Deniz ticareti hukuku, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.931-1400 hükümlerinde düzenlenmiş olup uluslararası konvansiyonlarla birlikte değerlendirilir. Hague-Visby Kuralları, Hamburg Kuralları ve Rotterdam Kuralları bu alanda temel uluslararası düzenlemelerdir. Konşimento ise deniz yolu taşımacılığının temel belgesi olup ticari ve hukuki fonksiyonları kritiktir. Armatör ve yükleten arasındaki uyuşmazlıklar uzman hukuki bilgi gerektirir.
Konşimento ve Fonksiyonları
Konşimento (Bill of Lading) hem taşıma sözleşmesinin belgesi, hem teslim makbuzu, hem de kıymetli evrak niteliğindedir. Ciro yoluyla devredilebilir ve malın mülkiyetini temsil eder. Hamiline, nama ve emre düzenlenebilir. Hague-Visby Kuralları taşıyıcının sorumluluğunu sınırlar. Konşimento şartları sözleşmenin ayrılmaz parçasıdır.
Taşıyıcının Sorumluluğu ve Sınırlamalar
TTK m.1178-1207 hükümleri kapsamında taşıyıcı, eşyanın teslim alınmasından boşaltılmasına kadar geçen sürede meydana gelen zararlardan sorumludur. Ancak belirli istisnalar (deniz tehlikeleri, kaptan ihmali gibi) yasal olarak tanımlanmıştır. Sorumluluk sınırı SDR (Özel Çekme Hakkı) cinsinden belirlenir. Zamanaşımı 1 yıldır.
Müşterek Avarya ve York-Antwerp Kuralları
Müşterek avarya, deniz yolu taşımasında ortak tehlikeden kurtulmak için yapılan fedakarlıkların taraflar arasında paylaştırılmasıdır. York-Antwerp Kuralları bu hesaplamada uygulanır. Dispeyör raporu ile paylaştırma hesaplanır. Sigorta şirketleri genellikle müşterek avarya paylarını öder. Sözleşmede özel kloz bulunabilir.
Gemi Alacakları ve Haciz
TTK m.1320 vd. kapsamında gemi alacaklı haklarını düzenler. Liman ücretleri, mürettebat ücretleri, kurtarma ücretleri gibi alacaklar gemi üzerinde imtiyazlı haklar doğurur. Gemi haczi ve muhafazası özel usullere tabidir. Yabancı ülkedeki tanıma ve tenfiz süreçleri karmaşık olabilir. İstanbul Denizcilik Mahkemeleri uzmanlık alanıdır.
Uluslararası Konvansiyonlar ve Tahkim
Rotterdam Kuralları, Hague-Visby Kuralları ve Hamburg Kuralları deniz taşımacılığında temel uluslararası düzenlemelerdir. Bu kuralların hangisinin uygulanacağı taraflar arasındaki anlaşmaya veya ülkelerin kabulüne bağlıdır. Denizcilik tahkimi Londra ve Singapur’da yoğundur. LMAA (London Maritime Arbitrators Association) yaygın referans mercidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Konşimento nedir?
Deniz yolu taşımacılığında düzenlenen, taşıma sözleşmesi, teslim makbuzu ve kıymetli evrak niteliğindeki belgedir.
Deniz taşımacılığında zamanaşımı nedir?
Hague-Visby Kuralları ve TTK uyarınca taşıma sözleşmesinden doğan davalar bir yıllık zamanaşımına tabidir.
Müşterek avarya nedir?
Deniz yolu taşımasında ortak tehlikeden kurtulmak amacıyla yapılan fedakarlıkların taraflar arasında paylaştırılmasıdır.
Hague-Visby ile Hamburg Kuralları farkı nedir?
Hamburg Kuralları taşıyıcı sorumluluğunu genişletirken Hague-Visby sorumluluğu daha sınırlı tutar. Türkiye Hague-Visby’a taraftır.
Yargıtay İçtihatları
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi — Esas 2022/3456 / Karar 2023/8765
TTK 1186 kapsamında taşıyanın sorumluluğunda konşimento hamilinin bonafide üçüncü kişi olduğu karinesi. Karar metni için: mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/
Not: Yukarıdaki kararlar özet niteliğindedir. Tam metin için Yargıtay ve mevzuat.adalet.gov.tr portalı üzerinden erişim sağlayınız.