İlgili konu: Çek iptali ve menfi tespit davası
Çek ve Senet Hukuku | Karşılıksız Çek, Bono Tahsili 2026
5941 sayılı Çek Kanunu ve TTK kapsamında karşılıksız çek suçu, çek hesabı açma yasağı, bono ve poliçe tahsili, kambiyo senetlerine özgü icra takibi, yetki itirazı ve menfi tespit davaları rehberi.
İçindekiler
- Çek ve Senet Hukukunun Esasları
- Karşılıksız Çek Suçu (5941 SK md. 5)
- Çek Hesabı Açma Yasağı
- Kambiyo Takibi (İİK md. 167)
- Menfi Tespit Davası
- Kanuni Dayanak ve Mevzuat
- Sıkça Sorulan Sorular
- İletişim ve Hukuki Danışmanlık
Çek ve Senet Hukukunun Esasları
Çek, bono ve poliçe; TTK md. 670 vd. kapsamında düzenlenen kambiyo senetleridir. Çek kural olarak görüldüğünde ödenir; bono görüldüğünde, görüldükten veya düzenlenme gününden belirli bir süre sonra ya da belirli bir günde ödenmek üzere düzenlenebilir.
Karşılıksız Çek Suçu (5941 SK md. 5)
Kanuni ibraz süresi içinde ibrazında “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişiye, hamilin şikâyeti üzerine her bir çekle ilgili olarak 1.500 güne kadar adli para cezası verilir. Ödenmeyen adli para cezası, kamuya yararlı işte çalıştırma kararı verilmeksizin doğrudan hapis cezasına çevrilir (5941 m.5/11).
Çek Hesabı Açma Yasağı
Mahkumiyetle birlikte çek hesabı açma ve çek düzenleme yasağı uygulanır. Karşılıksız kalan bedelin 5941 m.6/1’de belirtilen faiziyle tamamen ödenmesi hâlinde mahkemece verilecek kararla yasak kaldırılır; ayrıca cezanın infazından itibaren 3 yıl ve her hâlde yasağın konulduğu tarihten itibaren 10 yıl geçince mahkemeden kaldırılması istenebilir (5941 m.6/3).
Kambiyo Takibi (İİK md. 167)
Kambiyo senedine dayalı icra takibi, alacaklıya hızlı tahsilat imkanı sunar. Borçlu 5 gün içinde itiraz edebilir; yetki, imza ve borca itiraz türleri farklı sonuçlar doğurur.
Menfi Tespit Davası
Borçlu olmadığını iddia eden kişi, alacaklıya karşı menfi tespit davası açabilir. Takipten sonra açılan menfi tespit davasında takibin durdurulması istenemez; İİK m.72/3 koşullarıyla, en az yüzde 15 teminat karşılığında icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi talep edilebilir.
Kanuni Dayanak ve Mevzuat
- 5941 sayılı Çek Kanunu
- TTK md. 670-823 – Kambiyo senetleri
- İİK md. 167-176 – Kambiyo takibi
Sıkça Sorulan Sorular
Karşılıksız çek nasıl şikâyet edilir?
Fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde işlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde şikâyet dilekçesi verilir (5941 m.5/1, İİK m.347); bu yargılama icra mahkemesinde görülür (5941 m.5). Çekin ibraz şerhli aslı, hesap özeti ve kimlik fotokopisi eklenir.
Bono ile ne kadar süre içinde takip yapılır?
Bono için zamanaşımı vade tarihinden itibaren 3 yıldır (TTK md. 778). Hamilin cirantalara karşı hakları için ise 1 yıl uygulanır; düzenleyene karşı süre 3 yıldır (TTK m.749, m.778).
İmzaya itiraz nasıl yapılır?
Kambiyo takibinde 5 gün içinde icra mahkemesine imzaya itiraz edilir. Mahkeme grafoloji bilirkişisi atayarak inceleme yaptırır.
Çek yasağı kaç yıl sürer?
Karşılıksız kalan çek bedeli faiziyle birlikte ödenirse yasak kaldırılır (m.6/1); ayrıca cezanın tamamen infazından üç yıl ve yasağın konulmasından on yıl geçtikten sonra hükmü veren mahkemeden yasağın kaldırılması istenebilir (m.6/3).
Menfi tespit davası nasıl açılır?
Borçlu olmadığı iddiasıyla davacı sıfatıyla, asliye ticaret mahkemesinde dava açılır. Takipten sonra açılan davada İİK m.72/3 uyarınca takibin durdurulması istenemez; en az yüzde 15 teminat karşılığında icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi talep edilebilir.
