İş hukuku uyuşmazlıklarında arabuluculuk, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 uyarınca bireysel iş sözleşmesinden ve toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan işçi veya işveren alacağı ile işe iade taleplerinde dava şartı olarak zorunlu kılınmıştır. Arabuluculuğa başvurmadan iş mahkemesinde dava açılması usulden ret sebebidir.
Zorunlu Arabuluculuğa Tabi Uyuşmazlıklar
7036 sayılı İMK m.3 uyarınca şu uyuşmazlıklar arabuluculuğa tabidir: işçi-işveren alacağı (ücret, fazla mesai, yıllık izin ücreti, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı), işe iade talebi, işten kaynaklanan tazminat talepleri. İş kazası/meslek hastalığından kaynaklanan maddi-manevi tazminat davaları ise arabuluculuk dışındadır.
Arabuluculuk Başvurusu ve Süreç
Adliye bünyesindeki arabuluculuk bürosuna başvuru ile süreç başlar. Arabulucu, görevlendirildikten sonra üç hafta içinde süreci sonuçlandırır; bu süre bir hafta uzatılabilir. İMK m.3/10 uyarınca taraflar bizzat, kanuni temsilcisi veya avukatı ile görüşmelere katılabilir.
İşe İade Uyuşmazlıklarında Özel Süre
4857 sayılı İş Kanunu m.20/1 uyarınca işe iade talebinde bulunan işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir (İMK m.3/16).
Anlaşma Belgesi ve İşçi Alacağı
HUAK m.18/4 çerçevesinde avukat katılımıyla imzalanan anlaşma belgesi ilam niteliğinde belge sayılır; icra takibi doğrudan başlatılabilir. İşçi alacakları bakımından İMK m.3/14 uyarınca anlaşmada yer alan şartlar ibraname niteliğinde değerlendirilir; ancak 6098 sayılı TBK m.420 uyarınca ibra koşullarına uyumu denetlenir.
Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler
HUAK m.16/2 uyarınca arabuluculuk bürosuna başvuru tarihinden itibaren zamanaşımı ve hak düşürücü süreler durur. Bu hüküm özellikle kıdem tazminatı (on yıllık zamanaşımı) ve ücret alacakları (beş yıllık zamanaşımı) bakımından önemlidir.
Arabuluculuk Ücretinin Karşılanması
Anlaşma sağlanamaması hâlinde ilk iki saat ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Anlaşma hâlinde ücret taraflarca ödenir; aksi kararlaştırılmadığı sürece eşit paylaşılır. İş uyuşmazlıklarında avukatlık ücretleri için Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uygulanır.
Önemli Süreler
| İşlem | Süre | Kaynak |
| İşe iade arabuluculuk başvurusu | 1 ay (fesihten) | İK m.20 |
| Arabuluculuk süresi | 3 hafta + 1 hafta | İMK m.3 |
| İşe iade dava açma | 2 hafta (son tutanaktan) | İMK m.3/16 |
| İşçi alacak zamanaşımı | 5 yıl / 10 yıl | TBK m.147 |
Sık Sorulan Sorular
İşe iade davasında arabuluculuk tutanağı olmadan dava açılabilir mi?
Hayır. Son tutanak olmadan açılan dava usulden reddedilir. Arabuluculuk başvurusu 30 günlük hak düşürücü süre içinde yapılmalıdır.
Sendika üyesi işçi arabuluculuk yoluna gidebilir mi?
Evet. Bireysel iş sözleşmesi uyuşmazlıklarında sendika üyesi işçiler de arabuluculuk başvurusu yapabilir; sendika avukatı süreçte yer alabilir.
Arabuluculuk sırasında ihtiyati haciz mümkün müdür?
İşçi alacaklarını güvence altına almak için HMK m.389 ve İİK m.257 vd. hükümleri çerçevesinde ihtiyati tedbir/haciz talepleri arabuluculuk sırasında da mahkemeden istenebilir.
İlgili Rehberler
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlık için dosya bazlı değerlendirme önerilir.
Resmi Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
- Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
- UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
- İstanbul Barosu (istanbulbarosu.org.tr)
- T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
- Türkiye Barolar Birliği (barobirlik.org.tr)
Hazırlayan Avukat
Av. Bilal ALYAR — İstanbul Barosu Sicil No: 54965
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki sorunlarınız için bir avukata danışmanız önerilir.