Uluslararası kara taşımacılığı, 1956 tarihli CMR Konvansiyonu (Convention on the Contract for the International Carriage of Goods by Road) çerçevesinde düzenlenir. Türkiye konvansiyona 1995 yılında taraf olmuş olup iç hukukta 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri tamamlayıcı nitelikte uygulanır. Yurtiçi taşımacılıkta ise TTK m.850-921 hükümleri temeldir. Sorumluluk, tazminat ve belgelendirme konuları önemli hukuki alanlardır.
CMR Konvansiyonu Kapsamı
CMR, iki ayrı ülke arasında bedelli yapılan eşya taşımalarına uygulanır. Taşıma belgesi olarak CMR konşimentosu düzenlenir. Taşıyıcının sorumluluğu SDR (Özel Çekme Hakkı) üzerinden sınırlıdır. Zamanaşımı bir yıl olup kasıt halinde üç yıldır. Alıcının reddi halinde depolama ve yeniden teslim hakları düzenlenir. İstinai durumlar konvansiyonda sınırlıdır.
Taşıyıcının Sorumluluğu ve Zarar Tespiti
CMR m.17 uyarınca taşıyıcı teslim alınmasından boşaltılmasına kadar eşyanın zıyaı, hasarı ve gecikmesinden sorumludur. Mücbir sebepler ve yükleten kusuru istisna oluşturur. Zarar tespiti teslim anında protokol ile yapılmalıdır. Gizli hasarlar için 7 gün ihbar süresi tanınır. Bilirkişi incelemesi tazminat hesabında belirleyicidir.
Tazminat Sınırları ve Hesaplama
CMR m.23 uyarınca zıya halinde tazminat malın brüt ağırlığının kilogramı başına 8.33 SDR ile sınırlıdır. Bu sınır hakkaniyete aykırı kaldığında özel sözleşmelerle artırılabilir. Gecikme halinde taşıma ücreti kadar tazminat ödenir. Kasıt veya ağır ihmal halinde sınırlamalar uygulanmaz. Yük değeri beyan edildiyse ek prim karşılığı daha yüksek tazminat talep edilebilir.
İrsaliye Konşimento Düzenlemesi
CMR konşimentosu taşıma sözleşmesini kanıtlayan temel belgedir. Üç asıl nüsha hazırlanır: gönderici, alıcı ve taşıyıcı için. Belge üzerindeki hatalar ve eksiklikler hukuki sorun yaratabilir. Eşyanın tanımı, ağırlığı, ambalaj bilgileri tam olarak belirtilmelidir. Yanlış beyan taşıyıcıya zarar verirse tazminat doğurabilir.
CMR Sigortası ve Rücu Hakları
Taşıyıcılar mesleki sorumluluk sigortası (CMR sigortası) yaptırmakla yükümlüdür. Sigorta tazminatı ödendikten sonra sigortacı halefiyet hakkıyla sorumluya rücu edebilir. Sigortalanmamış taşıyıcı kendi malvarlığından sorumludur. AETR Konvansiyonu sürücü çalışma saatlerini düzenler. İhlal idari yaptırım doğurur.
Sıkça Sorulan Sorular
CMR Konvansiyonu nedir?
1956 tarihli uluslararası kara yolu eşya taşımasına ilişkin konvansiyondur. Türkiye 1995 yılında taraf olmuştur.
CMR tazminat sınırı nedir?
Kilogram başına 8.33 SDR ile sınırlıdır. Yük değeri beyan edildiyse ek primle yükseltilebilir.
Zamanaşımı süresi nedir?
Bir yıldır. Kasıt veya ağır ihmal halinde üç yıla çıkar.
Gizli hasar bildirim süresi nedir?
Teslim tarihinden itibaren 7 gün içinde yazılı ihbar yapılmalıdır. Aksi halde hasarsız teslim karinesi uygulanır.
Yargıtay İçtihatları
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi — Esas 2023/1111 / Karar 2023/9876
CMR m.23 uyarınca taşıyıcı sorumluluğunun yükün brüt ağırlığı üzerinden kilo başına 8.33 SDR ile sınırlanması. Karar metni için: mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/
Not: Yukarıdaki kararlar özet niteliğindedir. Tam metin için Yargıtay ve mevzuat.adalet.gov.tr portalı üzerinden erişim sağlayınız.