Nafaka artırımında dayanak madde, artırımı istenen nafakanın türüne göre değişir: eş lehine nafakada TMK m.176, mali durum değişikliği veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde artırım/azaltım kararı verilebileceğini düzenler.
- Yalnızca enflasyona dayanan bir talep hakkaniyet ölçütü kapsamında değerlendirilir; karşı tarafın gelirindeki artış ayrı ve daha güçlü bir sebeptir — ikisinin birlikte ve ayrı ayrı ileri sürülmesi önerilir.
- Aynı madde, hâkimin istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda tarafların durumuna göre ne miktarda ödeneceğine karar vermesine imkân tanıyarak dava açma sıklığını azaltabilir.
- Dilekçe örneği şablon niteliğindedir; taraf bilgileri, hukuki dayanak ve talep her somut olaya göre ayrıca uyarlanmalıdır.
İlgili konu: Nafaka Hesaplama ve Nafaka Davası Rehberi
Önemli Bilgilendirme: Bu sayfa yalnızca genel hukuki bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlıkta avukatlık hizmeti veya hukuki danışmanlık sunmaz. Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları gereği bu içerik reklam, iş bağlantısı veya müvekkil-vekil ilişkisi tesisi niteliğinde değildir. Somut olayınızın hukuki niteliği, delil durumu ve usul detayları için mutlaka bir avukata danışmanız gerekir. Dilekçe örneği şablon niteliğindedir; her dosyada içerik, taraf bilgileri, hukuki dayanak ve talep somut olaya göre uyarlanmalıdır.
Hangi Madde? Yoksulluk Nafakası ile İştirak Nafakası Ayrı Düzenlenir
Nafaka artırım dilekçesinde ilk belirlenecek husus, artırımı istenen nafakanın türüdür; çünkü dayanak madde değişir.
Eş lehine nafaka: TMK m.176
İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddî tazminat veya yoksulluk nafakası bakımından kural şudur: “Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir.” Dikkat edilmesi gereken nokta, iki ayrı sebebin bulunmasıdır: malî durum değişikliği veya hakkaniyet. Yalnızca enflasyona dayanan bir talep, hakkaniyet ölçütü kapsamında değerlendirilir; buna karşılık karşı tarafın gelirinde gerçekleşen artış ayrı ve daha güçlü bir sebeptir. Dilekçede ikisinin birlikte ve ayrı ayrı ileri sürülmesi yerinde olur.
Aynı madde, dava açma sıklığını azaltan bir imkân da tanır: “Hâkim, istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen maddî tazminat veya nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.” Yani artışın gelecek yıllar için şimdiden belirlenmesi talep edilebilir; talep yoksa hâkim resen karar vermez. Bu istem dilekçeye konulmazsa her yıl yeniden dava açmak gerekebilir.
Çocuk lehine nafaka: TMK m.331
İştirak nafakasında ölçüt daha sadedir: “Durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır.” Burada da istem şarttır. “Durumun değişmesi” kavramı yalnızca gelirle sınırlı değildir: çocuğun yaşının ve eğitim düzeyinin ilerlemesi, sağlık giderlerinin artması, okul değişikliği gibi ihtiyaca ilişkin değişiklikler de bu kapsamda ileri sürülür.
Nafakanın kendiliğinden kalktığı ve kaldırıldığı haller
Artırım talebinin karşısında sık gelen savunmaların dayanağı da m.176’dadır ve ikisi birbirinden farklıdır:
- Kendiliğinden kalkar: alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü. Bunlar için ayrıca dava gerekmez.
- Mahkeme kararıyla kaldırılır: alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi. Bu haller ispatlanmadıkça nafaka kendiliğinden sona ermez.
Son olarak bir sınırlama: manevî tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez. Bu nedenle manevî tazminat kalemi bakımından artırım davası söz konusu olmaz.
Mevzuat metni: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu.
Nafaka Artırım Davası Nedir?