İlgili İçtihat
Bu konudaki emsal kararlara mevzuat.adalet.gov.tr İçtihat Arama ekranından ulaşabilirsiniz.
Süreçte Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
- Çek aslı: Karşılıksız çek şikâyetinde çekin ibraz şerhli aslı ve hesap özeti şarttır.
- Kambiyo takip: İcra dairesinde kambiyo takibi açılırken senedin aslı/onaylı sureti ile yetkili icra dairesi seçimine dikkat edilmelidir.
- Menfi tespit: İİK m.72 uyarınca takipten önce açılan davada en az yüzde 15 teminatla takibin durdurulması; takipten sonra açılan davada ise kanuni teminat koşulları sağlanarak icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi talep edilebilir.
Önemli Süreler Tablosu
| İşlem / Hak | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Karşılıksız çek şikâyet | Öğrenmeden 3 ay; fiilden en çok 1 yıl | 5941 m.5/1, İİK m.347 |
| Kambiyoya itiraz | 5 gün | İİK md. 168 |
| Bono zamanaşımı | 3 yıl | TTK md. 778 |
| Çek hesabı yasağı | Kaldırma koşulları 5941 m.6’ya bağlıdır | 5941 m.6 |
İlgili Hizmet Alanlarımız
Video Rehber
Daha fazla video için @av.bilalalyar video kanalı
Çek ve Senet Tahsilinde Pratik Rehber
Karşılıksız çek, vadesi gelmiş senet tahsili ve kambiyo takibi süreçlerinde hızlı hareket kritik önem taşır. 6102 sayılı TTK çek hükümleri, 5941 sayılı Çek Kanunu ve 2004 sayılı İİK birlikte uygulanır.
Karşılıksız Çek Suçu (5941 m. 5)
Karşılıksız çek keşide eden kişiye 1.500 güne kadar adli para cezası verilebilir; cezanın ödenmemesi halinde hapse çevrilir. Şikâyet süresi, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde işlendiği tarihten itibaren bir yıldır (5941 m.5/1, İİK m.347).
Kambiyo Takibi
Çek, bono ve poliçe için özel ve hızlı takip yolu (İİK 167 vd.) öngörülmüştür. Borçlu 5 gün içinde imza veya borca itiraz edebilir; itiraz takibi durdurmaz, ancak hukukla uyumlu bir yöntemle incelenmesini gerektirir.
Ciranta Sorumluluğu
Cirantalar kambiyo senedinin borçluları arasında yer alır ve müteselsil sorumludurlar. Hamil, cirantalardan birine ya da birkaçına karşı takip yapabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Karşılıksız çek için şikayet süresi nedir?
5941 m.5/1 atfıyla İİK m.347 uygulanır: Fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde işlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde şikâyet edilmelidir.
Kambiyo takibine nasıl itiraz edilir?
Ödeme emri tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine imza veya borca itiraz dilekçesi verilir.
Senet zamanaşımı kaç yıl?
Bonoya karşı hamilin lehdar ve cirantalara karşı hakkı 1 yıl, keşideciye karşı 3 yıldır (TTK 778).
Hizmet Alanlarımız
İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa ve Antalya’da çek-senet tahsili, kambiyo takibi, karşılıksız çek davaları ve menfi tespit süreçlerinde hukuki destek sunulmaktadır.
İletişim ve Hukuki Danışmanlık
Hukuki süreçleriniz için randevu almak üzere bize ulaşabilirsiniz.
Av. Bilal ALYAR
Telefon: 0534 636 19 19
E-posta: alyarlaw@gmail.com
Adres: Cevizli Mahallesi Enderun Sokak No:10C Daire:58, Kartal/İstanbul 34865
Resmi Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
- Yargıtay Karar Arama (karararama.yargitay.gov.tr)
- UYAP Vatandaş Portalı (uyap.gov.tr)
- T.C. Adalet Bakanlığı (adalet.gov.tr)
Hazırlayan Avukat
Av. Bilal ALYAR
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2015). Aile hukuku, ceza hukuku, kripto para hukuku, bilişim hukuku, şirketler hukuku ve vergi hukuku alanlarında faaliyet göstermektedir.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hukuki görüş ya da avukat-müvekkil ilişkisi oluşturmaz. Her dosya kendine özgü koşullar içerdiğinden, hukuki süreçlerde avukattan hukuki destek alınması yararlı olabilir.
Karşılıksız Çek ile ilgili bir uyuşmazlık içerisindeyseniz, güncel içtihat ve mevzuatı somut olaya uyarlayacak bir ticaret hukuku alanında çalışan avukatla görüşmeniz önerilir.