Miras Paylaşım Davası Rehberi 2026 | Ortaklığın Giderilmesi
Mirasın paylaşılması, miras ortaklığındaki malların mirasçılar arasında dağıtılmasıdır. Mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereği ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça paylaşmayı isteyebilir. Aynen paylaşma, gerekirse satış ve paylaşmanın ertelenmesi koşulları somut terekeye göre değerlendirilir (TMK m.642).
Elbirliği Mülkiyeti ve Paylaşım
Birden çok mirasçı varsa, mirasın geçmesiyle paylaşmaya kadar terekedeki hak ve borçları kapsayan miras ortaklığı oluşur. Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur; sözleşme veya kanundan doğan temsil ve yönetim yetkisi saklı olmak üzere birlikte tasarruf ederler. Bir mirasçının istemiyle sulh mahkemesi paylaşmaya kadar miras ortaklığına temsilci atayabilir (TMK m.640).
Rıza ile Paylaşım
TMK m.676, payların oluşturulup fiilen alınmasını ve mirasçılar arasındaki paylaşma sözleşmesini düzenler. Paylaşma sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır; terekenin tamamı veya bir kısmında elbirliğinin miras payları oranında paylı mülkiyete dönüştürülmesi de kararlaştırılabilir. Taşınmazlar bakımından tapuya yansıtılacak işlemin türü ve gerekli koşullar ayrıca değerlendirilir. Bir mirasçının mahkemeden elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini istemesi ise TMK m.644’teki çağrı, itiraz ve paylaşma davası koşullarına tabidir. Paylı mülkiyete dönüşüm, malların mirasçılar arasında fiilen bölüştürülmesiyle aynı işlem değildir.
Dava Yoluyla Paylaşım
Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında, kanuni istisnalar saklı olmak üzere dava açmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir (6325 sayılı Kanun m.18/A–B). Anlaşma sağlanamazsa, ortaklığı sürdürme yükümlülüğü ve diğer kanuni koşullar gözetilerek sulh hukuk mahkemesinde paylaşma istenebilir (TMK m.642). Terekenin paylaşılması davasında mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.11). Talebin tereke paylaşımı mı, belirli maldaki ortaklığın giderilmesi mi olduğu ayrıca ayrılmalıdır.
Paylaşım Yöntemleri
- Aynen taksim: Mallar pay oranına göre mirasçılara dağıtılır.
- Özel özgüleme koşulları: Terekede ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadıkları konut varsa sağ kalan eş, miras hakkına mahsup edilmek üzere mülkiyet isteyebilir. Haklı sebepler varsa eşin veya diğer yasal mirasçılardan birinin istemiyle mülkiyet yerine intifa ya da oturma hakkı tanınabilir. Mirasbırakanın bir meslek veya sanat icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı meslek veya sanatı icra etmesi için gerekli olan bölümlerde eş bu hakları kullanamaz; tarımsal taşınmazların özel hükümleri saklıdır (TMK m.652). Eski TMK m.660 yürürlükten kaldırılmıştır; güncel öncelik hakkı dayanağı değildir.
- Satışla paylaşma: Aynen paylaşma, satış ve erteleme koşulları birlikte incelenir (TMK m.642). Satış gerekiyorsa hâkim satış için bir memur görevlendirir; satış İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre yapılır (HMK m.322/2).
Muris Muvazaası ve Mal Kaçırma
Muris muvazaası iddiasında, tapulu taşınmazın gerçekte bağışlanmak istendiği hâlde miras hakkını çiğnemek amacıyla satış gibi gösterilerek devredildiği ileri sürülür. Her satış veya düşük bedel tek başına muvazaa değildir. Bu hukuki sebebin koşulları içindeki tapu iptali ve tescil talebi zamanaşımı ya da hak düşürücü süreye bağlı değildir; tenkis ve diğer hukuki sebeplerin süreleri ayrıca değerlendirilir.
