İİK m.358 üç cümlede ağır bir rejim kurar.
1. İade yükümlülüğü: “evvelki vaziyetinde”
Kanun şöyle der: “Üçüncü şahıs icraca haczolunup kendisine bırakılan malları icra dairesinden istendiği anda evvelki vaziyetinde iade ile mükelleftir.” Buradaki ölçüt malı geri vermek değil, haciz anındaki durumuyla geri vermektir. Araç yediemine bırakılıp kullanılmış, yıpranmış veya parçası sökülmüşse iade yükümlülüğü gereği gibi yerine getirilmiş sayılmaz.
2. Kusursuzluğu ispat yükü yediemindedir
Mal telef olur veya ziya olursa, sorumluluktan kurtulmanın tek yolu kendisine atfolunamıyacak bir sebepten dolayı telef veya ziyaını ispat etmektir. İspat yükü yedieminin üzerindedir; “nasıl olduğunu bilmiyorum” beyanı sorumluluğu kaldırmaz. Hırsızlık, yangın veya doğal afet iddiası varsa zamanında yapılmış resmî bildirim ve tutanaklar belirleyici olur.
3. Tazmin, hükme hacet kalmaksızın icra dairesince yapılır
Maddenin en sert kısmı budur: ispat edemeyen üçüncü şahıs hakkında ceza takibinden başka, evvelce tespit edilmiş olan kıymetler hükme hacet kalmaksızın icra dairesince re’sen tazmin ettirilir. Yani alacaklının tazminat davası açması gerekmez; icra müdürlüğü doğrudan işlem yapar. Tazmin tutarı da yeniden takdir edilmez; haciz sırasında tespit edilmiş kıymet esas alınır. Bu nedenle haciz tutanağındaki değer takdirine o aşamada itiraz edilmemiş olması, sonradan ağır sonuç doğurur.
Yedieminin tek savunma yolu: şikayet
Kanun karşı dengeyi şöyle kurar: bu kıymetleri tazmin ile mükellef olanlar, icra dairesinin bu baptaki talep ve kararına karşı icra mahkemesine, 16 ncı maddede tayin edilen müddet içinde şikayette bulunabilirler. Yani itiraz genel mahkemeye değil icra mahkemesine ve şikayet yoluyla yapılır; süre m.16’daki süredir ve kısadır. Bu süre kaçırılırsa icra dairesinin tazmin kararı kesinleşir.
Pratik sonuç: yediemin sıfatını kabul etmek, bir malı “geçici olarak” saklamaktan ibaret değildir; kıymeti önceden belirlenmiş bir mal için dava açılmadan işleyebilen bir malî sorumluluk üstlenmektir. Malin durumu ve kıymeti, teslim alınırken fotoğraf ve tutanakla kayıt altına alınmalıdır.
Mevzuat metni: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu.
Cezai Sorumluluk: TCK m.289
Muhafaza görevini kötüye kullanma, TCK m.289 ile suç olarak tanımlanmıştır. Madde uyarınca, hukuken teslim olunan bir malı satan, devreden, rehin veren, tüketen, kaybeden, saklayan veya değerinin azalmasına sebep olan kişi üç aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıyla cezalandırılır. Suç, yediemin sıfatıyla teslim edilen haczedilmiş malda da söz konusu olabilir. Fiil borçlu tarafından işlenirse cezası artırılır (İİK m.336/a’daki özel hükümler de uygulanabilir). Ceza yargılaması sürecinde hukuki iade ve tazminat davası da ayrıca yürür.
Görev Değişikliği ve Yediemin Ücreti
Yediemin, haklı sebepler bulunmadıkça değiştirilmez. İcra memuru resen veya alacaklı/borçlunun talebiyle yeni yediemin atayabilir. Yediemin ücreti; Adalet Bakanlığı tarifesine göre belirlenir. Tarifedeki sabit ücret olmayan hâllerde mahkeme piyasa koşullarına göre takdir eder. Ücret, satış bedelinden öncelikle ödenir (İİK m.138, masa alacağı). Yedieminin ücret talebi dosyadan talep edilir; alacaklı-borçlu anlaşmazlıkları icra mahkemesinde çözülür. Uzun süreli yediemin görevlerinde ücret, ayın sonunda dosyaya tahakkuk ettirilir.