Nafaka artırım talebi, daha önce belirlenen iştirak (çocuk) veya yoksulluk (eş) nafakasının, ekonomik koşulların değişmesi nedeniyle yükseltilmesini amaçlar. İştirak nafakasında çocuğun büyümesiyle artan eğitim ve bakım masrafları, yoksulluk nafakasında ise alacaklı eşin geçim koşullarındaki bozulma temel gerekçelerdir.
Dayanak nafakanın türüne göre değişir: yoksulluk nafakasında TMK m.176/4, iştirak nafakasında TMK m.331 uygulanır. Hâkim, tarafların gelir-gider dengesini ve enflasyonun etkisini birlikte değerlendirerek yeni miktarı belirler.
Nafaka Artırım Dilekçe Şablonu
[YETKİLİ İL/İLÇE] AİLE MAHKEMESİ HAKİMLİĞİ’NE
DAVACI: [Ad Soyad / Velayet hakkı sahibi anne-baba — çocuk adına], [TC], [Adres]
VEKİLİ: Av. [Ad Soyad] — [Baro Sicil No]
DAVALI: [Ad Soyad — Nafaka borçlusu], [TC], [Adres]
KONU: [İl] Aile Mahkemesi’nin [Tarih] tarih, [Esas/Karar No] sayılı kararı ile hükmedilen aylık [Mevcut Tutar] TL nafakanın aylık [Yeni Tutar] TL’ye ARTIRILMASI talebimizdir.
DAVA DEĞERİ: [Yıllık artış farkı] TL
AÇIKLAMALAR
1. Mevcut Nafaka Durumu: Tarafların boşanma davası sonucu [İl] Aile Mahkemesi’nin [Tarih] tarihli kararı ile davalı, müşterek çocuk [Ad Soyad] için aylık [Mevcut Tutar] TL iştirak nafakasına mahkum edilmiştir.
2. Mevcut Nafakanın Yetersizleştiği Olgular:
- Enflasyon: Önceki karardan bu yana TÜİK verilerine göre yaklaşık %[oran] oranında tüketici fiyat artışı yaşanmıştır; ilk hükmedilen tutarın bugünkü alım gücü ciddi şekilde azalmıştır.
- Çocuğun büyümesi: Müşterek çocuk [Ad Soyad] hüküm tarihinde [eski yaş] iken, bugün [yeni yaş] yaşındadır. Beslenme, kıyafet, eğitim, sağlık ve sosyal aktivite giderleri büyük ölçüde artmıştır.
- Eğitim masrafları: [Okul, kurs, kitap, ulaşım vb. somut artışları belirtin. Mümkünse fatura/dekont ekleyin.]
- Sağlık masrafları: [Diş tedavisi, gözlük, kronik hastalık ilaçları vb. somut harcamaları belirtin.]
- Davalının ekonomik durumunda iyileşme: [Davalının terfi/yeni iş/yeni gelir kaynağı/yatırım gelirleri varsa belirtin. SGK kayıt sorgusu, vergi beyanı talep edilebilir.]
- Davacının ekonomik durumu: [Davacının gelir-gider dengesinin bozulduğunu, ek kaynak yaratamadığını belirtin.]
3. Talep Edilen Yeni Tutar: Yukarıda sayılan olgular ışığında çocuğun ihtiyaçları ve davalının ekonomik durumu birlikte değerlendirildiğinde, aylık nafakanın [Yeni Tutar] TL’ye yükseltilmesi hakkaniyete uygundur.
HUKUKİ NEDENLER: TMK m.182, m.330, m.331; HMK ve ilgili mevzuat. (Yoksulluk nafakası artırımında: TMK m.175, m.176/4.)
HUKUKİ DELİLLER: Önceki nafaka ilamı, TÜİK enflasyon verileri, çocuğun okul belgesi/kayıt makbuzları, sağlık harcama belgeleri, kıyafet/eğitim fatura örnekleri, davalının SGK ve vergi kayıtlarının istenmesi talebi, tanık beyanları.