Denkleştirme (İade)
TMK m.669 uyarınca yasal mirasçılar, miras paylarına mahsuben aldıkları sağlararası karşılıksız kazandırmaları denkleştirmekle yükümlüdür. Altsoya çeyiz, kuruluş sermayesi, malvarlığı devri veya borçtan kurtarma gibi karşılıksız kazandırmalar, mirasbırakan aksini açıkça belirtmedikçe denkleştirmeye tabidir. Eğitim ve öğrenim giderlerinde, aksinin arzu edildiği ispat edilmedikçe yalnız alışılmış ölçüleri aşan kısım geri verme kapsamındadır (m.674). Her sağlararası kazandırma aynı kurala bağlanmaz.
Saklı Pay ve Tenkis
TMK m.505-506 uyarınca altsoy, eş ve ana-babanın saklı payları belirlidir. Saklı paylar ihlal edildiğinde TMK m.560 vd. uyarınca tenkis davası açılır. TMK m.571 uyarınca dava açma hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren on yıl geçmekle düşer. Bir tasarrufun iptali bir öncekinin yürürlüğe girmesini sağlarsa bu süreler iptal kararının kesinleşmesiyle işlemeye başlar. Tenkis iddiası def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Tereke Tespiti
Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya resen tereke mallarını korumak ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak için gerekli önlemleri alır (TMK m.589). Tereke tespiti ve koruma işlemlerinin kapsamı somut ihtiyaca ve kayıtlara göre belirlenir; bütün malvarlığının eksiksiz tespit edileceği garanti edilmez. Miras ortaklığına paylaşmaya kadar temsilci atanması TMK m.640 kapsamındadır. Vesayet makamının yönetim kayyımı ataması ise ayrı bir kurumdur; örneğin mirasçılık hakları henüz belli değilse veya ceninin menfaatleri gerekli kılarsa TMK m.427/3 uygulanabilir.
Önemli Süreler
| Konu | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Mirasın reddi | Genel süre üç ay. Yasal mirasçılarda, sonradan mirasçılığı öğrenmenin ispatı saklı olmak üzere ölümü öğrenmeden; vasiyetnameyle atanmış mirasçılarda resmî bildirimden başlar. Önemli sebeple süre uzatma veya yeni süre tanıma imkânı ayrıca değerlendirilir (TMK m.606,615). | TMK m.606 |
| Tenkis davası | Hak düşürücü süre: saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden 1 yıl; vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından 10 yıl. TMK m.571/2’deki özel başlangıç saklıdır. | TMK m.571 |
| Muris muvazaası (tapu iptal) | Yukarıda açıklanan muris muvazaası hukuki sebebinin koşulları içindeki tapu iptali ve tescil talebi zamanaşımı veya hak düşürücü süreye bağlı değildir. Tenkis ve başka hukuki sebeplerin süreleri ayrıca incelenir. | TBK m.19 ve yargısal uygulama |
| Veraset ve intikal vergisi beyan | Veraset yoluyla intikalde ölümün ve mükellefin bulunduğu yere göre dört, altı veya sekiz ay. Gaiplikte ölüm siciline kaydı izleyen bir ay; diğer intikallerin süreleri ayrıca düzenlenmiştir. Tek bir dört aylık süre bütün başvurulara uygulanmaz. | VİVK m.9 |
Sık Sorulan Sorular
Mirasçılardan biri paylaşıma yanaşmıyor, ne yaparım?
Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında, kanuni istisnalar saklı olmak üzere dava açmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir (6325 sayılı Kanun m.18/A–B). Anlaşma sağlanamazsa, ortaklığı sürdürme yükümlülüğü ve diğer kanuni koşullar gözetilerek sulh hukuk mahkemesinde paylaşma istenebilir (TMK m.642). Terekenin paylaşılması davasında mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.11). Talebin tereke paylaşımı mı, belirli maldaki ortaklığın giderilmesi mi olduğu ayrıca ayrılmalıdır. Satış gerekiyorsa hâkim satış memuru görevlendirir ve İcra ve İflas Kanunu hükümleri uygulanır (HMK m.322/2).