Uygulama Örnekleri ve Dikkat Edilecek Noktalar
Uygulamada sık karşılaşılan durumlar ve öneriler: (i) Haczedilen araç yediemin depoya çekilir; yediemin depo işletmecisi ücretlidir. Uzayan dosyalarda yediemin ücreti mal değerini geçebilir; alacaklı periyodik olarak değerlendirme yapmalıdır. (ii) İşletmede devam eden haczedilmiş makine, müdürün izni olmadan kullanılırsa sorumluluk doğar. (iii) Borçluya yediemin sıfatıyla bırakılan mal, borçlu tarafından satılırsa TCK m.289 uyarınca suç oluşur ve alacaklı doğrudan malı kendisine devir alan üçüncü kişiden de talep edebilir. (iv) Yedieminin malı teslim edememesi hâlinde icra memuru tutanak düzenler; alacaklı tazminat talebiyle icra mahkemesine veya genel mahkemeye başvurabilir.
İlgili Mevzuat ve Temel Hükümler
| Kaynak | Hüküm | Konusu |
|---|---|---|
| 2004 s. İİK | m.16 | İcra mahkemesine şikayet |
| 2004 s. İİK | m.32 | İlamlı icrada icra emri |
| 2004 s. İİK | m.58-60 | İlamsız takipte takip talebi ve ödeme emri |
| 2004 s. İİK | m.62 | Borca itiraz (7 gün) |
| 2004 s. İİK | m.67-68 | İtirazın iptali ve kaldırılması |
| 2004 s. İİK | m.72 | Menfi tespit ve istirdat davası |
| 2004 s. İİK | m.83 | Maaş ve ücret haczi sınırları |
| 2004 s. İİK | m.85-105 | Haciz uygulaması ve haczin konusu |
| 2004 s. İİK | m.96-99 | İstihkak iddiası ve davası |
| 2004 s. İİK | m.100-101 | Hacze iştirak (kesin ve geçici) |
| 2004 s. İİK | m.134 | İhalenin feshi davası |
| 2004 s. İİK | m.142 | Sıra cetveline itiraz |
| 2004 s. İİK | m.154-166 | İflas davası ve iflasın sonuçları |
| 2004 s. İİK | m.167-170 | Kambiyo senetlerine özgü takip |
| 2004 s. İİK | m.269 | Kira ilişkisinde tahliye takibi |
| 2004 s. İİK | m.277-284 | Tasarrufun iptali davası |
| 2004 s. İİK | m.285-308 | Konkordato başvurusu, mühlet ve tasdik |
Yetkili Kurumlar ve Başvuru Kanalları
- İcra Dairesi: Takip talebi, ödeme emri, haciz işlemleri, e-haciz ve e-satış (UYAP) işlemleri.
- İcra Mahkemesi: İİK m.16 şikayeti, itirazın kaldırılması, ihalenin feshi, istihkak davaları.
- Asliye Ticaret Mahkemesi: İflas davası (İİK m.154), konkordato (İİK m.285), iflasın ertelenmesi yerine konkordato başvurusu.
- Asliye Hukuk Mahkemesi: İtirazın iptali (İİK m.67), menfi tespit (İİK m.72), tasarrufun iptali (İİK m.277).
- Sulh Hukuk Mahkemesi: İİK m.269 kira tahliye itirazın kaldırılması (İİK m.269/c).
- UYAP e-Satış Portalı: Hacizli mallarda elektronik açık artırma ile satış.
İlgili İçerikler
Sıkça Sorulan Sorular
Yediemin haczedilen malı kullanabilir mi?
Kural olarak hayır. Malın olağan kullanımı zorunluysa (örn. kira getiren araç) icra memurunun izniyle kullanım mümkündür. İzinsiz kullanım hukuki ve cezai sorumluluk doğurur.
Yediemin, malı satarsa hangi suçtan yargılanır?
TCK m.289 muhafaza görevini kötüye kullanma suçu oluşur; 3 ay-2 yıl hapis ve adli para cezası gündeme gelir. Ayrıca hukuki tazminat sorumluluğu sürer.
Yediemin ücreti kim tarafından ödenir?
Ücret öncelikle satış bedelinden ödenir; dosyaya masa alacağı olarak kaydedilir. Tarife yoksa mahkeme takdir eder. Alacaklı-borçlu anlaşmazlıklarında icra mahkemesi karar verir.
Resmi Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
- Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
- UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
- İstanbul Barosu (istanbulbarosu.org.tr)
- T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
- Türkiye Barolar Birliği (barobirlik.org.tr)
Hazırlayan Avukat
Av. Bilal ALYAR — İstanbul Barosu Sicil No: 54965
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde avukattan hukuki destek alınması yararlı olabilir.