NETİCE-İ TALEP: Yukarıda açıklanan nedenlerle [İl] Aile Mahkemesi’nin [Karar No] sayılı kararı ile belirlenen aylık [Mevcut] TL nafakanın aylık [Yeni] TL’ye ARTIRILMASINA, dava tarihinden itibaren ödenmesine, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim.
[GG.AA.YYYY]
Davacı Vekili
Av. [Ad Soyad — İmza]
Kanuni Dayanak
İştirak ve yoksulluk nafakası artırımının yasal dayanakları şunlardır:
- TMK m.176/4 – Yoksulluk nafakasının (irat) artırılması veya azaltılması; iştirak nafakasında TMK m.331 uygulanır.
- TMK m.175 – Yoksulluk nafakasının koşulları.
- TMK m.182 ve 330 – İştirak nafakasının çocuğun ihtiyaçlarına göre takdiri.
- TMK m.4 – Hâkimin hakkaniyete dayalı takdir yetkisi.
Mahkeme, önceki karardan bu yana geçen süreyi, çocuğun ihtiyaçlarındaki artışı ve tarafların ekonomik durumundaki değişikliği birlikte değerlendirir.
Nafaka Artırımında Yargıtay Uygulaması
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, nafaka artırımı davasında tarafların ekonomik ve sosyal durumunda olağanüstü bir değişiklik ispatlanmadıkça, önceki nafaka takdirinde sağlanan dengenin TÜİK’in yayımladığı ÜFE oranında korunması gerektiğini kabul etmektedir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2021/4645, K.2021/5308, 28.06.2021). Aynı Daire, mahkemece TÜFE oranında artırıma karar verilmesini, doğru ölçütün ÜFE (TEFE) olduğu gerekçesiyle bozma sebebi saymıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2019/2205, K.2019/3731, 01.04.2019). İştirak nafakasının artırılmasına ilişkin bir dosyada ise nafakanın gelecek yıllarda ÜFE oranında kendiliğinden artırılmasını da içeren bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz, kesinlik sınırı nedeniyle esastan incelenmeksizin reddedilmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2024/5549, K.2024/5627, 10.09.2024).
Kullanım Rehberi
Bu Dilekçeyi Nasıl Kullanmalı?
Şablonu kullanırken hangi nafaka türünün (iştirak/yoksulluk) artırılmasını istediğinizi açıkça belirtin. Önceki nafaka kararının bilgilerini, talep ettiğiniz yeni tutarı ve artışı haklı kılan değişiklikleri (enflasyon, masraf artışı) yazın; gelir-gider belgelerini dilekçeye ekleyin.
Sıkça Sorulan Sorular
Nafaka artırım davası ne zaman açılır?
Nafaka artırım davası için kanunda bekleme süresi öngörülmemiştir; koşullarda önemli değişiklik olduğunda her zaman açılabilir. Önceki karardan kısa süre sonra açılan davada, durumdaki değişikliğin somut olarak gösterilmesi önem kazanır.
Nafaka kendiliğinden artar mı?
Önceki kararda endeksli (örneğin ÜFE oranında otomatik) artış öngörülmüşse nafaka her yıl kendiliğinden artar. Böyle bir hüküm yoksa artış için yeniden dava açmak gerekir; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi olağanüstü bir değişiklik ispatlanmadıkça artırım davalarında TÜİK’in yayımladığı ÜFE oranının esas alınması gerektiğini kabul ettiğinden, yeni davada ÜFE endeksli artırım talep edilmesi pratik bir çözümdür.
Davacı nafaka alacaklısı kimdir?
İştirak nafakasında davayı, çocuğun velayetine sahip olan eş açar; yoksulluk nafakasında ise davacı, nafaka alacaklısı olan eştir. Ergin olup eğitimi süren çocuk, kendi adına nafaka talebini ileri sürebilir.
Davalının ödememesi halinde ne olur?
Nafaka ödenmezse alacaklı, ilamlı icra takibi başlatabilir. Ayrıca iştirak ve yoksulluk nafakasının ödenmemesi, şikâyet üzerine icra ceza mahkemesinde tazyik hapsi yaptırımına yol açabilir (İİK m.344).