Babamın ölmeden önce tek çocuğuna yaptığı satış, muvazaa mı?
Tek başına bir çocuğa satış yapılması veya bedelin düşük olması muvazaayı göstermez. Görünürdeki işlem, devir tarihi, gerçek ödeme, alıcının ödeme gücü ve mirasbırakanın iradesine ilişkin diğer olgular birlikte değerlendirilir. Sonuç, somut olayın delillerine bağlıdır.
Yurt dışındaki varlıklar tereke paylaşımına dahil mi?
Yurt dışındaki malvarlığı için uygulanacak hukuk ve ilgili ülkedeki işlemler ayrıca belirlenir. MÖHUK m.20 uyarınca miras kural olarak ölenin millî hukukuna; Türkiye’deki taşınmazlar Türk hukukuna tabidir. Mirasın açılması sebepleri, iktisabı ve taksimi terekenin bulunduğu ülke hukukuna bağlanmıştır. Bu Türk çatışma kuralı, yabancı makamların bütün işlemlerde aynı hukuku uyguladığını göstermez.
İlgili Rehberler
Yasal Uyarı: İçerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.
İlgili Mevzuat ve Temel Hükümler
| Kaynak | Hüküm | Konusu |
|---|---|---|
| 4721 s. TMK | m.640,644,676 | Miras ortaklığı, paylı mülkiyete dönüşüm ve paylaşma sözleşmesi |
| 4721 s. TMK | m.642 | Paylaşma istemi; aynen paylaşma, satış ve erteleme |
| 4721 s. TMK | m.652; mülga m.660 | Sağ kalan eşe özgüleme koşulları; eski hükmün yürürlük durumu |
| 4721 s. TMK | m.669,674 | Denkleştirme; eğitim ve öğrenim giderlerinin özel koşulları |
| 4721 s. TMK | m.505–506,560,571 | Saklı pay, tenkis ve farklı süre başlangıçları |
| 4721 s. TMK | m.589; m.427/3 | Tereke koruması ile yönetim kayyımının ayrı koşulları |
| 4721 s. TMK | m.606,615 | Gerçek ret süresinin başlangıcı ve önemli sebeple süre imkânı |
| 6100 s. HMK | m.11; m.322/2 | Terekenin paylaşılmasında yetki; satış memuru ve satış usulü |
| 6325 s. Kanun | m.18/A–B | Paylaştırma ve ortaklığın giderilmesinde dava şartı arabuluculuk |
| 5718 s. MÖHUK | m.20 | Mirasın yabancı unsurlu işlemlerinde uygulanacak hukuk |
| 7338 s. VİVK | m.9 | Veraset ve intikal vergisi beyan sürelerinin yer koşulları |
| 6098 s. TBK | m.19 | Gerçek ve ortak irade; muris muvazaasında yargısal değerlendirme |
Yetkili Kurumlar ve Başvuru Kanalları
- Sulh Hukuk Mahkemesi: Mirasçılık belgesi, tereke tespiti, miras ortaklığı temsilcisi tayini; mirasın gerçek reddine ilişkin sözlü veya yazılı beyan (TMK m.609); tereke mallarının aynen veya satış yoluyla paylaştırılması (TMK m.642).
- Asliye Hukuk Mahkemesi: Tenkis, muris muvazaası nedeniyle tapu iptali.
- Noterlik: Resmî vasiyetname düzenleme.
- Nüfus Müdürlüğü: Veraset intikal işlemleri için nüfus kayıt örneği.
- Tapu Müdürlüğü: İntikal tescili, miras nedeniyle geçiş işlemleri.
- Vergi Dairesi: Veraset ve intikal vergisi beyannamesi (7338 s. VİVK).
Resmi Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
- Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
- UYAP Bilgi Sitesi (uyap.gov.tr)
- İstanbul Barosu
- T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
- Türkiye Barolar Birliği (barobirlik.org.tr)
Hazırlayan Avukat
Av. Bilal ALYAR
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde avukattan hukuki destek alınması yararlı olabilir.