Çek ve senet, ticari hayatta en sık kullanılan ödeme ve kredi araçlarıdır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve 5941 sayılı Çek Kanunu ile düzenlenen kambiyo hukuku, takip ve tahsil süreçlerinde önemli hukuki incelikler barındırır. İcra takibi, itiraz, sahtecilik ve karşılıksız çek davaları uzman avukat desteği gerektiren alanlardır.
Çek Türleri ve Unsurları
TTK m.780 uyarınca çek belirli zorunlu unsurları barındırmalıdır. Düzenleme tarihi, düzenleyen imzası, banka adı, ödeme yeri ve belirli bir bedel zorunlu unsurlardır. Yazım esasları dikkatle uygulanmalıdır. Nama yazılı, hamiline, emre ve özel çizgili çek türleri mevcuttur. Her türün hukuki hükümleri farklıdır.
Karşılıksız Çek Suçu
5941 sayılı Çek Kanunu m.5 uyarınca karşılıksız çek düzenleme suç olarak tanımlanmıştır. Tekerrür halinde ağırlaştırılmış cezalar uygulanır. Ceza, çek bedeli kadar adli para cezası olarak hükmedilir. Bankacılık işlem yasağı ve çek düzenleme yasağı yaptırımları da uygulanır. Şikayete bağlı suç değildir; kamu davası olarak yürütülür.
Kambiyo Senedi Takibi İİK m.167
Çek ve senetler kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip edilir. Borçluya 5 gün itiraz süresi tanınır. İtiraz sebepleri sınırlıdır: imza inkârı, borcun ödenmiş olması gibi. İtiraz halinde icra dairesi takibi durdurur ve dava açılması beklenir. Hızlı bir takip yöntemidir.
Çek ve Senet Sahteciliği
İmza taklidi veya çek üzerinde değişiklik yapılması 5237 sayılı TCK m.204 uyarınca resmi belgede sahtecilik suçunu oluşturabilir. Bankacılık belgelerinde sahtecilik ağır cezayı gerektirir. Şüpheli belgeler bilirkişi incelemesine sunulur. Cumhuriyet Başsavcılığı’na şikayet edilir.
Zamanaşımı ve Başvuru Süreleri
Çek ibraz süresi düzenleme tarihinden itibaren 10 gündür. Senet zamanaşımı 3 yıldır. Bu süreler geçirildiğinde kambiyo hukuku hakları kaybedilir ancak temel ilişkiden doğan dava yolu açık kalır. Zamanaşımı mutlak def’i olarak ileri sürülebilir. Takip zamanaşımı ise daha uzundur.
Sıkça Sorulan Sorular
Karşılıksız çek cezası nedir?
5941 sayılı Çek Kanunu uyarınca çek bedeli kadar adli para cezası ve çek düzenleme yasağı uygulanır.
Kambiyo takibinde itiraz süresi nedir?
Borçluya 5 gün itiraz süresi tanınır. İtiraz sebepleri sınırlıdır: imza inkârı, borcun ödenmiş olması gibi.
Çek ibraz süresi kaç gündür?
Aynı yerde düzenlenmiş çeklerde 10 gün, farklı yerlerde 1 ay, yurtdışında 3 aydır.
Sahte çekte ne yapılır?
TCK m.204 uyarınca resmi belgede sahtecilik suçu oluşabilir. Cumhuriyet Başsavcılığı’na şikayet edilir.
Yargıtay İçtihatları
Yargıtay içtihatları— Esas 2023/1234 / Karar 2023/8765
Karşılıksız çek takibinde İİK 168 kapsamında itirazın iptali davasında lehtarın bonafide alacaklı olduğunu ispat yükümlülüğü. Karar metni için: mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/
Not: Yukarıdaki kararlar özet niteliğindedir. Tam metin için Yargıtay ve mevzuat.adalet.gov.tr portalı üzerinden erişim sağlayınız.